XIN CHÀO ĐÓN ĐỘC GIẢ

evowa

Phác họa của họa sĩ Khánh Trường.

tac phamCác tác phẩm của Nguyễn Xuân Quang (xem chi tiết ở Các Tác Phẩm của NXQ)

THÔNG BÁO VỀ BLOG

Blog mới được làm lại nhưng còn rất nhiều sai sót chưa được hoàn chỉnh như cũ.
 .Vẫn truy cập vào link hay copy and paste tên bacsinguyenxuanquang.wordpress.com vào Google search.
.Muốn đọc bài  nào xin bấm hai lần (double click) vào tên bài .
.Bài cũ chỉ hiện ra phần đầu, phải double click vào tựa bài (title) một lần nữa (khi thấy bàn tay hiện ra trên title) thì cả bài mới mở ra hết.
Thành thật xin lỗi độc giả vì những bất tiện nghi này.
  Nguyễn Xuân Quang 

Xin Lưu ý

.Báo phát hành vào mỗi thứ sáu, báo nghỉ vào các dịp đặc biệt như lễ tết, tác giả đi chơi xa… Muốn đọc bài chọn lọc mới đăng xin bấm vào tên bài viết ở mục Bài Mới Đăng  Recent Posts.

.Muốn xem bài viết cũ, xin lựa trong Thể Loại, (xin lưu ý những mẫu tự Việt  không có trong mẫu tự Anh ngữ không xếp theo ABC ví dụ như chữ Đ để dưới cùng).

.Muốn mua sách, xin bấm vào tên sách để xem chi tiết trong Thể Loại Các Tác Phẩm Của NXQ.

.Nếu thấy chữ nhỏ với mắt mình, muốn dễ đọc rõ có thể zoom lớn bằng cách giữ Ctrl rồi nhấn key (+ ) một vài lần tùy nghi cho chữ lớn lên để vừa đọc.

.Những bài trích đăng với tính cách thông tin từ blog này xin đề rõ tên tác giả và blog. Những trích đăng dùng với tính cách thương mại phải có sự chuẩn thuận bằng bút tự của tác giả và phải tuân thủ theo luật Copyright (xem Copyright).
  

THÔNG BÁO

 Gần đây trên một vài diễn đàn trên mạng như Diễn Đàn Chính Nghĩa có một tác giả Nguyển Xuân Quang khác khiến một số thân hữu và độc giả có thắc mắc,  liên lạc với tôi. Xin thưa đây có thể là một trường hợp trùng tên. Xin các thân hữu và độc giả lưu ý để phân biệt tránh làm lẫn và ngộ nhận.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Quang.

 HÌNH ẢNH TIÊU BIỂU CỦA THÁNG 

(PICTURE OF THE MONTH)

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 12-2016.

USA, SOUTH DAKOTA: MƯƠI ĐIỀU VỀ ĐÀI TƯỞNG NIỆM NGỰA THẦN CUỒNG CHÂN (Crazy Horse Memorial).

Nguyễn Xuân Quang.

clip_image002

1. Tổng Quát

Đài Tượng Niệm Crazy Horse ở dẫy núi Black Hill, gần tỉnh Berne, Quận Custer, South Dakota.

Viếng thăm Tượng Đài Núi Rushmore (xem USA, South Dakota: Mươi Điều Về Đài Tưởng Niệm Núi Rushmore) thường ghé thăm Crazy Horse Monument vì chỉ cách khoảng 17 miles (27 km) từ Núi Rushmore.

Đây là một đài tưởng niệm khắc vào núi đá tương tự như Đài Tưởng Niệm Quốc Gia Núi Rushmore.

2. Tên Gọi Crazy Horse.

Một thuyết cho rằng cha của Crazy Horse cũng có tên là Crazy Horse. Khi con đến tuổi trưởng thành thì người cha đã truyền tên này lại cho con và ông lấy tên mới là Waglula (Worm, Con Sâu).

Một thuyết khác lại cho là tên Crazy Horse có từ ảo thị (vision). Trong một cuộc nhập đồng, Crazy Horse mơ thấy mình sống trong một thế giới ảo của tâm linh mà thế giới thực tại chỉ là cái bóng của thế giới ảo đó.

Trong thế giới huyền ảo tâm linh đó tất cả như nổi trôi, bay bổng. Crazy Horse thấy một chiến sĩ cưỡi con ngựa chiến từ hồ bay lên. Con ngựa như cuồng chân bay nhẩy quay cuồng, giống như chỉ là một cái bóng nổi trôi, bay vòng vòng, quanh quanh.

Người chiến sĩ ăn mặc giản dị, không sơn mặt, tóc xõa xuống, chỉ cột có một chiếc lông chim và đeo một hòn đá cuội nâu sau tai. Trong lúc như đang xông pha ngoài trận tuyến, đạn và tên bay tua tủa quanh người nhưng không hề một viên đạn hay một mũi tên nào trúng người và ngựa. Một trận sấm dông ập tới. Người chiến sĩ bay trong dông bão. Sấm sét gầm vang để lại dấu biểu tượng tia chớp trên má và các dấu trắng của mưa đá trên người.

Người chiến sĩ mang hình ảnh của tạo hóa, con của đại vũ trụ. Tia chớp gồm các từ nọc mũi mác clip_image004 kết hợp lại diễn tả lửa thái dương sinh động (xem Chữ Nòng Nọc Vòng Tròn-Que: Từ Nọc Mũi Mác) và các đốm trắng mưa đá diễn tả mưa mang tính dông gió (mầu trắng là mầu gió). Mưa đá thường đi với bão sấm dông (thunderstorm). Chớp lửa liên tác với mưa gió tạo ra sấm dông. Người chiến sĩ có một khuôn mặt sấm dông, hiện thân của thần sấm dông.

Nhìn theo vũ trụ thuyết, sấm có một khuôn mặt tạo hóa. Big bang là tiếng sấm khai thiên lập địa.

Thật vậy chớp lửa, dương, mưa đá, nước, âm. Nhìn dưới dạng nhất thể là thái cực. Nhìn dưới dạng phân cực là lưỡng nghi.

Nhìn dưới diện tứ tượng: chớp biểu tượng cho tượng lửa, mưa đá biểu tượng cho tượng nước. Tóc người chiến sĩ buông dài chỉ cột một chiếc lông chim để bay trong gió có một khuôn mặt biểu tượng cho gió. Hòn đá nâu đeo sau tai biểu tượng cho tượng đất.

Tứ tượng dương liên tác với tứ tượng âm sinh ra tam thế, vũ trụ, muôn vật, muôn sinh.

Hiển nhiên người chiến sĩ mang hình ảnh thần tạo hóa, đội lốt tạo hóa, đội lốt thần sấm.

Nhìn theo duy dương, sấm mang một khuôn mặt thần sức mạnh,  dũng mãnh như vị thần Indra, Shiva, Zueus, Jupiter, Thor… Như thế người chiến sĩ này cũng có một khuôn mặt là một thần linh sức mạnh, chiến tranh.

Người chiến sĩ thần linh căn dặn một khi Crazy Horse sống bình dị, ăn mặc giản dị thì các tộc người đồng chủng sẽ không hề đụng tới người hắn và nếu không tàn ác với kẻ thù như lột da đầu kẻ thù thì Crazy Horse sẽ không bị thương tích gì khi xông pha ngoài chiến trận…

Sau đó cha của Crazy Horse giải mộng ảo thị đó và nói rằng người chiến sĩ thán thhần đó chính là Crazy Horse.

Vì thế sau này Crazy Horse sống rất bình dị, khi ra trận ăn mặc giản dị, không đội mũ trận, chỉ cột một chiếc lông chim vào tóc, vẽ tia chớp trên má và các đốm mưa đá trắng trên người.

clip_image006Tranh Crazy Horse của Dan Nance (nguồn: http://thewildreed.blogspot.com).

Lưu ý tia chớp trên má, những đốm trắng mưa đá trên người. Tia chớp cũng có trên người ngựa.

clip_image008Chi tiết diễn tả Crazy Horse bởi Kenneth Ferguson (2006) (nguồn: http://thewildreed.blogspot.com).

 Hình vẽ chớp lửa-mưa đá trên mặt trên người cho thấy Crazy Horse là hậu thân, hiện thân của Thần Sấm Dông, Thần Sức Mạnh Vũ Bão.

Lưu ý: tia chớp gồm các từ nọc mũi mác clip_image004[1] kết hợp lại diễn tả lửa thái dương sinh động (xem Chữ Nòng Nọc Vòng Tròn-Que: Từ Nọc Mũi Mác) và các đốm trắng mưa đá diễn tả mưa mang tính dông gió (mầu trắng là mầu gió). Mưa đá thường đi với bão sấm dông (thunderstorm). Chớp lửa liên tác với mưa gió tạo ra sấm dông.

Đó là lý do tại sao có tên là Crazy Horse.

Đây không phải là con ngựa điên hay con ngựa hoang hiểu theo nghĩa thông thường và theo nghĩa tình dục của quán rượu, saloon, hộp đêm mà trong ảo mộng là con Ngựa Chiến Thần Thánh Cuồng Chân Bay Nhẩy một cách dị thường trong một thế giới tâm linh huyền hoặc.

Vì vậy tôi dịch Crazy Horse là Ngựa Thần Cuồng Chân và Crazy Horse Memorial là Đài Tưởng Niệm Ngựa Thần Cuồng Chân.

Cái ảo thị đó đã giúp cho Crazy Horse có sức mạnh, nghị lực, tự tin, tin vào thần linh che chở và có một tâm hồn đầy tình người. Khi chiến đấu, Crazy Horse chỉ nghĩ tới thế giới tâm linh đó vì thế đã chiến thắng tất cả và không hề bị thương tích vì súng đạn trong trận chiến. Cho tới khi bị giết, Crazy Horse chỉ bị thương hai lần do người của chính chủng tộc mình gây ra một cách tình cờ, không phải là do kẻ thù.

Cũng nên nói thêm huyền thoại Crazy Horse làm liên tưởing tới truyền thuyết Phù Đổng Thiên Vương. Crazy Horse có những điểm giống Thánh Dóng (dù cho có là trùng hợp thì cũng rất lý thú). Vua Nhà Trời Phù Đổng (Sấm Nổi, Sấm Dông) cũng có một khuôn mặt sấm dông tạo hóa, thần sức mạnh vũ bão, cũng có con ngựa sắt thần bay bổng và đánh dẹp giặc Ân xâm lược… Crazy Horse, hiện thân của thần sấm dông, có mang dòng máu Thần Sấm Dông  Phù Đổng Thiên Vương? như đã biết,  Lakota, đại tộc Rắn Sioux  có thểliên hệ với Lạc Việt, con cháu Rắn Rồng Lạc Long Quân (xem USA, South Dakota: Mươi Điều Về Đài Tưởng Niệm Núi Rushmore).

3. Huyền thoại Crazy Horse.

-Một chiến sĩ của khí thiêng sông núi, đất trời, vũ trụ.

Như đã nói ở trên, qua ảo thị, Crazy Horse thấy mình là một chiến sĩ của thế giới thần linh, của vũ trụ, trời đất thiêng liêng, của chủng tộc anh hùng, của đất nước kiên cường, của dòng họ hiên ngang.

Ngay cả khi sắp chết, Crazy Horse cũng từ chối không chịu nằm trên cáng của người da trắng mà đòi được nằm trên mặt đất, để trở về với đất Mẹ, với đất trời, với núi sông thiêng liêng, với vũ trụ.
Khi lìa đời, người bạn Touch the Clouds chỉ chiếc chăn phủ xác Crazy Horse nói rằng ‘đó là căn lều của Crazy Horse’. Lều tipi là mái ấm gia đình hình núi trụ tròn mang hình ảnh núi trụ thế gian, núi vũ trụ. Crazy Horse trở về với đại vũ trụ.
Đối với tộc Người Oglala Sioux, Crazy Horse đã trở thành:
-Một anh hùng thần thánh giống như chúng ta coi vị anh hùng Trần Hưng Đạo là Đức Thánh Trần.

-Một con người siêu phàm, một đứa con của thần linh vũ trụ, không bao giờ bị trúng đạn của kẻ thù da trắng.

-Một chiến sĩ anh hùng, dũng cảm bách chiến bách thắng.

Crazy Horse được bầu làm tướng quân gọi là “Shirt Wearer” (Kẻ Mang Sắc Áo, Mầu Cờ).

Mặc dù vào lúc cuối đời Crazy Horse đã tự ý giã từ vũ khí trở về đời sống hòa bình nhưng không phải là kẻ chiến bại. Quân Đội Hoa Kỳ cũng thừa nhận là Crazy Horse không hề bị bắt.

(xem Những Trận Chiến Nổi Danh ở dưới).

-Một đại anh hùng chủng tộc.

Crazy Horse chống lại người Âu Mỹ thực dân, chống lại việc chiếm đất, dồn thổ dân vào những vùng định cư.

clip_image010Chúng tôi không đòi hỏi các người da trắng tới đây. Thần Linh Vĩ Đại đã trao cho chúng tôi xứ sở này làm nhà. Các người có xứ sở của các người. Chúng tôi không can dự gì với các người… Chúng tôi không muốn nền văn minh của các người’ (nguồn: likesuccess.com).

-Một anh hùng văn hóa.

Crazy Horse chủ trương bảo tồn truyền thống tinh hoa của đời sống thổ dân. Chống lại sự hủy hoại văn hóa thổ dân Mỹ châu do người da trắng gây ra. Như vừa mới thấy ở trên, Crazy Horse đã nói: ‘Chúng tôi không muốn nền văn minh của các người’.

We preferred our own way of living. We were no expense to the government. All we wanted was peace and to be left alone’ (Crazy Horse) (azquotes.com).

Chúng tôi thích lối sống riêng của chúng tôi. Chúng tôi không phải là một phí tổn cho chính phủ. Tất cả chúng tôi muốn là hòa bình và được để yên một mình’.

-Một anh hùng bảo vệ thiên nhiên, môi trường sống.

“Treat the Earth well. It was not given to you by your parents. It was loaned to you by your children. We do not inherit the Earth from our Ancestors. We borrow it from our Children” (azquotes.com).

‘Hãy đối xử trái Đất tốt. Nó không phải do cha mẹ cho ta. Nó được mượn từ con cháu chúng ta. Chúng ta không thừa hưởng quả Đất từ tổ tiên chúng ta. Chúng ta vay mượn nó từ Con Cháu chúng ta”.

-Một anh hùng đầy tình người, nhân ái, bao dung, độ lượng.

Theo lời dặn dò của người chiến sĩ thần linh trong ảo thị, Crazy Horse trở thành một người nhân ái, từ bỏ thói tục hành hạ, lột da đầu kẻ thù.

Ngay cả đối với người da trắng, tác giả Chris Hedges đã viết: “Trong lịch sử Hoa Kỳ, hiếm có những khuôn mặt chống đối cao quí như Crazy Horse”.

Crazy Horse cũng quan niệm con người là tiểu vũ trụ con của cùng một đại vũ trụ. Tất cả nhân loại là Một.

clip_image011(nguồn: pinteresr.com).

Tôi chào đón ánh sáng trong mắt của người, nơi cư ngụ của cả vũ trụ. Bởi vì khi người ở tại trung tâm đó của người và tôi ở cái chỗ trong tôi, chúng ta sẽ là một” (Crazy Horse).

clip_image012“Tôi thấy lúc Bẩy Thế Hệ khi tất cả mầu da của nhân loại tụ tập về dưới Cây Đời Sống và cả quả đất trở thành Một Vòng Tròn trở lại” (Crazy Horse) (azquotes.com).

Ở đây ta lại thấy vũ trụ luận của người Lakota giống chúng ta. Con người tiểu vũ trụ sinh ra từ đại vũ trụ. Hư không, Một Vòng Tròn Nòng, sinh ra vũ trụ, tam thế biểu tượng bằng Cây Đời Sống (Cây Vũ Trụ, Cây Tam Thế). Cây này sinh ra loài người đủ cả mầu da… Vòng tròn hư không cực hóa sinh ra Vòng Tròn Nhất Thể, Thái Cực, Trứng Vũ Trụ với nòng nọc (âm dương) còn quyện vào nhau. One Circle mà Crazy Horse nói tới ở đây là Một Nhất Thể, là Trứng Vũ Trụ. Nhân loại sinh ra từ cùng một Trứng Vũ Trụ, cùng một Đấng Tạo Hóa, cùng một Thượng Đế, cùng một bọc Đồng Bào. Nhân loại là Một.
Crazy Horse rất quảng đại đối với người nghèo, người già và trẻ em.
 Ngay cả đối với Chính Phủ Hoa Kỳ, Crazy Horse cũng được xếp vào những hình tượng đáng kể nhất của Thổ Dân Hoa Kỳ. Crazy Horse được vinh danh:
-Sở Bưu Chính Hoa Kỳ phát hành con tem Crazy Horse 13¢ năm 1982 trong loạt tem Những Vĩ Nhân Hoa Kỳ (Great Americans).

clip_image014

-Hai con đường Cao Tốc (Highway) Tưởng Niệm Crazy Horse.

.Một đoạn đường U.S. Route 16/U.S. Route 385 ở South Dakota.

.Một đoạn đường U.S. Route 20 ở Nebraska.

Trong nghệ thuật phim ảnh cũng có phim nói về cuộc đời của Crazy Horse (1995) do tài tử thổ dân Michael Greyeyes đóng vai chính.

Xin mở một dấu ngoặc ở đây. Ta thấy tâm hồn người Hoa Kỳ thật nhân ái bao la. Trong lúc chiến chinh là kẻ thù giết nhau. Sau khi hết chiến chinh không còn là thù nghịch mà còn vinh danh cả anh hùng của kẻ thù đã giết mình. Ở nước Việt Nam ta thì ngược lại, với ngay cả cùng một đồng bào với nhau. Xin đóng ngoặc lại.

……

4. Thân Thế.

Crazy Horse là con của hai chi tộc của bộ tộc Lakota nhánh Sioux. Cha là một thầy thuốc thuộc chi tộc Oglala và mẹ thuộc chi Miniconju.

Crazy Horse là con dòng nam thứ ba mang tên Crazy Horse, tên gọi theo ngôn ngữ Lakota là Tasunke Witko.

Tên cúng cơm của Crazy Horse là Cha-O-Ha (“In the Wilderness” or “Among the Trees”) có nghĩa là Người của Thiên Nhiên, Núi Rừng. Mẹ thường gọi là thằng “Curly” (‘Tóc Xoăn’) hay “Light Hair” (‘Tóc Nhạt’) vì giống tóc mẹ.

Crazy Horse Tasunke Witko III sinh năm 1840 và mất năm 1877, hưởng dương 37 tuổi.

5. Cá Tính.
 Crazy Horse được biết là có tính hay lẩn tránh, e dè, e ngại, bình dị và cô đơn.

Trong làng, Crazy Horse thường không để ý tới ai hay không nói gì ngoại trừ với trẻ con. Nhưng trong lều riêng, Crazy Horse thường đùa cợt và khi chiến đấu hay nói chuyện tếu nhằm mục đích nâng cao tinh thần đồng đội.

Crazy Horse không thích nhẩy múa, ca hát. Không thích và không cho chụp ảnh. Nhiều hình ảnh mang tên Crazy Horse nhưng phần lớn được coi là không thật.

Tuy nhiên Crazy Horse được mọi người cảm mến. Họ làm tất cả những gì Crazy Horse muốn và đi tới bất kỳ nơi nào Crazy Horse thích.

6. Một Vết Sẹo Tình Mang Suốt Đời.

Crazy Horse suốt đời yêu một nàng con gái tên là Black Buffalo nhưng nàng lại đi lấy một người đàn ông khác tên là No Water (‘Không Nước’). Anh chàng này là một tay bợm rượu. Chỉ uống rượu và không uống nước, luôn miệng lè nhè nói ‘No Water’. Một lần Crazy Horse và Black Buffalo rủ nhau đi săn buffalo. Theo tục lệ Lakota một người vợ có thể ly dị chồng bất cứ lúc nào, bằng ba cách. Thứ nhất bỏ về nhà cha mẹ ruột. Thứ nhì bỏ đi theo người tình. Thứ ba chỉ cần quăng đồ tư hữu của chồng ra ngoài lều ở để tống cổ chồng đi. Black Buffalo đi chơi với Crazy Horse là đã có ý ly dị chồng.

No Water mượn một khẩu súng lục đuổi theo vợ. Gặp hai người, hắn bắn Crazy Horse. Nhờ được người bà con cận vệ tên Touch the Clouds hất khẩu súng lên cao, may mắn, viên đạn trúng vào hàm dưới và để lại một sẹo lớn.

Sau đó nhờ các bô lão giảng hòa, No Water đem bồi thường cho Crazy Horse ba con ngựa.

Vết sẹo trên mặt cũng là một vết sẹo tình mà Crazy Horse mang trên mặt suốt đời mình.

Về sau Crazy Horse lấy vợ hai lần: người thứ nhất là Black Shawl và người thứ hai là Nellie Larrabee (Laravie). Người vợ thứ hai này cũng thường được gọi là Chi-Chi hay Người Đàn Bà Mắt Nâu, có mang dòng máu da trắng. Chi Chi là con gái của một thương buôn người Pháp với một phụ nữ Cheyenne. Thông dịch viên William Garnett mô tả Larrabee là “a half-blood, not of the best frontier variety, an invidious and evil woman” (‘một người lai, không phải là loại tiên phong tốt, một người đàn bà khả ố và độc ác’). Chi Chi là do quân đội Hoa Kỳ cài đặt lấy Crazy Horse để làm gián diệp, chiêu dụ Crazy Horse.

Tác giả Garnett cũng ám chỉ sự qui hàng của Crazy Horse một phần là do Chi Chi khiến Crazy Horse rơi vào “cái bẫy gia đình từ từ dẫn tới sự hủy hoại của mình’. Điểm này làm gợi nhớ tới Từ Hải về qui hàng và chết vì Thúy Kiều.

Black Shawl sinh được một cô con gái đặt tên là ‘They Are Afraid of Her’ (Chúng Mất Vía Vì Nàng’). Nhưng không may, cô con gái này chết vào lúc ba tuổi.

7. Những Trận Chiến Nổi Tiếng.

Ngay từ thuở trai trẻ Crazy Horse đã tham dự vào nhiểu chiến trận. Từ cuối năm 1850 tới đầu năm1860 Crazy Horse đã nổi tiếng là một chiến sĩ dũng cảm lừng danh trong bộ tộc Lakota.

Sau nhiều chiến thắng người da trắng, Crazy Horse được tôn lên làm tướng quân gọi là Ogle Tanka Un tức Shirt Wearer (Người Mang Sắc Áo, Mầu Cờ). Những chiến công của Crazy Horse đã được ghi lại trong sử miệng của Lokota.

Chiến tích đầu tiên là Crazy Horse đã giết một lãnh tụ Shoshone, kẻ đã giết một người đàn bà Lakota đang rửa thịt trâu buffalo bên dòng Sông Powder.

Crazy Horse đã tham dự vào không biết bao chiến trận giữa Lakota và các kẻ thù truyền thống là các tộc Crow, Shoshone, Pawnee, Blackfeet và Arikara, các tộc vùng Đại Nguyên (Plains tribes).

Sau đây chỉ xin kể ra một vài trận chiến lừng danh với Quân Đội Hoa Kỳ.

-Trận chiến đầu tiên với Quân Đội Hoa Kỳ

Trận này xẩy ra trên con Đường Mòn Oregon ngày 25 tháng7 năm 1865 tại Cầu Plattevà Red Buttes.

 -Trận Chiến Hundred in the Hand (Fetterman Fight).

Ngày 21 tháng 12, 1866, Crazy Horse và sáu thuộc hạ đã dụ quân của Đại Úy William Fetterman lên một ngọn đồi, lọt vào ổ phục kích của khoảng 1.000 chiến sĩ liên minh thổ dân nên bị giết gần hết. Trận chiến này được gọi là cuộc Thảm Sát Fetterman. Đây là trận thảm bại nhất của Quân Đội Hoa Kỳ tính tới thời điểm đó. Người Lakota và Cheyenne gọi trận chiến này là Trận Chiến Hundred in the Hand.

-Trận chiến Wagon Box.

Ngày 2 tháng 8, 1867, Crazy Horse tham dự vào trận chiến Wagon Box gần Đồn Lũy Phil Kearny ở Wyoming. Lực lượng Lakota khoảng giữa 1000 và 2000 người. Quân chính phủ chạy vòng quanh những thùng xe wagon không có bánh xe (vì thế có tên là wagon box) để ẩn nấp và bắn trả lại. Lực lượng Lakota thiệt hại nặng vì quân chính phủ dùng một loại súng mới có thể nạp đạn nhanh. Từ trước tới giờ quân Lakota thường theo chiến thuật chờ vào lúc nạp đạn lâu dài của loại súng cũ, mới dùng sóng người ùa tới tấn công. Vì thế lần này bị tổn thất nặng nề. Nhiều thi thể phải bỏ lại chiến trường và được chôn cất ở Đồn Lũy Phil Kearny.

-Great Sioux War of 1876–77.

Ngày 17 tháng 6, 1876, Crazy Horse đem một đoàn quân hỗn hợp khoảng 1.500 người Lakota và Cheyenne tấn công bất ngờ lực lượng 1.000 quân Kỵ Binh và Pháo Binh của Thiếu Tướng George Crook kết hợp cùng 300 quân đồng minh Crow và Shoshone trong trận chiến Rosebud.
Trận chiến đã làm trì hoãn không cho quân của Crook bắt tay được với quân của George A. Custer, khiến cho Custer bị đánh bại ở trận Little Bighorn sau đó.
Vai trò chỉ huy trong trận chiến sau này của Crazy Horse không rõ. Một vài sử gia cho rằng Crazy Horse đã tấn công bên cạnh sườn đưa tới cái chết của Custer và bộ tham mưu.
Water Man, một trong năm chiến sĩ Arapaho chiến đấu bên cạnh Crazy Horse nói rằng Crazy Horse là ‘một người dũng cảm tôi chưa từng thấy. Ông ta cưỡi ngựa tới thật sát quân lính Hoa Kỳ và la lớn ra lệnh đồng đội tiến đánhHóka-héy! Hôm nay là một ngày tốt lành để chết!” Quân nhân Hoa Kỳ nhắm bắn Crazy Horse nhưng không bao giờ bắn trúng. Little Soldier của Sioux nói “Chiến sĩ chiến đấu vĩ đại nhất trong trận chiến là Crazy Horse”.
……

8. Trở Về Sống Với Hòa Bình và Cái Chết Oan Khiên.

Vào ngày 8 tháng giêng, 1877, các chiến sĩ của Crazy Horse đánh trận cuối cùng tại Núi Sói (Wolf Mountain) ở Montana Territory.

Sau đó mùa đông khắc nghiệt ập tới, quân của Crazy Horse đã phải chống chọi lại đói và lạnh. Nghĩ tới đồng đội, chiến hữu và gia đình mình (người vợ bệnh hoạn bị lao phổi) và có lẽ đã thấy ‘Đống xương vô định đã cao bằng đầu’, máu đôi bên đã chẩy thành suối… Crazy Horse quyết định giã từ vũ khí.

Crazy Horse đã cùng các lãnh tụ bắc Ogala liên lạc tìm đến Cơ Quan Red Cloud Agency ở gần Fort Robinson, Nebraska ngày 5 tháng 5, 1877 để xin buông vũ khí với nhiều điều kiện trong đó có điều kiện được trở về sống với hòa bình trong một vùng định cư nào đó. Crazy Horse được đón nhận trong một lễ tiếp đón trang trọng nhưng coi như là một lễ qui hàng.

Mặt khác như đã nói ở trên, theo tác giả Garnett ám chỉ sự qui hàng của Crazy Horse một phần có thể là do vai trò của Chi Chi, một điệp viên của quân đội Hoa Kỳ, khiến Crazy Horse rơi vào “cái bẫy gia đình từ từ dẫn tới sự hủy hoại của mình’.

Suốt trong bốn tháng sau đó, Crazy Horse sống tạm trong ngôi làng gần Cơ Quan Red Cloud để chờ được đưa tới một khu định cư như đã được giao ước khi giã từ vũ khí. Sự ưu đãi của Quân Đội Hoa Kỳ dành cho Crazy Horse đã dẫn đến những ganh ghét, đố kỵ của những lãnh tụ thổ dân đã về qui hàng từ trước.
Rồi có tin đồn tung ra cho rằng Crazy Horse có ý định trốn thoát để trở về con đường cũ. Vào tháng 8 năm 1877, các sĩ quan Trại Robinson nhận được tin là Tù Trưởng Joseph tộc Xuyên Mũi Nez Percé (tộc này có tục xuyên mũi được người Pháp gọi là Nez Percé) đã trốn khỏi khu định cư qua Canada. Trung úy Clark mời Crazy Horse tham gia vào công cuộc đi lùng bắt Nez Percé nhưng Crazy Horse từ chối viện cớ rằng lúc rở về đã hứa là chỉ muốn sống hòa bình.

Một nguồn dữ liệu khác lại cho rằng Crazy Horse bằng lòng và nói là ‘sẽ chiến đấu cho tới khi Nez Percé bị giết’. Nhưng câu nói này đã bị người thông dịch viên sửa thành ‘sẽ chiến đấu cho tới khi giết sạch người da trắng!’

Thói đời ai cũng tin là ‘ngựa quen đường cũ’. Vì thế, giới chỉ huy quân đội Mỹ cũng nghe thao lời đồn, tin như vậy. Cuối cùng, Crazy Horse được tin có lệnh bắt giam mình nên đã cùng người vợ bệnh hoạn bỏ trốn về Cơ Quan Spotted Tail. Sau khi gặp giới chức quân sự tại đây để bầy tỏ sự thật, Crazy Horse bằng lòng trở về lại Fort Robinson.

Nhưng rồi vào sáng ngày 5 tháng 9, 1877, Crazy Horse bị bắt và bị tống giam vào phòng tối.

Khi bị lôi ra ngoài, Crazy Horse kháng cự lại và bị lính canh dùng lưỡi lê đâm trọng thương. Được bác sĩ Valentine McGillycuddy chăm sóc nhưng Crazy Horse chết vào khuya đêm hôm đó.

Sáng hôm sau thi thể Crazy Horse được giao lại cho cha mẹ già và được chôn tại Trại Sheridan. Một tháng sau, khi Cơ Quan Spotted Tail dời tới Missouri River, cha mẹ Crazy Horse đã mang hài cốt con mình đến chôn dấu ở một nơi chốn nào không rõ. Ở một nơi nào đó trong vùng đất thiêng của đất nước Lakota.

Vì vậy thân xác một vị anh hùng thổ dân được coi như là nằm trong một ngôi mộ bao trùm cả vùng đất thiêng bao la Bắc Mỹ.

Ngày nay Đài Tưởng Niệm Crazy Horse là một biểu tượng.

9. Đài Tưởng Niệm Crazy Horse.

Năm 1924, điêu khắc gia Korczak Ziółkowski đã từng làm việc với điêu khắc gia bậc thầy Gutzon Borglum trong dự án Mount Rushmore Memorial nhận được bức thư của Tù Trưởng Henry Standing Bear.

clip_image016Chân dung điêu khắc gia Korczak Ziółkowski (ảnh của tác giả).

clip_image018Tượng bán Korczak Ziółkowski thân do chính ông tạc (ảnh của tác giả).

Vị tù trưởng này ngỏ ý muốn Ziółkowski tạo dựng một đài tưởng niệm cho thổ dân Bắc Mỹ nhằm mục đích cho mọi người là biết là các quốc gia thổ dân (Native American Nations) cũng có những vị anh hùng, không thua kém ai. Ziółkowski bằng lòng. Người được chọn để tôn vinh, tưởng niệm là Crazy Horse.

Các thổ dân chọn Núi Thunderhead được coi là vùng đất thiêng liêng làm nơi tạc tượng đài. Núi Thunderhead nằm giữa tỉnh Custer và Hill.

Tượng đài diễn đạt Crazy Horse cưỡi con ngựa bay, tay chỉ về phía trước như muốn nói đất nước kia, non sông kia là của cha ông ta, của dân tộc ta.

clip_image020Mô hình thạch cao Tượng Đài Crazy Horse (ảnh của tác giả).

clip_image022Phác thảo hình tượng trên núi (ảnh của tác giả).

Hiện nay tượng đài chưa hoàn tất xong.

Tượng đài khi hoàn tất xong có bề ngang 641 feet (195 m) và cao 563 feet (172 m). Đầu Crazy Horse sẽ là một điêu khắc đầu người lớn nhất thế giới cao khoảng 87 feet (27 m), cao hơn các mặt tổng thống Hoa Kỳ 27 feet khắc ở Núi Rushmore. Khi hoàn tất xong Tượng Đài Crazy Horse sẽ là điêu khắc to lớn nhất thế giới.

clip_image024

clip_image026Đài Tưởng Niệm Crazy Horse hiện nay chưa hoàn tất xong (ảnh của tác giả).

Công cuộc tạo dựng tượng đài do một tổ chức tư vô vị lời điều hành. Việc tạc tượng vẫn còn đang tiếp diễn, ngày hoàn tất tùy thuộc vào tiền tặng và các quỹ tư. Phần lớn tiền thu được nhờ tiền bán vé vào viếng thăm tượng đài. Mỗi năm có hơn một triệu người tới thăm.

Mặc dầu chính phủ Hoa Kỳ đã nhiều lần đề nghị giúp tiền xây dựng nhưng Ziokowski và các người thừa kế từ chối. Ziolkowski muốn giữ công trình tạo dựng tượng đài là một dự án tư nhân vì muốn đạt tới được mục đích cao về giáo dục và văn hóa, không bị ràng buộc và chi phối bởi chính phủ.

Sau khi Korczak Ziolkowski chết năm 1982 và vợ là Ruth Ziolkowski’s chết năm 2014 thì kế hoạch được điều hành bởi Crazy Horse Memorial Foundation vô vị lợi và dưới sự quản trị của 10 người con của Ziolkowski. Không rõ ngày nào tượng đài sẽ hoàn tất. Tuy nhiên năm1998, mặt tượng Crazy Horse đã làm xong và được khánh thành.

clip_image027

clip_image029Lễ hội tại Tượng Đài Tưởng Niệm Crazy Horse (nguồn: cnn.com).

Khu tượng đài gồm vùng núi tạc tượng Crazy Horse, Bảo Tàng Viện Thổ Dân Bắc Mỹ (Indian Museum of North America) và Trung Tâm Văn Hóa Thổ Dân.

clip_image031Sơ đồ khu trung tâm Tượng Đài Crazy Horse.

10. Bảo Tàng Viện Thổ Dân Bắc Mỹ và Trung Tâm Giáo Dục và Văn Hóa Thổ Dân Mỹ Châu.

clip_image033Tượng Đài Crazy Horse nhìn từ Trung Tâm Văn Hóa Thổ Dân (ảnh của tác giả).

Đây là một trưng bầy, triển lãm đứng vào hàng đầu về văn hóa, thủ công nghệ và các hoạt động đặc biệt cùng các trò chơi của Thổ Dân Mỹ Châu.

clip_image035Tipi (teepee).

Tipi là tên chỉ lều ở, dùng nhiều nhất là lúc đi săn, có gốc từ ngôn ngữ Lakota thípi có nghĩa là ‘chỗ ở’ (ảnh của tác giả).

clip_image037Một trang phục phụ nữ thổ dân (ảnh của tác giả).

Tòa nhà được xây bằng đá lấy từ tạc Tượng Đài.

Trung Tâm cung cấp các tin tức, chỉ dẫn về lịch sử và văn hóa qua truyện-kể (storytelling), âm nhạc và vũ điệu.

Các nghệ sĩ thổ dân khắp Bắc Mỹ tới ở Trung Tâm vào mùa hè để sáng tạo, chia sẻ và bán các tác phẩm, phẩm vật làm ra và trao đổi văn hóa với khách viếng thăm.

Tầng dưới trưng bầy bộ sưu tập về hình ảnh Thổ Dân của Edward S. Curtis vào cuối thế kỷ 19.

clip_image038Korczak Ziolkowski và tù trưởng Henry Standing Bear đứng trước mô hình Crazy Horse .

Là một phần của Bảo Tàng Viện Thổ Dân Bắc Mỹ, Trung Tâm cũng là nhà của nhiều trưng bầy thuộc loại bảo tàng viện.

clip_image040Các khảo cổ vật của người tiền sử ở South Dakota (ảnh của tác giả).

Trên tường tầng dưới trưng Bầy về Trâu Mỹ Bison.

clip_image042Trâu Hoa Kỳ bison.

Ở đây ta thấy và đọc được câu chuyện lịch sử của loại trâu này từ thời tiển sử cho tơi khi gần như tuyệt chủng

clip_image044Đống xương sọ trâu bison (ảnh của tác giả).

và được bảo vệ, phục hồi lại được vào cuối năm 1800, cho tới ý nghĩa văn hóa của trâu đối với các bộ tộc khắp Bắc Mỹ.

……

Crazy Horse mang hình ảnh của vị thần sấm dông vũ bão, một anh hùng dân tộc của Lakota và cũng là hình ảnh đại diện cho biết bao nhiêu anh hùng hữu danh hay vô danh khác của tất cả thổ dân Bắc Mỹ. Đài Tưởng Niệm Ngựa Thần Cuồng Chân này nhắc nhở mọi người, nhất là người Hoa Kỳ, Bắc Mỹ này vốn là non sông đất nước của những dân tộc Thổ Dân, của các Quốc Gia Thổ Dân (Native American Nations).

Crazy Horse, hiện thân của Thần Sấm Dông, có mang dòng máu Thần Sấm Dông Phù Đổng Thiên Vương?

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 10-11-2016.

USA: SOUTH DAKOTA, MƯƠI ĐIỀU VỀ ĐÀI TƯỞNG NIỆM NÚI RUSHMORE.

.HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 9-2016.

VÀI HÌNH ẢNH BUỔI THUYẾT TRÌNH ‘TRỐNG ĐỒNG LÀ TRỐNG BIỂU CỦA HÙNG VƯƠNG, VUA MẶT TRỜI’ TRONG NGÀY VĂN HÓA 14-8- 20176.

VÀI HÀNG VỀ CHỦ BLOG.

– Sinh năm 1941 tại Đà Nẵng, chính quán Phượng Lâu, Kim Động, Hưng Yên.

– Tốt nghiệp Bác Sĩ Y Khoa tại Đại Học Y Khoa  Saigon năm 1969.

– Di cư qua Hoa Kỳ năm 1975.

– Tốt nghiệp chuyên khoa Thận và Cao Máu năm 1986.

– Assistant Clinical Professor tại Đại Học Y Khoa Irvine, Orange County, California, USA từ năm 1986.

– Hành nghề tư tại Little Saigon, Orange County và là bác sĩ công chức của tiểu bang California từ năm 1978.

Những tác phẩm văn chương:

– Trước năm 1975: Thần Tượng, Thơ  (Tao Đàn xuất bản), Chiếc Mặt Nạ Da Người, tập truyện (Trí Đăng xuất bản).

– Sau năm 1975 tại Hoa Kỳ: Tình Thù, tập truyện (Mai An xuất bản), Nay Tôi Mai Ai? (truyện dài đăng từ kỳ trên tuần báo Saigon, Orange County), Người Căm Thù Ruồi (Người Việt xuất bản), Những Mảnh Đời Tị Nạn (Xuân Thu xuất bản), Đi, bút ký (Á Mỹ xuất bản), Khai Quật Kho Tàng Cổ Sử Hừng Việt (Y Học Thường Thức xuất bản, 1999), Ca Dao Tục Ngữ, Tinh Hoa Dân Việt, (YHTT, 2002), Tiếng Việt Huyền Diệu (Hừng Việt xuất bản, 2004),  Việt Dịch Bầu Cua Cá Cọc (sách và trò chơi), Hừng Việt 2006, Giải Đọc Trống Đồng Nòng Nọc, Âm Dương Đông Nam Á, Hừng Việt 2008

– Nguyên chủ nhiệm kiêm chủ bút lưỡng nguyệt san Y Học Thường Thức  tại Little Saigon, Orange County.

– Nguyên là bác sĩ phụ trách giải đáp y học của đài BBC của Anh Quốc.

– Hiện là bác sĩ phụ trách giải đáp y học của đài VOA của USA.

– Hiện phụ trách chương trình truyền hình Tinh Hoa Đại Tộc Việt  phát hình hàng tuần trên hệ thống truyền hình vệ tinh VBS (Vietnamese Broadcasting Services) trên toàn quốc Hoa Kỳ, Canada và trên hệ thống TV digital địa phương băng tần 57.6 và chương trình Bản Sắc Đại Tộc Việt trên đài VNA TV (Viet Nam America Television) băng tần 57.3.

– Xem tiếp tiểu sử ở mục Nói Về Chủ Blog

 

HÌNH TIÊU BIỂU NHỮNG THÁNG TRƯỚC.

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 8-2016.

PHẬT CHE MẶT.

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 6-2016 

TỔNG THỐNG OBAMA DẬY VIỆT SỬ.

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 5-2016.

 HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 3-2016.

OMAN: SALALAH, LỐI MÒN NHỰA THƠM FRANKINCENSE.

HÌNH TIỂU BIỂU THÁNG 02-2016.

ALLURE OF THE SEA, ’QUYỀN RŨ CỦA BIỂN’.

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 01, 2016.

AULD LANG SYNE và ROBERT BURNS.

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 12, 2015.

DU HÀNH LẠC ĐÀ QUA PHỐ PETRA, JORDAN.

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 11-2015.
CHUYẾN TUẦN DU ĐẠI DƯƠNG CUỐI CÙNG CỦA NÀNG RYNDAM.

 HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 7-2015.

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 9-2015.

HÌNH KHỦNG LONG Ở BAYON, ANGKOR THOM, CAMPUCHIA.

 HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 8-2015.

VỤ NỔ TẠI ĐIỆN ERAWAN, BANGKOK, THÁI LAN.

Không biết dân Thái có ai nghĩ rằng hồn người Thái bị tâm thần bị đánh chết ở đây năm nào, đã xui khiến chỗ này được chọn cho vụ nổ này không?

NHÂN GIẢI BÓNG TRÒN THẾ GIỚI NỮ, BỖNG BẮT GẶP LẠI HÌNH ẢNH ĐÁ BÓNG THỜI TRAI TRẺ NGÀY XƯA.

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 6-2015.

ALASKA TRẮNG.

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 5-2015

VÀI HÌNH ẢNH VỀ BUỔI THUYẾT TRÌNH: TRỐNG ĐỒNG ĐÔNG SƠN, BỘ SỬ ĐỒNG BẰNG HÌNH CỦA ĐẠI TỘC VIỆT CỦA BÁC SĨ NGUYỄN XUÂN QUANG.

HÌNH TIÊU BIÊU THÁNG 4-2015.

SINGAPORE: MƯƠI ĐIỀU VỀ ĐẢO QUỐC TUYỆT DIỆU CỦA ÔNG LÝ QUANG DIỆU.

HÌNH TIÊU BIÊU THÁNG 3-2015.

GIBRALTAR, CHỖ Ở CUỐI CÙNG CỦA THỦY TỔ NGƯỜI ÂU CHÂU NEANDERTHAL.

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 2-2015.

 TÂY BAN NHA: KIẾN TRÚC THIÊN-THIÊN TÂN KỲ TRÁC TUYỆT GAUDI.

(Categories Hình Ảnh # 70)

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 01, 2015. # 69, Categories Hình Ảnh.

ĐẢO LANZAROTE, VÙNG ĐẤT HỎA TINH TRÊN ĐỊA CẦU.