LỊCH ĐỒNG ĐÔNG SƠN (5) LỊCH MAYA TRÊN TRỐNG NGỌC LŨ I (Phần b).

.*Nếu cần bấm hai lần vào tựa bài để mở bài.

.Phải tuân thủ luật Tác quyền Copyright.

LỊCH ĐỒNG ĐÔNG SƠN.

(5)

LỊCH MAYA TRÊN TRỐNG NGỌC LŨ I.

(Phần b).

Nguyễn Xuân Quang.

2. Lịch Đất Tzolkʼin 260 Ngày.

Lịch 260 ngày thường được gọi là Lịch Đất (Earth Calendar), Lịch Thiêng Liêng (Sacred Calendar), Niên Gián Thiêng Liêng (Sacred Almanac), Lịch Đếm Ngày (Count of Days), Lịch Tzolkin. Tuy nhiên từ lịch Thiêng Liêng hay Tzolkin thường được dùng nhiều hơn để chỉ lịch này là một hệ thống liên lạc với nhiều chu kỳ lịch khác.

Tzolk’in hay Tzolkin có nghĩa là ‘đếm ngày’ (The word tzolkʼin means “count of days”). Lịch Tzolkin 260 ngày được cho là lịch cổ nhất thấy ở Trung Mỹ châu đã có vào khoảng ít nhất 600 năm Trước Dương Lịch.

Lịch này được dùng trong bói toán. Lịch cũng được cho là tương ứng với thai kỳ 260 ngày của con người. 260 ngày gần bằng 9 tuần trăng (9 tháng trăng âm lịch).

Trong lịch Tzolkin có 20 ngày đặt theo tên trong 13 khoảng thời gian gọi là bộ 13 (trecena). Điểm này tương tự như hệ thống dương lịch hiện nay có 7 ngày có tên, từ chủ nhật tới thứ bẩy, trong khoảng thời gian gọi là tuần lễ. Mỗi tên ngày là tên của một vị thần linh diễn đạt bằng một ký tự (glyph) cũng gọi là Dấu Hiệu Ngày (Day Sign).

clip_image001Tên 20 ngày của lịch Tzolkin (Hình tu sửa lại từ Voss 2000).

Tên 20 ngày này tức lịch Tzolkin còn thấy ghi lại ở vũ trụ đồ (cosmogram) trong Madrid Codex:

Image result for tzolkin calendar in madrid codex

Lịch Tzolkin ở vũ trụ đồ trong Madrid Codex trang 75-76 (Christopher Pool, Barry Kidder, University of Kentucky, https://uknowledge.uky.edu/world_mexico_codices/3).

Mỗi dấu hiệu tên được đếm 13 lần trong chu kỳ, vị chi 20 x 13 = 260 ngày. Cơ chế lịch Tzolkin 260 ngày được diễn tả bằng hình đồ dưới đây:

clip_image002

Cơ chế của lịch Tzolk’in (https://mayan-calendar.com/ancient_tzolkin.html).

Bánh xe lớn bên ngoài A diễn tả 20 ngày với tên thần linh và bánh xe nhỏ trong B diễn tả khoảng thời gian (tháng) được đếm từ 1 (clip_image004) tới 13 (clip_image005).

Như thế mỗi ngày trong lịch thiêng liêng Tzolkin 260 ngày có một vị trí có tên do kết hợp một con số trong 13 số với một tên thần linh trong 20 dấu hiệu ngày. Bởi vì một trong 20 dấu hiệu ngày thiêng liêng liên kết với một vị thần linh riêng nên mỗi ngày đặc biệt được coi là có nhân tính và cá tính riêng theo vị thần đó. Do đó Tzolkin được dùng làm phương tiện bói toán và hướng dẫn thực thi các lễ tục, tế tục là vậy.

Lịch này dùng nhiều trong bói toán tương tự như một thứ lịch tử vi Trung Quốc và Tây phương.

Vì vậy, khác với các lịch khác dựa vào sự chuyển vận của các vì sao, tinh cầu, lịch Tzolkin hiện nay được cho là chỉ phát xuất từ toán học và không dựa vào bất cứ hiện tượng thiên nhiên nào.

Lịch này cho thấy hệ thống số học mà người Maya thường hay dùng trong lịch là hệ nhị thập phân 20 và con số 13.

Ngày nay lịch Tzolkin vẫn còn được dùng bởi các pháp sư người Quiche, các lịch gia người Maya ở vùng núi và dân ở tiểu bang Oaxaca, Mexico.

Lịch Đất Tzolkin Trên Trống Ngọc Lũ I.

Như đã nói ở trên các học giả nghiên cứu về Maya cho rằng lịch Tzolkin 260 ngày hoàn toàn dựa vào toán học qua hai con số 13 và 20 mà lại được coi là một thứ lịch thiêng liêng dùng trong tế lễ, bói toán, tử vi. Các học giả này hãy còn thắc mắc tại sao các con số toán học lại dùng vào các mục đích kể trên. Câu trả lời đích thực là ta phải hiểu các con số này theo dịch học và do đó lịch Tzolkin là một thứ lịch dựa theo vũ trụ tạo sinh, dịch học nên mang tính thiêng liêng thờ phượng và bói toán.

Ta cũng thấy lịch Tzolkin được gọi là Lịch Đất. Tại sao? Chắc chắn là phải liên hệ tới Đất (trời) nghĩa là lịch phải dựa vào đất trời, càn khôn, vào dịch mang tính tôn giáo thiêng liêng.

Vậy trước hết ta phải tìm hiểu hai con số 13 và 20 có nghĩa gì trong dịch học. Như đã biết con số 13 là số Li tầng 2 thế gian (5, 13) có một khuôn mặt là trục vũ trụ, trục thế giới, núi dương, đất dương cõi thế gian. Còn con số 20 là số Cấn tầng 3 thế gian vùng âm (4, 12, 20). Cấn là đất âm Non đi với Li đất dương Núi. Nhìn theo tương đồng thì cùng bản thể Đất (thấy rõ qua Âu Cơ có một khuôn mặt Non có một khuôn mặt là con của Kì Dương Vương-Núi trụ thế gian). Cấn có Li là đại diện trong xã hội duy dương, phụ quyền (Âu Cơ Cấn non âm được Kì Dương Vương Li núi dương đại diện). Như vậy ta thấy rõ lịch Tzolkin là lịch của hai con số 13 Li Đất dương và 20 Cấn đất âm, vì thế mới gọi là Lịch Đất.

Li thiếu dương (OI) là âm O của dương, ở cõi thế gian là đại diện cho Càn dương thái dương (Li Kì Dương Vương đại diện cho Càn Đế Minh ở cõi thế gian). Li thuộc phía Càn. Trong khi Cấn lưỡng hợp với Đoài trong Tiên Thiên Bát Quái và Cấn lưỡng hợp với Khôn trong Hậu Thiên Bát Quái, nghĩa là Cấn thuộc phía Khôn. Ta thấy rõ 13 phía Càn lưỡng hợp với 20 Cấn phía Khôn cõi Đất dương âm thế gian. Như vậy người Maya đã chọn hai con số mang tính lưỡng hợp nòng nọc (âm dương) Càn Khôn, Đất thế gian tạo ra lịch Tzolkin. Ở hình cơ chế của lịch Tzolkin ở trên ta thấy rõ bánh xe lớn A 20 tên ngày có các khấc lõm chữ V mang tính âm thái dương vì số 20 là số chẵn, số âm, phía Khôn, có một khuôn mặt nường. Trong khi bánh xe nhỏ B 13 tháng có các răng cưa nọc mũi mác clip_image007 mang tính dương thái dương (ngược với V) vì 13 là số lẻ, số dương, phía Càn, có một khuôn mặt nõ. Hai bánh xe 20 ngày và 13 tháng ăn khớp với nhau theo lưỡng hợp nòng nọc (âm dương) Khôn Càn như nõ nường giao hòa với nhau.

Vì liên hệ với Càn Khôn, nọc nòng (dương âm), nguyên lý căn bản của vũ trụ tạo sinh, dịch nên lịch này gọi là Lịch Thiêng Liêng dùng trong việc tế lễ càn khôn, trời đất và trong bói toán cho con người vì con người là tiểu vũ trụ con của đại vũ trụ. Đây là chuyện tất nhiên.

Trống đồng nòng nọc (âm dương) của đại tộc Đông Sơn là trống biểu của vũ trụ tạo sinh, diễn tả dịch đồng nòng nọc Đông Sơn có lịch Tzolkin cũng là điều hữu lý, hợp lý. Không những thế ở đây còn cho thấy rõ hai con số 13 và 20 là hai con số phải hiểu theo dịch học.

Bây giờ ta tìm số 13 và số 20 thích hợp với lịch Tzolkin trên trống Ngọc Lũ I.

.Số 13 Tháng.

a. Nhìn theo trục vũ trụ biểu tượng Đất thế gian.

Như đã nói ở trên số 13 có một khuôn mặt là trục vũ trụ, trục thế giới, Đất thế gian. Như vậy ta tìm con số 13 này ở trục vũ trụ của trống Ngọc Lũ I.

Như đã biết thân trống Ngọc Lũ I biểu tượng trục vũ trụ, trục thế giới. Mặt trời nằm trong vòng không gian ở tâm trống là vũ trụ đứng trên đỉnh trục vũ trụ, trục thế giới thân trống.

Mặt trống Ngọc Lũ I từ trong ra ngoài có 17 vành, gồm 4 vành nọc chấm đặc số 1, 5, 11 và 16 là các vành giới hạn cho biết là trống thuộc nhóm nọc dương, còn lại 13 vành chính có hình người, chim thú và hoa văn chữ nòng nọc vòng tròn-que diễn tả theo nghĩa vũ trụ thuyết:

clip_image009Mặt trống Ngọc Lũ I có 13 vành chính.

13 vành chính là: 1 vành vũ trụ, mặt trời-không gian ở tâm trống + 3 vành ở vùng tứ hành + 1 vành nhân sinh + 1 vành sóng vòng-tròn chấm thiếu dương + 1 vành chim nông bay-hươu nai + 1 vòng sóng chấm-vòng tròn thiếu âm + 1 vành cò bay-chim đứng + 4 vành ngoài biên trống vị chi là 13 vành chính yếu.

Như thế nếu không kể các vành giới hạn ta còn 13 vành chính. Con số 13 này diễn tả trục vũ trụ, trục thế giới thân trống có vũ trụ mặt trời-không gian ở trên đỉnh trục hay diễn tả núi vũ trụ, núi trụ thế gian trong có trục vũ trụ (một thứ núi Tu Di của Phật giáo hay núi Meru của Ấn giáo). Ta có thể coi mặt trống là hình chiếu có 13 vành chủ của một núi vũ trụ nón tròn có 13 tầng vành tròn.

Như đã biết người Maya giống Phật giáo quan niệm cõi trên có 13 tầng (và hạ thế có 9 tầng).

Con số 13 này diễn tả 13 tháng trong lịch Đất Tzolkin. Ở đây ta cũng thấy rõ tại sao lịch Đất Tzolkin được cho là lịch thiêng liêng, tôn giáo.

b. Nhìn theo cõi đất thế gian.

Vì là Lịch Đất ta có thể nhìn theo cõi đất thế gian, theo vành sinh hoạt nhân sinh cõi Đất thế gian. Vì thế ta có thể lấy các yếu tố lịch Đất Tzolkin ở vành tiểu vũ trụ nhân sinh này.

Ta thấy ngay 13 người nhẩy múa ở hai bán viên là khuôn mặt chủ, cột trụ của vành nhân sinh. 13 người nhẩy múa quanh mặt trời-không gian ở đỉnh trục vũ trụ thân trống diễn tả bằng số 13.

Con số 13 này diễn tả 13 tháng trong lịch Đất thế gian Tzolkin. Qua 13 người nhẩy múa tế lễ ta cũng thấy lịch Đất Tzolkin có một khuôn mặt là lịch tế lễ, tôn giáo, linh thiêng.

.20 ngày một tháng.

Như đã biết lịch Haab 365 ngày gồm 19 tháng với 18 tháng dài-20 ngày và 1 tháng ngắn 5 ngày không tên, là một thứ lịch mặt trời dân dụng cõi ngưởi đất thế gian và lịch Tzolkin là lịch Đất. Lịch Tzolkin gồm 13 x 20 = 260 ngày liên hệ với lịch Haab vì cùng trong hệ thống lịch dựa trên căn bản nhị thập phân (20). Hệ 20 được cho là dựa vào cách đếm 10 ngón tay cộng với 10 ngón chân tức toàn thân, cả người. Như vậy ta có thể dùng chung con số 20 yếu tố lịch của lịch Haab lấy ở vành sinh hoạt nhân sinh cõi người cho lịch Tzolkin.

Như đã biết tất cả người và chim dòng mặt trời mang dương tính, thái dương ở vành sinh hoạt nhân sinh ở bán viên dương gồm: 7 người nhẩy múa + ở khu nhà nòng mặt trời âm thái dương có 1 người trong nhà + 3 người chỗ giã chầy cối + 1 con nông bay + ở khu nhà nọc có 3 người trong nhà nọc + 1 con chim trĩ trên nóc nhà + 4 người ở dàn trống bên nhà, tổng cộng ta có 20.

Con số 20 này diễn tả 20 ngày-1 tháng chung cho cả dương lịch mặt trời Haab (chỉ áp dụng cho tháng dài) và lịch Đất Tzolkin.

Tóm lại ta có con số 13 và 20 trên trống Ngọc Lũ I thích ứng với lịch Đất Tzolkin.

Qua trống Ngọc Lũ I, ta thấy rõ nếu nhìn theo cấu trúc mặt trống hay theo vành nhân sinh có người chim-mặt trời nhẩy múa mang tính mặt trời thái dương ta có hai loại lịch Đất Tzolkin liên hệ với dương lịch, lịch mặt trời Haab.

Để chắc chắn 100% trăm ta hãy kiểm chứng Lịch Đất (Tzolkin) trên trống Ngọc Lũ I với Lịch Tzolkin ở vũ trụ đồ ở Madrid Codex đã nói ở trên.

Image result for tzolkin calendar in madrid codexVũ Trụ đồ ở Madid Codex.

Như đã biết Maya và Việt Nam tương đồng, liên hệ với nhau như ruột thịt. Văn hóa Maya và Việt Nam đều theo vũ trụ tạo sinh, vũ trụ giáo, dịch học dựa trên nguyên lý nòng nọc (âm dương) Chim-Rắn, Tiên Rồng. Trống Đồng Nòng Nọc (Âm Dương) của đại tộc Đông Sơn là trống biểu của vũ trụ tạo sinh, vũ trụ giáo. Vì thế vũ trụ đồ này diễn tả vũ trụ tạo sinh, dịch học chính là hình bóng của mặt trống đồng Ngọc Lũ I. Mặt trống Ngọc Lũ I là một thứ vũ trụ đồ. Thật vậy ta hãy đối chiếu:

-Tại trung tâm của vũ trụ đồ có cây vũ trụ (cây tam thế, cây đời sống) hình chữ T biểu tượng cho tam thế, kết quả của qui trình vũ trụ tạo sinh. Trên đỉnh Cây Vũ Trụ này có hai hình “râu bạch tuộc” có đầu uốn cong móc sóng Nước cuộn tròn và có hình răng cưa chớp Lửa (râu bên phải dương mang tính chủ Lửa. Râu bên trái âm mang tính chủ Nước). Lửa và Nước nguyên khởi liên tác sinh ra tiếng sấm khai thiên lập địa Big Bang, tạo ra thế giới, tam thế biểu tượng bằng cây vũ trụ ở dưới.

Như đã biết trống  Đông Sơn như trống Ngọc Lũ I là trống Cây Nấm Vũ Trụ (Cây Nấm Tam Thế, Cây Nấm Đời Sống) Nguyễn Xuân Quang VI (Heger I).  Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống) hình chữ T ở đây mang hình ảnh thiết diện ngang của trống đồng nòng nọc Đông Sơn như trống Ngọc Lũ I.    

-Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống) sinh ra hai thần tổ sáng thế ngồi dựa vào cây vũ trụ nhìn về hai phía ngược nhau mang lưỡng tính nòng nọc (âm dương) đối ngược nhau. Đây là hình ảnh của hai thần tổ sáng thế anh em sinh đôi Mặt Trời Hunahpu và Mặt Trăng Xbalanque. Đối chiếu với truyền thuyết Việt ở cõi tạo hóa đại vũ trụ là Viêm Đế Thần Nông, ở cõi sinh tạo tiểu vũ trụ là Đế Minh Đế Lạc và ở cõi sinh tạo thế gian là Kì Dương Vương Lạc Long Quân. Đối chiếu với mặt  trống Ngọc Lũ I ứng với Mặt Trời (nằm trong vòng) Không Gian ở tâm trống. Đối chiếu với dịch học ứng với lưỡng nghi. Hai thần tổ sáng thế này sinh ra từ Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống), từ trống đồng nòng nọc nấm vũ trụ Đông Sơn.

-Vành cong tròn còn giữ dạng hình vuông biểu tượng cho tứ hành cõi sinh tạo thế gian trong có 20  hình thần tổ diễn tả bằng hình ngữ hay dấu hiệu ngày của Lịch Đất Tzolkin. Vành này ứng với vùng tứ hành trên mặt trống Ngọc Lũ I (ta thấy rõ tứ hành có tứ là hình vuông và hành là chuyển động nên có nét cong tròn).

-Tại bốn góc ứng với tứ phương (four cardinal directions) ứng với tứ tượng có bốn cặp thần linh đang tế lễ, nhìn theo hai hướng khác nhau tức bốn vị thần quay về tay phải, dương ứng với tứ tượng dương và bốn vị thần quay mặt về phía trái âm ứng với tứ tượng âm. Ta có bát tượng ứng với tám quẻ, bát quái. Tám quẻ với tứ tượng dương và âm liên tác sinh ra tam thế ứng với tam thế của trống nâm vũ trụ của đại tộc Đông Sơn, biểu tượng bằng cây vũ trụ (cây tam thế, cây đời sống).

Rõ như ban ngày vũ trụ đồ Madrid Codes diễn tả vũ trụ tạo sinh, vũ trụ giáo, dịch học giống hệt ở mặt trống Ngọc Lũ I.

Ở đây ta thấy rõ 20 tên thần linh diễn tả 20 ngày của lịch Tzolkin nhưng còn con số 13 diễn tả tháng chưa thấy. Chúng ‘trốn’ ở đâu đó. Ta hãy đi tìm. Ta thấy ngay cây vũ trụ (cây tam thế, cây đời sống) có một khuôn mặt là trục vũ trụ biểu tượng bằng con số 13. Vậy vành có 20 tên ngày quay quanh trục vũ trụ 13 diễn tả lịch Tzolkin. Đối chiếu với trống Ngọc Lũ I ứng với 20 yếu tố lịch ở vành sinh hoạt nhân sinh quay quanh mặt trời-không gian trên trục vũ trụ thân trống 13 diễn tả  lịch Tzolkin.

Như thế rõ như hai năm là mười ở trống Ngọc Lũ I có lịch Đất Tzolkin và được xác thực bằng lịch Tzolkin ở vũ trụ đồ trong Madrid Codex. Ngoài lịch Tzolkin ra, như đã biết còn có các loại lịch khác như lịch Haab, Lịch Tròn (xem dưới) thấy trên trống Ngọc Lũ I cũng được xác thực bằng vũ trụ đồ này, đúng như các tác giả Christopher Pool và Barry Kidder, University of Kentucky (https://uknowledge.uky.edu/world_mexico_codices/3) đã  viết: “Recent scholarship suggests this cosmogram incorporates the 365-day haab cycle as well as the tzolkin, and that it may represent the 52 years of the Calendar Round” (các kiến thức bác học gần đây đề ra rằng vũ trụ đồ này phối hợp lịch haab chu kỳ 365 ngày cũng như lịch tzolkin và rằng có thể nó cũng miêu tả năm của Lịch Tròn).

Không còn gì để nói nữa trên trống Ngọc Lũ I có Lịch Tzolkin và các lịch khác như Lịch Haah, Lịch Tròn…

Cũng nên biết Lịch Tzolkin 260 ngày được cho là lịch cổ nhất thấy ở Trung Mỹ châu đã có vào khoảng ít nhất 600 năm Trước Dương Lịch. Đây đúng là thời điểm trống Ngọc Lũ I ra đời (trống Ngọc Lũ I có  khoảng 2.500, 2.600 tuổi). Tuy nhiên trống Ngọc Lũ I không phải là trống cổ nhất vì các hình ảnh như người chim thú… đã thể điệu hóa. Như thế lịch Đất Ngọc Lũ I nói riêng hay Đông Sơn nói chung già hơn lịch Tzolkin Maya (các trống nguyên thủy phải già hơn trống Ngọc Lũ I).

3. Lịch Tròn hay Lịch Chu Kỳ 52 Năm (52-year Cycle).

Lịch Tròn là lịch kết hợp của lịch Tzolkin và lịch Haab đồng bộ với nhau. Lịch Tròn theo một chu kỳ 52 năm hay 18.980 ngày. Khi lịch Tzolkin 260-ngày và lịch Haab 365-ngày cho chuyển hành cùng với nhau thì cần phải đúng 52 năm-365 ngày để lặp lại một chu kỳ khác tại ở một thời điểm đã định.

clip_image011Lịch Tròn theo một chu kỳ 52 năm.

Lịch Tròn còn thấy ghi khác lại trong các văn kiện:

clip_image013Hình trên cho thấy Lịch Tròn được ghi theo lịch Tzolkin và Haab ngày 1 Ahau 3 Kankin (article by Angel Tenez, 2009, Mayan-Calendar.org).

Cứ mỗi chu kỳ 52 năm thì ngày đầu tiên của cả lịch Tzolkin và lịch Haab đều rơi vào cùng một ngày. Lúc này lại có một Lịch Tròn khởi sự.

Một người nào đó sống hoàn tất được một Lịch Tròn coi như  người đó đã thọ (Anybody completing a round calendar would have been considered as old indeed). Chúng ta trước đây quan niệm cuộc đời chỉ có 60 năm: “Ai ơi, có bao nhiêu, 60 năm cuộc đời!” Vì thế để khởi động một Lịch Tròn mới, người Aztec ăn mừng cử lễ tế Lửa Mới.

Như đã nói ở trên Lịch Tròn hay lịch đại chu kỳ 52 năm này thấy diễn đạt trong tục tế Vũ Người Bay (Danza de los Voladores, Dance of the Flyers) hay Người Bay Quanh Cột (Palo Voladores). Người Chim Mặt Trời bay quanh một trụ cột cao trồng ở tâm một mặt trời trên mặt sân.

clip_image015Trụ Bay trồng ở tâm một mặt trời trên mặt sân (ảnh của tác giả chụp tại Costa Maya, Mexico).

Hình mặt trời trên sân là hình ảnh của mặt trời trên mặt trống. Trụ ở tâm mặt trời là hình ảnh của trục vũ trụ giống như mặt trời ở tâm trống trên đỉnh trục vũ trụ thân trống đồng. Múa tế này thường gồm có 5 người leo lên đỉnh trục vũ trụ cao chừng 30 mét. Bốn người ở bốn đầu một bàn xoay hình vuông diễn tả đất vuông và người thứ 5 đứng thổi sáo và đánh trống trên đỉnh trụ cột ở tâm khung vuông bàn xoay diễn tả trục vũ trụ ở tâm mặt đất vuông. Bàn xoay 5 người này diễn tả ma phương 5/15 Lạc Thư (số 5 là số trục ở tâm hình vuông và 15 là tổng số các chi, các nhánh).

Bốn người bay quay quanh trụ từ đỉnh xuống tới mặt đất 13 vòng. Con số 13 vòng này diễn tả 13 khấc, 13 nấc của trục vũ trụ hay 13 vòng, 13 tầng của núi vũ trụ, núi trụ thế gian. Ta thấy bốn người là 13 x 4 = 52 vòng.

Con số 52 này chính là số năm của Lịch Tròn (Calendar Round) của Maya và Aztec.

Ta thấy rõ hiển nhiên Tế Người Bay không hoàn toàn là lễ cầu mưa như hiện nay cho là như vậy.

Lịch Tròn hay Lịch Đại Chu Kỳ 52 Năm Trên Trống Đồng.

Như đã biết trên trống Ngọc Lũ I có lịch đồng Đông Sơn dương lịch Mặt Trời Haab và lịch Đất Tzolkin. Như thế khi cả hai kết hợp lại ta có đại chu kỳ 52 năm. Đây chính là Lịch Tròn Maya.

Vì là Lịch Tròn đại chu kỳ kết hợp giữa lịch mặt Trời Haab và lịch Đất Tzolkin ta chọn lấy các yếu tố lịch mang tính Trời Đất, Vũ Trụ.

.Lịch Trời Đất 52 Chu Kỳ Mặt Trống Ngọc Lũ I.

Như đã nói ở trên mặt trống Ngọc Lũ I từ trong ra ngoài có 17 vành, gồm 4 vành nọc chấm đặc số 1, 5, 11 và 16 là các vành giới hạn cho biết là trống thuộc nhóm nọc dương, còn lại 13 vành chính có hình người, chim thú và hoa văn chữ nòng nọc vòng tròn-que diễn tả theo nghĩa vũ trụ thuyết. Con số 13 có vành mặt trời-không gian, vũ trụ ở tâm trống diễn ta cõi trên, thượng thế, đỉnh trục vũ trụ, trụ chống trời, núi trụ thế gian chống trời. Còn con số 4 vành giới hạn ứng với tứ phương, tứ trụ diễn tả đất vuông. Mặt trống bao trọn ý nghĩa Trời Đất, Đại Vũ Trụ và Tiểu Vũ Trụ.

Ta có thể coi mặt trống là hình chiếu của một tháp diễn đạt núi vũ trụ có 13 tầng của thượng thế cõi Trời và có 4 mặt diễn tả tứ phương, Đất.

Ta có 13 x 4 = 52.

Con số 52 này diễn tả một chu kỳ 52 năm 365 ngày để có Lịch Trời Đất mà người Maya gọi là Lịch Tròn.

Như thế ta có Lịch Tròn hay Lịch Chu Kỳ 52 Năm Maya trên trống Ngọc Lũ I.

.Lịch Tròn Trên Trống Nam Trung Quốc.

Như đã nói ở trên người Maya có Tế Vũ Người Bay. Cảnh Tế Người Bay này giống hệt cảnh Tế Người Mặt Trời Bay thấy trên một trống đồng Đông Sơn tìm thấy ở Nam Trung Quốc. Trên thân trống này có hình diễn tả Tục Tế Vũ Người Chim-Mặt Trời Bay Quanh Trục Vũ Trụ trên có mặt trời-không gian. Bốn người hóa trang chim có trang phục đầu lông chim tỏa sáng như mặt trời. Khố đuôi chim tung bay trong gió.

clip_image016Tục Tế Người Bay quanh trục vũ trụ ở một thân trống đồng (ảnh của tác giả chụp hình vẽ chi tiết tại Viện Bảo Tàng Tỉnh Vân Nam).

Bốn người-chim mặt trời bay quanh trục vũ trụ. Tay cầm mặt trời sinh tạo chấm-vòng tròn. Người thứ 5 đứng dưới chân trụ cầm, múa ở tay cây trượng đầu rắn:

clip_image017Người đứng dưới đất cầm cây trượng đầu rắn mang hình ảnh thần “mang năm tháng” (yearbearer) của Maya.

Cây trượng đầu rắn này chính là cây gậy thủy tinh núi lửa (flint) của thần gọi là ‘người mang năm” “yearbearer” trong hệ thống lịch Maya:

clip_image018Thần Toltec cầm gậy flint đầu rắn. Hình diễn đạt năm 11 flint, Tula, thời Tiền-Cổ điển. Thần mang, cõng thời gian (năm) trên lưng (nguồn: Mary Miller and Karl Taube, An illustrated Dictionary of The Gods and Symbols of Ancient Mexico and the Maya).

Như đã nói ở trên Múa Tế Người Bay diễn tả Lịch Tròn hay Lịch Đại Chu Kỳ 52 Năm.

Ta thấy rõ Lịch Tròn là lịch kết hợp giữa Lịch Đất Tzolkin và Lịch Trời (mặt trời) Haab là một thứ lịch Trời Đất. Đo đó tôi gọi là Lịch Trời Đất, Vũ Trụ chính xác, dễ hiểu và dễ nhớ hơn gọi là Lịch Tròn.

Ta có Lịch Trời Đất, Lịch Tròn trên trống Ngọc Lũ I và trống nam Trung Quốc.

Người Maya dùng Lịch Tròn để tiên đoán Lịch Đếm Dài Long Count.

4. Lịch Tính Toán Lâu Dài (‘Đếm Dài’) (Long Count).

Đây là lịch dựa theo chu kỳ tuần hoàn của vũ trụ, mặt trời mang tính thiên văn, người Maya gọi là lịch tính về lâu về dài. Họ dùng lịch này để diễn tả lịch sử vĩnh cửu, vô cùng tận.

Một chu kỳ lịch Long Count có 13 Bak’tun diễn tả đại chu kỳ vũ trụ. Như đã biết con số 13 là số Li tầng 2 (5, 13) có một khuôn mặt là trục thế giới nên 13 Baktun bao trọn đại và tiểu vũ trụ là một Đại chu kỳ.

Dấu tích lịch chu kỳ Long Count này còn thấy ghi khắc lại trên tấm bia đá C tại Quirigua, Guatemala mà tôi đã có dịp tới viếng thăm:

clip_image020Tác giả đứng trước bia đá C ở Quirigua, Guatemala.

Mặt phía Đông của Bia Đá C này ghi khắc ngày sáng thế huyền thoại là 13 baktun (1 baktun là 20 katun), 0 katun (1 katun là 20 tun), 0 tun (năm), winal (tháng), 0 kin (ngày), 4 Ahau 8 Cumku tức tháng 8 ngày 11, năm 3.114 Trước Dương Lịch tính theo dương lịch Gregory (vào khoảng 5.000 năm văn hiến của chúng ta).

Image result for long count calendarMặt phía Đông của Bia Đá C ở Quirigua (keisan.casio.com).

Người Maya tin rằng có nhiều đại chu kỳ sáng thế trong vũ trụ tạo sinh của vũ trụ. Đối chiếu với lịch Gregory thì đại chu kỳ sáng thế thứ 5 vừa mới qua, lịch Maya kết thúc vào ngày 21/12/2012. Theo lịch và cách viết của người Maya thì ngày 21/12/2012 được viết là 13.0.0.0.0 tức là thời điểm chấm dứt đại chu kỳ 13 Baktun.

clip_image023

Trước đây hiểu lầm cho ngày này là ‘ngày tận thế’. Thật ra đây là ngày chấm dứt một đại chu kỳ sáng thế 13 Baktun để bước qua một đại chu kỳ 13 Baktun khác.

Lịch Tính Toán Lâu Dài Trên Trống Ngọc Lũ I.

. Nếu dựa vào vũ trụ, trời đất thì mặt trống Ngọc Lũ I có 13 vành xoay tròn bất tận quanh trục vũ trụ có một khuôn mặt là Lịch Lâu Dài, Lịch Đếm Dài.

.Nếu dựa vào cõi nhân sinh thì 13 người ở hai nhóm 7 và nhóm 6 người nhẩy múa gồm cả người đại vũ trụ và tiểu vũ trụ diễn tả trọn vẹn ý nghĩa vũ trụ tạo sinh cõi nhân gian. Hiển nhiên 13 người này có một khuôn mặt biểu tượng trục vũ trụ diễn tả 13 Katun của lịch Long Count Maya.

Mười ba người này nhẩy múa quanh mặt trời-không gian ở đỉnh trục vũ trụ thân trống, quay tròn theo chu kỳ vô cùng tận chính là đại chu kỳ 13 Baktun.

Tại một điểm nào đó đã được chọn trên mặt trống, 13 người này đi hết một vòng trở lại điểm đã chọn đó đã đi quanh một vòng trục mặt trời, trục vũ trụ diễn tả một chu kỳ dài vũ trụ.

Ta có lịch Long Count trên trống Ngọc Lũ I.

(Còn nữa).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: