HỒNG HẢI Và CÁC QUỐC GIA HAI BÊN BỜ.

(*nếu cần bấm hai lần vào tựa bài để mở bài).

HỒNG HẢI Và CÁC QUỐC GIA HAI BÊN BỜ.

Nguyễn Xuân Quang

HỒNG HẢI (RED SEA)

Từ Petra về cảng Aqaba rồi đi xuống hết Vịnh Aqaba trở lại, để vào Hồng Hải. Một bên bờ Hồng Hải là Ai Cập, Sudan, Eritrea (một quốc gia mới tách ra khỏi Ethiopia), Djibouti và bên kia là Saudi Arabia, Yemen (Aden). [Hồi nhỏ học địa lý để nhớ vùng eo biển hẹp ở đây, đã chuyển qua tiếng Việt là À Đến (Aden) Đi Bú Ti (Djibouti)].

clip_image002

(nguồn: geography.howstuff.com).

Bốn mươi triệu năm trước, bán đảo Ả Rập tách ra khỏi châu Phi tạo ra Hồng Hải. Ngày nay vẫn còn tách ra thêm. Hồng Hải bao quanh bởi sa mạc nên không có một dòng sông nào chẩy vào Hồng Hải. Có nhiểu giải thích về tên Hồng Hải. Có thuyết cho rằng gọi là Hồng Hải vì vùng cát hai bên bờ có mầu hồng. Có thuyết cho rằng có lúc biển có mầu hồng vì có rêu hồng. Có thuyết cho rằng tên gọi theo dịch: phía bắc là nước, lạnh có Biển Đen Hắc Hải, biển này ở phía nam, lửa, nóng nên gọi là Biển Đỏ Hồng Hải.

Hồng Hải dài 1930 km, chỗ rộng nhất 360 km. Vùng phía Nam có nhiệt độ thường niên trung bình cao nhất và phía Bắc là vùng khô nhất trên trái đất: không hề có mưa. Biển ấm nhất và mặn nhất trên trái đất (nói về biển sống thật sự, không kể biển chết).

Vì khô cằn, khí hậu khắc nghiệt, nhất là không có sông ngòi, nên ít có con người định cư ở cả phía bờ Á châu lẫn phía bờ châu Phi. Vì vậy Hồng Hải chỉ là ‘biển trên con đường đi tới một nơi nào đó’. Không có gì để giao thương, chỉ là một vùng nối tiếp giữa Ấn Độ Dương và Địa Trung Hải.

Vì là vùng biển đầy bất trắc nên tầu thường chờ đi nối đuôi nhau như một đoàn “con voi’ (Pháp ngữ convoi, Anh ngữ convoy).

clip_image004

Tầu đi trong Hồng Hải (ảnh của tác giả).

Ngày xưa rất khó khăn đi qua vùng này vì không có gió cho thuyền buồm. Thời tiết quá nóng để chèo thuyền. Không có nguồn nước ngọt và lương thực. Có những vùng rất cạn và có san hô rất nguy hiểm.

clip_image006

Vùng biển san hô cạn có mầu ngọc bích nhạt (ảnh của tác giả).

clip_image008

Xác tầu ở vùng biển san hô cạn (ảnh của tác giả).

Có hải tặc ở những chỗ eo biển hẹp, nhất là tại eo biển được mệnh danh là Eo Biển Nước Mắt (Bab el Mandeb) (xem bài viết này ở số tới).

clip_image010

Chỗ eo biển hẹp nhất có thể thấy bờ hai bên (ảnh của tác giả).

Tuy nhiên vì là con đường nối giữa châu Âu, Phi với châu Á nên hàng ngàn năm trước đây, Hồng Hải đã là một động mạch chính của các đường biển giao thương chính và được nhắc nhở, ghi lại sớm nhất trong lịch sử. Dưới triều đại nữ vương Pharaoh Hatshepsut, Ai Cập cổ đã có giao thương qua ngả Hồng Hải.

clip_image012

Đền Deir el Bahari của Hatshepsup. Ai Cập.

Lưu ý đền có kiến trúc với các hàng cột cao ở mặt tiền là nguyên mẫu của kiến trúc Hy-La sau này.

Trong Đền thờ Deir el-Bahari của vị nữ vương Pharaoh Hatshepsut đã ghi khắc lại những thuyền đã lui tới vùng Punt, một Vương Quốc cổ giao thương với Ai Cập (buôn bán vàng, nhựa thơm, gỗ mun, ngà voi và thú hoang dã).

clip_image013

Thuyền đầu tiên của Hatshepsut đi tới Punt (nguồn: nilemuse.com).

Có sử gia cho Punt là vùng duyên hải mà ngày nay là Somalia, Eritrea, đông bắc Ethiopia và bờ biển Sudan. Có sử gia cho là Bán Đảo Ả Rập và có thể là Vùng Sừng Phi châu (Horn of Africa) và Nam Arabia.

clip_image015

Vương Quốc Punt (Wikipedia).

Năm 2010, một nghiên cứu di truyền học dựa trên xác ướp vượn do người Ai Cập cổ mang từ Punt về cho thấy có DNA giống với loài vượn hiện đang sống tại Eritrea và Ethiopia. Điểm này cho thấy Punt bao gồm đông Ethiopia và tất cả vùng Eritrea (xem dưới).

Vua Solomon đã tới Ấn Độ qua con đường biển này.

clip_image017

(nguồn: Terry Greenburg, bài nói chuyện trên tầu Ryndam).

……

Hồng Hải mở ra Vịnh Ả Rập.

VÀI DÒNG VỀ CÁC QUỐC GIA HAI BÊN BỜ HỒNG HẢI.

Như đã nói ở trên, một bên bờ Hồng Hải là Ai Cập, Sudan, Erithrea (một quốc gia mới tách ra khỏi Ethiopia), Djibouti; một bên là Saudi Arabia, Yemen (SDen).

AI CẬP

Xem Ai Cập: Kênh Đào Suez và các bài viết về Sự Tương Đồng Giữa Cổ Việt và Ai Cập Cổ.

SUDAN

clip_image019

(nguồn: www.english-online.at).

Dân số Sudan 30 triệu người.

-597 bộ tộc khác nhau nói 400 ngôn ngữ và phương ngữ khác nhau.

-70% nhận mình là người Ả Rập. Nhiều làn sóng người Ả Rập tới định cư tại đây nhưng tổng (số) di thể (gene pool) có gốc là dân châu Phi da đen.

Thủ đô là Khartoum.

Sông Nile chia Sudan ra làm hai nửa đông và tây. Đa số theo Hồi giáo. Sudan là nơi của nhiều nển văn minh xưa như Vương quốc Kish, Kerma, Nobatia, Alodia, Makuria, Meroe vân vân. Vào thời tiền-triều đại (pre-dynastic) của Ai Cập cổ, khoảng 3.300 TDL, Nubia và Nagadan thuộc Ai Cập Thượng đã có các hệ thống vương quyền giống như các Pharaoh.

Sudan bị Thiên Chúa hóa vào thế kỷ thứ 6 và Hồi giáo hóa vào thế kỷ 15. Ngôn ngữ cổ Nubia ghi lại ngôn ngữ Nilo-Saharan cổ nhất (ghi lại sớm nhất vào thế kỷ thứ 9).

Pháp luật Sudan dựa theo luật lệ Hồi giáo. Theo tường trình của UNICEF năm 2013 có tới 88% phụ nữ ở Sudan bị cắt bộ phận sinh dục (như cắt bỏ hạt tình clitoris). Luật cho phép hôn nhân trẻ em.

Người Sudan Hồi giáo cải đạo bị kết án tử hình vì tội phản đạo. Nạn đói và chiến tranh mấy năm trước đây đã cướp đi gần 2 triệu người.

ERITREA

Tên Eritrea dựa theo tên Hy Lạp gọi Hồng Hải (gốc Erythro-, đỏ, hồng như erythrocyte, hồng huyết cầu, hạt máu đỏ).

.Dành độc lập từ Ethiopia vào năm 1993 sau một nội chiến dài.

.Nằm trên vùng Sừng Châu Phi (Horn of Africa). Thủ đô Asmara.

.Dân số 6 triệu người. Đa chủng tộc.

.Ngôn ngữ chính thức Tigrinya (Semetic) thuộc nhóm ngôn ngữ Afro-Asiatic.

clip_image020

(nguồn: www.worldwebsites.ws

Vào thế kỷ thứ nhất và thứ hai SDL, thuộc Vương quốc Aksum. Vào thời trung cổ thuộc Vương quốc Medri-Bahri. Thời hiện đại trở thành Eritrea Ý. Năm 1941 Anh Quốc đánh đuổi Ý ra khỏi Eritrea.

Năm 1947 Eritrea lập Liên Bang với Ethiopia. Độc lập năm 1993 như đã nói ở trên.

Thời Tiền Sử

Eritrea, Ethiopia là một phần của cái nôi của loài người, xuất phát từ Đông Phi.

Vùng đất lõm Danakil Depression ở Eritrea được coi là giữ một vai trò chính trong sự tiến hóa của loài người. tại đây thấy nhiều dấu vết của sự tiến hóa từ Homo erectus homonids tới con người hiện đại về mặt cơ thể học.

Tại Buya ở Eritrea các nhà khảo cổ học Ý tìm thấy người hominids cổ nhất, hơn một triệu năm, có thể là mắt xích nối giữa Homo erectus và Homo sapiens cổ đại. Vào cuối thời kỳ liên-băng đá (last interglacial period), vùng bờ biển Hồng Hải của Eritrea đã có người hiện đại cư ngụ. Nhiều học giả tin rằng đây là vùng trên con đường người cổ đại rời châu Phi đi ra các phần khác của thế giới. Nhánh cổ nhất đi qua Eo Biển Aden, lúc đó còn là một cầu đất nối châu Phi và Châu Á, đi dọc theo bờ biển Ấn Độ, tới Đông Nam Á…

ETHIOPIA

Hiện nay bị khóa trong đất liền sau khi Eritrea tách rời ra. Trong quá khứ đã từng đóng vai trò chính yếu ở Hồng Hải, thường chiếm cứ và kiểm soát phần lớn bán đảo Ả Rập kể cả Yemen.

DJIBOUTI

clip_image021

(nguồn: geography.howstuffworks.com).

.Nằm trên Sừng Châu Phi

.Dân số 800.000 người, phần lớn là Somali.

.Đa chủng tộc. Issa và Afar là hai tộc chính.

.Ngôn ngữ chính là Ả Rập và Pháp. Issa và Afar nói ngôn nagữ Afro-Asiatic.

.94% theo Hồi giáo.

.Cổ thời đã có người định cư từ thời Tân Thạch.

.Djibouti là cửa khẩu của Vùng Đất Punt.

.Vào thế kỷ 14, triều đại Tiểu Vương Ifat.

. Thuộc địa Pháp vào thế kỷ thứ 19 dưới tên Côte française des Somalis (French Somaliland).

.Độc lập năm 1977.

Djibouti nằm ở vị trí chiến lược của đường hàng hải bận rộn nhất thế giới kiểm soát đường vào, ra Hồng Hải và Ấn Độ Dương.

SAUDI ARABIA

 clip_image022

(nguồn: www.nationsonline.org).

Nước lớn nhất trên thế giới không có sông.

.Saudi Arabia là quốc gia duy nhất có bờ biển ở cả hai biển Hồng Hải và Vịnh Ba Tư.

.Vương quốc có 28.7 triệu người, trong đó có 20 triệu có quốc tịch Saudi và 8 triệu là người ngoại quốc.

.80% nhân công là người ngoại quốc.

.Có hai thánh địa Hồi giáo: Mecca và Medina.

.Thành lập năm 1932 bởi Ihn Saud.

Theo chế độ quân chủ chuyên chế tuyệt đối do một vương tộc độc tài cai trị theo truyền thống Hồi giáo từ năm 1932. Hoàng gia nắm giữ hết hệ thống chính trị. Có tới 7.000 hoàng tử trong đó có 200 hoàng tử có quyền lực nhất.

.Chủ nghĩa tôn giáo Wahhabism trong giáo phái Hồi Sunni được xem là nét nổi trội của văn hóa Saudi.

Vào năm 1744, Muhammad bin Saud liên kết với lãnh tụ tôn giáo Muhammad ibn Abb al-Wahhab thành lập chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan Wahhabi, một dạng thanh giáo (puritanical) khắc nghiệt, cuồng tín, tàn bạo của giáo phái Hồi Sunni. Phong trào này giúp Saudi Arabia bành trướng và duy trì triều đại dòng họ Saud cho tới hiện nay.

.Tên chính thức là Vương quốc Saudi Arabia (Kingdom of Saudi Arabia, KSA) là nước Arab ở vùng Tây Á chiếm gần hết Bán Đáo Ả Rập, là nước lớn thứ nhì trong thế giới Ả Rập (sau Algeria).

.Thời Tiền-Hồi giáo chỉ gồm các bộ lạc sống rải rác trong sa mạc gần Mecca và Medina.

.Nhà tiên tri Hồi giáo Muhammad sinh tại Mecca vào khoảng năm 571 SDL. Vào đầu thế kỷ thứ 7 Muhammad thống nhất các bộ tộc trong bán đảo và tạo thành một chính thể Hồi giáo. Sau khi ông chết vào năm 632, những người kế vị bành trướng ra khỏi bán đảo Arabia, chiếm một vùng rộng lớn từ Bán Đảo Iberia ở phía tây đến Pakistan ngày nay ở phía đông trong vòng vài thập niên.

.Tới thế kỷ 16, Đế Quốc Ottoman chiếm thêm Hồng Hải và Vịnh Ba Tư. Ottoman đánh đuổi người Bồ Đào Nha và kiểm soát Ấn Độ Dương.

.Năm 1916 được Anh Quốc hỗ trợ (Anh Quốc đã đánh Ottoman trong Thế Chiến I), Sharif của Mecca là Hussein bin Ali nổi lên chống Đế Quốc Ottoman thiết lập quốc gia Ả Rập thống nhất.

.Như đã nói ở trên, năm 1932 hai vương quốc Hejaz và Nejd hợp nhất tạo thành Vương Quốc Saudi Arabia.

Sau khi thống nhất của hai tiểu quốc Hejaz và Nejd, có tên là Vương quốc Saudi Arabia (“the Kingdom of Saudi Arabia”). Từ Ả Rập Saudi chỉ tên xứ, nước của dòng họ Al Saud, triều đại này thiết lập từ thế kỷ 18 do Muhammad bin Saud.

Những người không thừa nhận vương quyền Saudi như nhóm Nhà Nước Hồi Giáo ISIS gọi là ‘Đất của Hai Thánh Đường’. Đó là thánh đường Al-Masjid al-Haram ở Mecca và Al-Masjid an-Nabawi ở Medina, hai chỗ thiêng liêng nhất của Hồi giáo.

.Khi thống nhất, Saudi Arabia là một quốc gia nghèo nhất thế giới chỉ sống nhờ vào nông nghiệp trên đất sa mạc và lợi nhuận từ các cuộc hành hương tới Mecca và Medina. Nhưng nhờ khám phá ra khối lượng dầu hỏa lớn ở vùng duyên hải Vịnh Ba Tư vào năm 1938 và nhờ công ty Aramco (Arabian American Oil Company) do Mỹ điều khiển, Saudi Arabia trở thành nước sản xuất và xuất khẩu dầu hỏa lớn nhất thế giới (vào năm 1976), có số dầu dự trữ đứng vào hàng thứ nhì của thế giới. Saudi Arabia trở thành một nước giầu có và có tầm vóc chính trị quốc tế, là nước Ả Rập duy nhất nằm trong nhóm kinh tế lớn G-20.

.Năm 1972 Saudi Arabia kiểm soát 20% công ty Aramco. Năm 1973 vì Mỹ hỗ trợ Do Thái trong trận chiến Yom Kippur với Ai Cập-Syria-Jordan, Saudi Arabia phong tỏa, tẩy chay bán dầu cho Mỹ và đồng minh. Giá dầu tăng gấp bốn lần. Đây cũng là một nguyên nhân làm người Mỹ muốn rút chân ra khỏi Việt Nam.

.Năm 1980, Saudi Arabia tiêu 25 tỷ Mỹ kim hỗ trợ Saddam Hussein trong trận chiến Iran-Iraq ( vì thâm thù giữa Sunni và Shi’ites). Tuy nhiên khi Iraq xâm lăng Kuwait năm 1990, Saudi Arabia lại nhờ Mỹ can thiệp vào trận Chiến Vùng Vịnh.

Vua Fahd cho phép quân đội MỸ và liên minh đồn trú trên lãnh thổ Saudi Arabia. Sự bang giao thân thiết với Tây phương này dấy lên phòng trào bài ngoại, gia tăng khủng bố Hồi giáo ngay tên đất Saudi Arabia và ngoại quốc. Osama bin Laden có quốc tịch Saudi Arabia (bị tước bỏ vào năm 1994). 15 trong số 19 tên không tặc tham dự vào biến cố 9/11 ở Tháp Đôi New York, Washington và Virginia là người có quốc tịch Saudi.

Hệ Thống Pháp Luật.

Kinh Koran (Quran) là hiến pháp chính thức của quốc gia và là nguồn gốc tiên quyết của luật pháp.

Saudi Arabia là nước độc nhất dùng văn bản tôn giáo như một tài liệu chính trị.

Nguồn gốc tiên quyết của luật pháp là luật Sharia Hồi giáo phát xuất từ các lời rao giảng trong Koran và Sunnah (Truyền Thống của Tiên Tri). Các hình phạt còn dùng là chặt đầu, ném đá cho tới chết, chặt tay chân, đóng đinh trên thập tự và đánh bằng roi. Công Trường Deera ở trung tâm Riyadh được dân địa phương gọi là “Chop-chop square”, là nơi chặt đầu công cộng.

Đồng tính luyến ái nam bị đánh đòn hay xử tử.

Saudi Arabia bị lên án là một nước có nhân quyền tồi tệ nhất (nhưng là nước thân cận với Hoa Kỳ nhất!). Địa vị của phụ nữ trong xã hội thấp nhất thế giới. Là nước duy nhất trên thế giới cấm phụ nữ lái xe. Phụ nữ ra đường phải có giám hộ phái nam đi theo.

Gần đây vì bị chống đối, Vua Abdullah đã cho phép phụ nữ tham gia vào hội đồng cố vấn Shura và đi đầu phiếu hội đồng thành phố năm vừa qua 2015.

.Saudi Arabia và Khủng Bố

Có nhiều tranh luận cho rằng Saudi và phong trào Hồi giáo cực đoan Wahhabism xúi dục, khích lệ tinh thần cuồng tín cực đoan, khuyến khích khủng bố, như đã biết Osama bin Laden và 15 trong 19 không tặc biến cố 9/11 có quốc tịch Saudi. Cựu ngoại trưởng Hillary Clinton cho rằng “Saudi Arabia vẫn tài trợ đáng kể cho al-Qaida, Taliban và các nhóm khủng bố khác”. Tiền viện trợ của Saudi Arabia cho các nước Hồi cùng giáo phái Sunni khác là nguồn tài chánh chính cung cấp cho các nhóm khủng bố Sunni. Dĩ nhiên chính quyền Saudi từ chối những lên án này.

Saudi Arabia liên minh mật thiết với Pakistan. Giáo Đường Faisal ở Islamabad đặt theo tên vua Faisal của Saudi. WikiLeaks cho rằng Saudi có vai trò đáng kể trong các vụ việc của Pakistan. Đây là lý do Pakistan nhân nhượng với Taliban và cũng là lý do tại sao Osama bin Laden chọn Pakistan làm nơi ẩn trốn.

Những Bất Ổn.

Vì áp đặt một thể chế độc tài quân chủ chuyên chế của riêng một dòng tộc Saudi, vì chủ thuyết Hồi giáo cực đoan Wahhabi, vì nhân quyền tồi tệ, trong thế giới Ả Rập và Hồi giáo, Saudi Arabia được coi là thiên về Tây phương và Hoa Kỳ…, giới cầm quyền Al Saud đối diện với chống đối chính trị từ bốn nguồn: Các hoạt động đòi quyền sống của chính Hồi giáo Sunni, các chỉ trích đòi giải phóng quyền làm người, nhóm thiểu số Shi’ite (đặc biệt ở các tính phía đông, nơi có mỏ dầu lớn) và các bộ tộc địa phương (như Hejaz).

Từ năm 2011, Saudi Arabia bị tác hại bởi phong trào Mùa Xuân Ả Rập của chính mình. Mùa Xuân Ả Rập dẫn tới gia tăng báo động về sự trổi dậy ảnh hưởng của Iran trong vùng (xin nhắc là Iran theo giáo phái Shi’ite trong khi Saudi Arabia theo giáo phái Sunni cực đoan).

Nguồn lợi bán dầu hỏa hiện nay tụt dốc. Trong quá khứ Saudi Arabia với số dầu dự trự khổng lồ qua tổ chức OPEC đã làm mưa làm gió gây ra những khủng hoảng, suy thoái kinh tế toàn cầu (như vụ khủng hoảng dầu năm 1973) nhưng bây giờ Saudi Arabia đang vùng vẫy trong cơn ‘hấp hối’ trong vũng dầu hôi của mình. Hoa Kỳ và các quốc gia khác đã sản xuất được dầu từ phiến đá (shale oil) theo kỹ thuật mới (fracking). Hoa Kỳ không những tự lập và còn xuất cảng được dầu. Từ năm 2004, Saudi Arabia đổ dầu ra thị trường để làm cho giá dầu xuống thấp hầu giết chết các nước đang tìm cách fracking dầu. Hoa Kỳ không chết mà chỉ giàm lượng sản xuất dầu bằng phương pháp mới. Giá dầu thô hiện nay tụt dốc thê thảm gầy ra suy thoái, rối loạn kinh tế khắp thế giới  chỉ vì bàn tay dính dầu hắc của Saudi Arabia. Tuy nhiên Saudi Arabia phải tiếp tục lao đầu xuống vũng dầu vì nếu tăng cao giá dầu trở lại thì Mỹ sẽ sản xuất lại ào ạt dầu và các nước khác lại tiếp tục tìm cách khai thác dầu bằng kỹ thật mới. Ngoài ra nếu tăng giá dầu hiện nay thì lại giúp cho kẻ thủ Shi’ites Iran mới được bỏ cấm vận vớ bở vì lợi nhuận dầu hỏa. Tay chân kẻ thù Iran dã ở sát nách Saudi Arabia là Yemen Houthis (xem dưới)…

Giao ước vũ khi nguyên tử giữa Hoa Kỳ và Iran là một nỗi lo sợ lớn cho Saudi Arabia.

Có nghi ngờ là Saudi Arabia liên minh với Pakistan để hỗ trợ nước này cải thiện trong việc chế bom nguyên tử và rồi sẽ mua lại kỹ thuật chế bom của Pakistan và có một đồng minh Hồi có võ khí nguyên tử (ít ra để dương đầu với Iran, nướn này  rồi có thể giống như Bắc Triều Tiên cũng có nguyên tử).

Quân Sự

Vì những bất ổn trên, Saudi Arabia phải lo phòng thủ. Kinh phí quân sự đứng hàng thứ tư thế giới. Từ năm 2010 tới 2014 Saudi Arabia là nước mua vũ khú đứng hàng nhì thế giới. Để cải thiện khả năng phòng thủ của quân lực, Saudi Arabia từ năm 1951 tới 2006 mua của Hoa Kỳ hơn 80 tỉ Mỹ kim khí giới. Ngày 20 tháng 10, 2010 Thượng Viện Hoa Kỳ được báo cho biết vụ bán vũ khí lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ cho Saudi Arabia khoảng 60.5 tỉ Mỹ kim.

….

YEMEN

Tên gọi chính thức là nước Cộng Hòa Yemen, là một quốc gia Ả Rập ở Tây Á, vùng cực nam của Bán Đảo Ả Rập.

clip_image024

(nguồn: www.pakistanarmy.gov.pk)

Từ Yemen phát xuất từ yamin, có nghĩa là “ở bên phải”. Khi nhìn về phía mặt trời, phía nam ở bên tay phải. Theo một cách giải thích khác thì Yemen phát xuất từ yumn có nghĩa là “felicity” (diễm phúc, hạnh phúc), có nghĩa là xứ mầu mỡ, phì nhiêu. Người La Mã gọi là Arabia Felix (Happy Arabia) đối ngược lại với Arabia Deserta (Ả Rập Sa Mạc).

.Không giống các quốc gia trong vùng, Yemen là quốc gia sa mạc khá xanh tươi nhờ mưa gió mùa biển. Vì thế mới có tên là Arabia Felix. Và cũng vì vậy mà Yemen là một xứ đất hẹp nhưng rất người đông người. Cùng số dân với Saudi Arabia nhưng đất chỉ bằng ¼. Dân số tăng nhanh, theo dự đoán của Liên Hiệp Quốc đến năm 2050 dân số sẽ tăng lên bằng nước Nga.

.Hiện nay là nước đang chinh chiến vì bất ổn về chính trị.

Vài Hàng Cổ Sử

.Nguyên thủy theo tôn giáo đa thần vật (paganism).

.Yemen vốn là ngã tư đường giao thương và văn hóa giữa những nền văn minh đông và tây từ 5.000 TDL.

.Yemen là đất của Saba (trong Kinh Thánh gọi là Sheba), một tiểu quốc giao thương thịnh vương hàng ngàn năm và có lẽ bao gồm cả phần đất Ethiopia và Eritrea hiện nay.

Bằng chứng cụ thể ảnh hưởng Saba thấy ở bắc Ethiopia, tại đây các mẫu tự tôn giáo Ả Rập phương nam, thần và nghệ thuật, kiến trúc làm theo kiểu Nam Ả Rập.

Trong nhiều thế kỷ Saba kiểm soát giao thương qua Eo Biển Aden, giữa Bán Đảo Ả Rập từ Sừng Phi Châu và Hồng Hải từ Ấn Độ Dương.

.Sau cuộc viễn chinh La Mã, Yemen rơi vào hỗn loạn, các bộ tộc tranh giành quyền cai trị.

. Do Thái giáo đến dưới thời Vương Quốc Himyarite ảnh hưởng Do Thái.

.Thiên Chúa giáo đến vào thế kỷ 4.

.Hồi giáo thế kỷ thứ 7.

Mohammad gởi người bà con là Ali tới Sana’a vào khoảng năm 630 SDL, Yemen lúc đó đã là một quốc gia tiến bộ nhất ở Bán Đảo Arabia. Xin nhắc lại Ali sau được giáo phái Shi’ite chọn làm giáo chủ sau khi Mohammad chết. Hồi giáo phát triển mạnh ở đây qua ba triều đại.

Ottoman

Ottoman có hai ý đồ chính chiếm Yemen là hai thánh địa Hồi giáo Mecca và Medina và con đường giao thương buôn bán gia vị, vải dệt với Ấn Độ. Ottonam chỉ chiếm được Zabid và Mocha.

Mocha là cảng bận rộn nhất của Yemen vào thế kỷ 17 và 18. Trong thời gian này Mocha là nơi sản xuất cà phê duy nhất trên thế giới. Vào đầu bán thế kỷ 18, người Âu châu ăn cắp cây cà phê Mocha và đem về trồng ở các thuộc địa của họ ở Đông Ấn, Đông Phi châu và châu Mỹ Latin.

Vương Quốc Anh và Chín Vùng.

Anh Quốc tìm một trạm than đá cho các tầu thủy hơi nước đi tới Ấn Độ. Họ chiếm Aden sau khi bị từ chối dùng địa điểm Mocha. Chính quyền Anh ký hòa ước ‘bảo hộ và hữu nghị’ với chín bộ tộc quanh Aden. Với di dân từ Ấn Độ, Đông Phi và Đông Nam Á, Aden trở thành ‘thành phố thế giới’. Trong Thế Chiến thứ II, Aden trở thành một hải cảng bận rộn thứ nhì sau New York và trở thành đất thuộc địa của Anh Quốc.

Ottoman Trở Lại.

Ottoman quan tâm tới sự bành trướng của Anh Quốc từ Ấn Độ tới Hồng Hải. Họ quyết định quy trở lại nhưng chỉ chiếm được một vài vùng.

Hai Quốc Gia Nam Bắc.

Phong Trào Quốc Gia Ả Rập sau sáu năm nội chiến dành được chiến thắng và thành lập Cộng Hòa Ả Rập Yemen.

Ngày 30-11-1967, quốc gia Nam Yemen thành hình gồm Aden dưới tên là Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân Yemen.

.Năm 1972, nội chiến lại bùng ra.

.Tháng 5-1990 Thống Nhất Cộng Hòa Yemen ra đời với Saleh làm tổng thống.

.Thống Nhất rồi Nội Chiến

Tháng 7-1994 nội chiến lại bùng ra nữa và miền nam bị đánh bại mặc dù được Saudi Arabia hỗ trợ.

.Yemen Hiện Nay

.Yemen là một quốc gia phát triển. Ali Abdullah Saleh là tổng thống dân cử đầu tiên năm 1999. Tuy nhiên dưới thời cai trị của ông, Yemen được mô tả là một chính quyền trộm cướp (kleptocracy).

.Yemen trở thành quốc ra đầy biến loạn chính trị từ năm 2011.

.Theo Hoa Kỳ, Yemen trở thành cứ điểm Al-Qaeda nguy hiểm nhất ở Bán Đảo Ả Rập. Cũng cần hiểu nghĩa của từ Al Qaeda. Al là mạo từ (article), Qaeda là nền tảng, nền móng, căn cứ, căn cội, đáy, đế (base). Qaeda biến âm với Việt ngữ Kê, Kệ (vật dùng làm nền, làm đế, đáy để kê). Al Qaeda vốn phát gốc từ Sunni Saudi Arabia do Osama bin Laden khởi xướng. Tháng giêng 2009, nhánh Al Qaeda của Saudi Arabia và Yemen kết hợp lại thành Al-Qaeda Bán Đảo Arabia (AQAP). Nhiều thủ lĩnh Al Qaeda Saudi Arabia vốn đã được Mỹ phóng thích từ Vịnh Guantanamo, Cuba.

.Đầu năm 2011 cách mạng Yemen bùng ra và tiếp diễn theo là phong trào Mùa Xuân Ả Rập.

.Vì biến loạn, Houthis (Hồi theo phái Shi’ite) Islah (Nhóm Cải Cách) và Al Qaeda nổi loạn, tổng thống Saleh phải thoái vị, phó tổng thống Abd Rabbu Mansour Hadi tạm lên cầm quyền và được bầu tổng thống ngày 21-2-2012 trong một cuộc bầu cử độc diễn.

.Năm 2014, Houthis chiếm thủ đô Sana’a, Abdul-Malik al-Houtis lập Hội Đồng Cách Mạng và lên làm lãnh đạo lâm thời của Yemen nhưng không được thế giới công nhận.

Hadi chậy về Aden, quê hương của mình và tuyên bố mình vẫn là tổng thống, lấy Aden làm thủ đô mới.

Các quốc gia bên ngoài tham dự vào chính biến ở Yemen:

-Saudi Arabia theo phái Sunni cực đoan Wahhabi là nước láng giềng đã từ lâu dùng tiền khuynh đảo giới lãnh đạo Yemen xúi dục các bộ tộc tự trị khỏi Yẻmen và chính quyền ngả theo ý mình. Vì thế hiện nay Saudi Arabia hỗ trợ chính quyền Yemen và oanh kính Houthis, trước hết vì Houthis theo phái Shi’ites và thứ đến Yemen có chung biên giới với mình. Saudi Arabia sợ Houthis gây ảnh hưởng tới các tộc theo giáo phái Shi’ites của mình sống nhiều nhất ở vùng có dầu hỏa.

-Hoa Kỳ

Chống lại Al-Qaeda và Isis. Thứ đến bảo vệ Saudi Arabia (đồng minh mua vũ khí lớn nhất trong lịch sử) đánh lại Houthis.

-Iran theo phái Shi’ires hỗ trợ Houthis cùng phái Shi’ites.

-Liên Minh Quân Sự.

Saudi Arabia lập liên minh quân sự chống lại Houthis dọc theo biên giới Yemen gồm Ả Rập Thống Nhất, Kuwait, Qatar, Bahrain, Jordan, Morocco, Sudan, Ai Cập và Pakistan. Mỹ giúp tình báo, mục tiêu và chiến lược.

……

Yemen hiện nay sống thân phận của con Dế Mèn trong bão lửa chiến tranh.

Hồng Hải mở ra Ấn Độ Dương đi qua eo biển hẹp Aden được mệnh danh là Eo

Biển Nước Mắt (Bab el Mandeb).

(xem tiếp Eo Biển Nước Mắt và Hải Tặc Somali trong số tới).

2 comments

  1. Anh Nguyen · · Reply

    Cám ơn anh Quang, bài viết rất hay , tóm tắt những điều cần biết nhưng rấy dễ hiểu, cho người đọc khái niệm tổng quát và rõ ràng về địa lý, chính trị của vùng đất rất là rắc rối và “nhức đầu ” này.

    1. Quang Nguyen · · Reply

      Thành thật cám ơn.

      Nguyễn Xuân Quang

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: