AI CẬP: MƯƠI ĐIỀU VỀ KÊNH ĐÀO SUEZ.

(*nếu cần bấm hai lần vào tựa bài để mở bài).

AI CẬP: MƯƠI ĐIỀU VỀ KÊNH ĐÀO SUEZ.

Nguyễn Xuân Quang

 1. Vài Hàng Về Ai Cập.

clip_image002clip_image003

Vị trí Kênh đào Suez và Ai Cập (nguồn: www.cairoegypttourguide.com).

clip_image005

Một thuyền đánh cá có buồm lá cờ Ai Cập (hình con chim ưng vàng trên nền trắng không thấy rõ) trên Kênh Đào Suez (ảnh của tác giả).

.Dân số 87 triệu, đa số là người Ả Rập.

.Tôn giáo: 90% Hồi Sunni và 10% Thiên Chúa giáo Coptic.

Cũng nên biết Hồi giáo chia ra làm hai giáo phái Sunni và Shiite (Shia), có cùng chung giáo lý và cách hành đạo như nhau. Nhưng sau khi đấng Tiên Tri Mohammad qua đời thì phái Sunni tin rằng lãnh tụ thừa kế là do những hội viên của cộng đồng Islam bầu lên dựa theo khả năng có thể hoàn tất được nhiệm vụ đòi hỏi. Vì thế họ chọn Caliph Abu Bakr (Caliph là lãnh tụ tôn giáo và chính trị của Hồi giáo và Abu là thánh, thánh nhân, bậc tôn kính như Cha già) là bạn và là cố vấn của Mohammad làm kẻ thừa kế lãnh đạo.

Còn phái Shiite tin là lãnh đạo của họ phải trực tiếp là con cháu chính huyết của Mohammad và chọn Ali là hậu duệ trực tiếp của Mohammad làm lãnh tụ kế vị thứ tư.

Vì vậy mà phái Sunni có nhiều tín hữu hơn Shiite

Một điểm nữa Sunni tin Mahdi, Đấng Độ Thế Chính Đáng Nhất chưa giáng thế. Trong khi Shiite tin là Mahdi đã giáng thế và chỉ chờ tới đúng thời điểm sẽ xuất hiện.

Vì những khác biệt này nên có có sự xung đột giữa hai giáo phái.
.22% dân số sống dưới mức nghèo. Tỉ lệ thất nghiệp cao, 70% ở giới trẻ.

.95% dân số sống trên 5% đất có nước ở vùng Thung Lũng Sông Nile. Trước năm 1960 xuất cảng thực phẩm. Ngày nay chỉ cung cấp đủ cho 22% dân dùng (một phần vì dân số Hồi tăng nhanh do tục đa thê và nhiểu con).

.Địa vị phái nữ khá cao.

2. Vài Dòng Về Lịch Sử Ai Cập.

.Theo một số nhà sử học, Ai Cập có lịch sử dài khoảng 6.000 năm. Có chữ viết chữ linh tự khoảng 5.000 năm.

.Vào năm 3.100 Trước Dương Lịch (TDL): Thống Nhất Ai Cập Thượng và Ai Cập Hạ.

Trước đó vùng Ai Cập ngày nay gồm nhiều bộ tộc sống biệt lập, sau đó tập hợp lại thành Ai Cập Thượng (Upper Egypt) và Hạ (Lower Egypt).

clip_image006

Ai Cập Thượng và Hạ.

Văn hóa có cốt lõi chim-rắn và vũ trụ giáo tương đồng với văn hóa Tiên Rồng Việt Nam. Giống như Việt Nam, hai vật tổ tối thượng của Ai Cập cổ là chim-rắn. Chim thuộc loài mãnh cầm mang dương tính, lửa và rắn mang âm tính, nước. Vương biểu của Ai Cập Thượng ở vùng núi cao sa mạc, phía đầu nguồn sông Nile (ở phía nam trên bản đồ) là con chim kên kên (ứng với Tiên) và vương biểu của Ai Cập Hạ ở vùng châu thổ sông Nile (ở phía bắc, phía Địa Trung Hải trên bản đồ) là con rắn hổ mang (ứng với Rắn, Rồng) (xem Tương Đồng Giữa Cổ Việt và Ai Cập Cổ).

clip_image007

Bản đồ Ai Cập Thượng Chim Kên Kên và Ai Cập Hạ Rắn Hổ Mang.

Tới năm 3.100 TDL thì Ai Cập Thượng và Hạ Thống Nhất lại, trải dài qua ba vương triều:

. Vương Triều Cổ (Old Kingdom 2700-2040 TDL).

Vào thời này các vị Pharaohs xây kim tự tháp làm lăng tẩm cho mình. Kim tự tháp cổ nhất là kim tự tháp có bậc cấp (step pyramid) của vua Zoser (2667-2648 TDL) ở Saqqara.

clip_image008

Kim tự tháp có bậc cấp Zoser cổ nhất của Ai Cập.

Kim tự tháp, nhất là loại có bậc cấp có một khuôn mặt là đường lên trời, là Trục Thế Giới, dùng làm mộ để hồn vua có thể về thượng thế hầu được tái sinh hay sống hằng cửu (xem Đêm Trăng Dưới Chân Kim Tự Tháp).

.Trung Vương Triều (Middle Kingdom 2040-1765 TDL).

Bắt đầu xây quần thể đền đài Karnak ở phía bắc Luxor.

IMG_9270

Đền Karnak.

.Tân Vương Triều (New Kingdom) (Năm 1550 TDL): xây Đền Đài Luxor.

clip_image011

Luxor (ảnh của tác giả).

.Năm 332 TDL: Đại Đế Alexander, Macedonia, Hy Lạp chiếm Ai Cập. Triều đại Ptolemy ra đời.

.Năm 50 TDL: La Mã cai trị Ai Cập.

Cleopatra VII Philopator thường gọi tắt là Cleopatra, là vua Pharaoh chót của triều đại Ptolemy, thuộc dòng họ Hy Lạp Macedonia, cai trị Ai Cập cổ sau Khi Alexander Đại Đế chết.

Sau sự trị vì của Cleopatra, Ai Cập trở thành một tỉnh của Đế Quốc La Mã.

.Năm 400 SDL: Byzantines (Đế Quốc Đông La Mã) đặt tín ngưỡng Ai Cập ra ngoài vòng pháp luật.

.Năm 639 SDL: Ả Rập chiếm Ai Cập.

.Năm 1250: bắt đầu sự cai trị bởi các triều vua Nô Lệ Mamlukes.

Mamluk có nghĩa là nô lệ.

clip_image012

Một tướng Mamluke (nguồn looklex.com).

 Vào thời Trung Cổ, các vua chúa, lãnh chúa, tiểu vương nhiều nơi ở Âu châu và Trung Đông thường mua nô lệ trai tráng khỏe mạnh ở khắp nơi về làm hộ vệ, làm lính. Về sau các nô lệ Mamluke này trở thành một giai cấp quân đội hùng mạnh trong các xã hội do Hồi giáo cai trị. Đặc biệt là ở Ai Cập nhưng cũng thấy ở Cận Đông, Lưỡng Hà và Ấn Độ. Trong nhiều trường hợp họ trở thành các tiểu vương. Ở Ai Cập, Mamluke lên nắm quyền gọi là thời kỳ Tiểu Vương Mamluke (1250-1517).

.Năm 1516: Ottaman Thổ Nhĩ Kỳ đánh bại Mamluke.

.Năm 1798: Napoleon chiếm Ai Cập.

.Năm 1869: khai mạc Kênh Đào Suez.

.Năm 1914: Anh Quốc Bảo Hộ.

.Năm 1922: Vương Quốc Ai Cập thành hình.

.Năm 1952: Quân Đội nắm quyền.

.Năm 2011: Mùa Xuân Ả Rập.

3. Tổng Quát Về Kênh Đào Suez.

clip_image013

Vị trí Kênh Đào Suez.

Kênh Đào Suez nằm ở phía tây Bán Đảo Sinai của Ai Cập giữa Tỉnh Suez ở phía Hồng Hải và Cảng Said ở phía Địa Trung Hải. Kênh cho phép tầu đi lại từ Âu châu qua Á châu khỏi phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Good Hope Cape), chóp cuối của châu Phi, giảm được một đoạn hải hành khoảng 7.000 km.

Trước đây Kênh Suez chỉ đi được một chiều.

Năm nay nới rộng ra thêm một chỗ để tầu thuyền tránh nhau ở chỗ rẽ Ballah và Hồ Lớn Bitter. Kênh có hai phần: Bắc và Nam Hồ Lớn Bitter. Kênh không cần hệ thống khóa (lock) vì mực nước biển ở Địa Trung Hải và ở Hồng Hải ngang bằng nhau và không có các đồi phải leo qua như ở Kênh Đào Panama (lock là một bộ phận dùng để nhấc cao và hạ thấp tầu thuyền giữa hai mực nước cao thấp khác nhau ở sông hay kênh đào, giúp tầu thuyền đi qua được vùng đất cao thấp khác nhau).

Tầu nặng tới 150.000 tấn và bề ngang dài 53 bộ (16m) có thể đi qua. Mỗi năm có khoảng 25.000 tầu đi qua, 50 chiếc một ngày, chiếm 14% chuyển vận hàng hải thế giới. Tuy nhiên gần đây vì nạn hải tặc ở Somali đã làm giảm sút ít nhiều.

Đại tác phẩm Aida của Giuseppe Verdi làm ra mục đích để khánh thành kênh vào năm 1869 nhưng hoàn tất quá muộn nên phải ra mắt tại Cairo Opera House vào năm 1871.

4. Vài Điểm Thống Kê

.Dài 101 dậm Anh (163 km).

.Sâu trung bình 13m.

.Rộng trung bình 24 m.

.Thời gian vận chuyển: 11-16 giờ.

5. Lịch Sử Kênh Đào Suez.

Vào cổ thời, con kênh đầu tiên nối liền giữa sông Nile và Hồng Hải đã được thực hiện bởi các Pharaohs từ thế kỷ 13 TDL . Con kênh này đến thế kỷ thứ 8 SDL thì không còn dùng nữa. Vào thời cận đại, Napoleon Bonapart khi viễn chinh tới Ai Cập có ý định làm kênh vào năm 1700 với ý đồ chiếm thế thượng phong trong việc giao thương đường biển đối với Anh quốc. Nhưng cố vấn xây kênh của Napoleon cho là không thể thực hiện được vì nghĩ lầm là mực nước biển phía Địa Trung Hải và Hồng Hải chênh lệch nhau.

Mãi về sau, Ferdinand de Lesseps, một nhà ngoại giao kiêm kỹ sư người Pháp thuyết phục Phó Vương Pasha ở Said xây kênh. Năm 1858 Universal Suez Ship Canal Company được thành lập và khởi công xây kênh. Công ty sở hữu trong 99 năm sau đó trao trả lại chính phủ Ai Cập. Khởi công ngày 25 tháng 4, 1859. Sau 10 năm xây cất, Kênh chính thức mở vào ngày 17-11-1869. Tổn phí 100 triệu Mỹ kim thời đó.

Năm 1962, Ai Cập trả hết nợ cho công ty Universal Suez Ship Canal và nắm trọn quyền kiểm soát kênh.

6. Hải Đăng Kênh Đào Suez và Tượng Nữ Thần Tự Do.

Nhà điêu khắc người Pháp Fédéric Auguste Bartholdi, khi viếng thăm Luxor, Ai Cập vào năm 1855 ông si mê các kiến trúc vĩ đại ở đây. Ông trở lại Ai Cập năm 1860 tiếp cận Isma’il Pasha Khedive đề nghị xây một ngọn hải đăng theo hình dáng một thôn nữ Ai Cập cổ (fellahor) mặc váy, tay cầm đuốc giơ cao tại cửa bắc ở Cảng Said.

clip_image015

Hải đăng Suez, tranh mầu nước, đề nghị của Bartholdi (nguồn: usatoday.com).

 Tranh mầu nước và mô hình đã làm xong, tuy nhiên không bao giờ thực hiện vì chính quyền Ai Cập không có tiền.

Sau đó, Bartholdi đi tầu thủy tới New York nhìn thấy đảo Bedloe (tên mới là Ellis) ông nẩy ra ý kiến sửa bức tượng làm cho nhà hải đăng ở kinh Suez thành một pho tượng Nữ Thần Tự Do. Tượng trở thành một phụ nữ Tây phương tay phải cầm đuốc thay vì ở tượng thôn nữ Ai Cập cổ đuốc cầm ở tay trái (cũng xin tán rộng thêm ra một chút, không biết Bartholdi có ý nghĩ gì trong đầu mà đổi tay cầm đuốc như vậy. Nhưng theo vũ trụ giáo và Dịch thì Ai Cập cổ thuộc ngành nòng âm có mặt trời âm đĩa tròn không có tia sáng thích hợp với tay trái cầm đuốc. Trái là âm. Trong khi Tây phương thiên về dương mang tính chủ có mặt trời có nọc tia sáng tỏa ra nên cầm đuốc ở tay phải tức phía dương rất thích hợp).

Bartholdi làm việc với Gustav Eiffel xây pho tượng gồm 350 mảnh tại Paris do chính phủ Pháp tài trợ và các ân nhân Mỹ trang trải phần xây bệ. Bartholdi dự trù hoàn thành tượng vào dịp ăn mừng 100 năm Cách Mạng Hoa Hạ Kỳ, vào khoảng ngày Độc Lập 4 tháng 7, 1876 nhưng không kịp, mãi cho tới ngày 28 tháng 10, 1886 mới khánh thành được. Bắt nguồn từ ý tưởng một nàng thôn nữ Ai Cập giơ đuốc soi đường vào Kênh Suez trở thành Nữ Thần Tự Do Soi Sáng Thế Giới (“Liberty Enlightening the World”.

clip_image017

Tượng Nữ Thần Tự Do trên đảo Ellis, New York (ảnh của An Mai Nguyễn, trưởng nữ của tác giả).

Chúng tôi, những người Việt di dân đi tìm tự do, cũng đã đóng góp chút ít vào ngân quỹ chăm sóc tượng bằng cách trả tiền khắc tên mình lên Bức Tường Danh Dự của Di Dân Hoa Kỳ (The American Immigrant Wall of Honors) tại đây. Con cháu các đời sau có thể tới đây tìm tên tổ tiên mình.

clip_image018

Tên gia đình tác giả khắc trên Bức Tường Danh Dự Của Di Dân Hoa Kỳ.

(xem số 26. Hình Tiêu Biểu Tháng 5-2011: Bức Tường Danh Dự của Di Dân Hoa Kỳ).

7. Khủng Hoảng ở Kênh Đào Suez.

Kênh đóng lại hai lần:

.Trận Chiến Tranh Kênh Đào (Canal War), năm 1956-57.

Vì vỡ nợ, Ai Cập buộc phải bán cổ phần sở hữu cho Vương Quốc Anh vào năm 1875. Anh chiếm quyền kiểm soát kênh. Nên vào năm 1888, một hội nghị quốc tế qui định kênh phải được dành xử dụng cho tầu bè của bất cứ quốc gia nào. Vào năm 1936, Anh lại đòi quyền duy trì lực lượng quân sự ở vùng Kênh và kiểm soát cửa ra vào.

Năm 1956, chính quyền Ai Cập tìm tài chánh để xây đập Aswan High Dam. Lúc đầu được Mỹ và Vương Quốc Anh hỗ trợ nhưng về sau hai nước này rút lui vì Ai Cập ngả về phía Nga Xô. Tổng thống Gamal Abdel Nasser quốc hữu hóa kênh đào để thu tiền lệ phí trả cho công việc xây đập.

Vào năm 1948 khi quốc gia Do Thái thành hình, Ai Cập cấm không cho quốc gia này dùng kênh. Do Thái nuôi căm hờn từ đó. Lúc này được Anh Mỹ bật đèn xanh, ngày 29 tháng 10 năm đó, Do Thái xâm lăng Ai Cập và hai ngày sau Anh, Pháp lấy lại quyền đi lại trên kênh. Để trả đũa, Ai Cập đóng kênh bằng cách đánh đắm 40 tầu. Biến cố này gọi là Cuộc Khủng Hoảng Kênh Đào Suez.

Đến tháng 11 năm 1956 cuộc Khủng Hoảng này chấm dứt khi Liên Hiệp Quốc dàn xếp một thỏa ước giải hòa giữa bốn quốc gia. Kênh mở lại vào tháng 3 năm 1957. Các tầu bị đắm được dọn đem đi.

.Trận Chiến Sáu Ngày: đóng Kênh từ 1967 tới 1975.

Sau trận Chiến Sáu Ngày năm 1967, kênh đóng cho tới ngáy 5 tháng 6, 1975. Kết quả 15 tầu chở hàng gọi là ‘Yellow Fleet’ bị mắc kẹt trong Kênh hơn tám năm.

Trong trận Chiến Yom Kippur hay Trận Chiến Ramada hoặc Trận Chiến tháng 10, 1973 giữa liên minh Ả Rập do Ai Cập và Syria dẫn đầu với Do Thái xẩy ra ở Bán Đảo Sinai và Golan Heights (vùng đất Do Thái chiếm trong Trận Đánh 6 Ngày). Ai Cập dùng Kênh chuyển quân nên Kênh cũng là bãi chiến trường. Hiện nay xác các tầu bị đắm còn thấy ở dọc theo bờ kênh.

8. Nới Rộng Kênh Đào Suez.

Mùa hè năm 2014, tổng thống Ai Cập Abdel Fattah el-Sisi cho nới rộng thêm chỗ rẽ tắt Ballah gọi là New Suez Canal.

clip_image020

Công tác chỗ New Suez Canal (ảnh của tác giả).

clip_image022

Chỗ nới rộng cho tầu tránh nhau nhìn từ trên không (nguồn: nsnbs.me)

clip_image024

Chỗ tầu thuyền đi được hai chiều (ảnh của tác giả).

clip_image026

Chỗ hai dòng tầu tránh nhau (ảnh của tác giả).

Với chỗ nới rộng này thời gian giao thông rút lại ngắn hơn không phải chờ đợi lâu như trước vì đi được cả hai chiều. Hy vọng năng suất của kênh lên gấp đôi, từ 49 tầu tăng lên 97 tầu một ngày. Số doanh thu vào cũng tăng gấp đôi.

Phần kênh nới rộng này mới khánh thành ngày 6 tháng 8 năm nay 2015.

9. Vận Hành

Kênh chỉ có một làn đường cho tầu đi với hai chỗ tránh nhau ở khúc rẽ Ballah gần El-Quantara và ở Hồ Lớn Bitter. Thời gian đi qua kênh từ 11 đến 16 giờ với vận tốc 8 hải lý (15 km/giờ). Vận tốc chậm để tránh sóng của tầu làm soi mòn bờ cát của kênh.

Năm 2008, có 21.415 tầu đi qua kênh với tiền chi phí thu được tổng cộng là 5.381 tỉ Mỹ kim, trung bình 251.000 Mỹ kim cho mỗi tầu.

10. Du Hành Qua Kênh Đào Suez.

Tầu Ryndam của chúng tôi từ đảo Korfu, Hy Lạp ở phía Biển Trung Hải đi tới Cảng Said vào lúc 11 giờ đêm. Tầu phải vào khu chờ đợi để vào kênh.

Phải đợi tới 3 giờ sáng mới được phép vào. Có lẽ họ tính giờ để ngày mai đến chỗ tránh nới rộng thêm không phải chờ đợi dòng tầu đi ngược lại.

clip_image028

Hải trình từ đảo Korfu, Hy Lạp tới Cảng Said của Kênh Suez.

Vì quá khuya, không thể chờ xem lúc tầu vào kênh. Chúng tôi đi ngủ, sáng hôm sau, khi thức dậy thì tầu đã đi được một đoạn kênh.

clip_image029

Kênh Suez (Wikipedia).

 clip_image031

Kênh Suez với mặt êm đềm như hồ nước (ảnh của tác giả).

clip_image033

Kênh Đào Suez (ảnh của tác giả).

clip_image035

Một bến thuyền chài (ảnh của tác giả).

clip_image037

Một thuyền đánh cá (ảnh của tác giả).

clip_image039

Một trạm tuần tiễu hải quân Ai Cập (ảnh của tác giả).

 clip_image041

Bến phà của một thành phố (ảnh của tác giả).

clip_image043

Cầu tầu nghiêng để bốc hàng (ảnh của tác giả).

Dọc theo bờ kênh có đường xe lửa. Trong trường hợp các tầu quá tải đối với kênh, hàng được rỡ bớt xuống, dùng xe lửa chở qua bên kia đầu kênh rồi bốc lên tầu trở lại.

clip_image045

Xe lửa chậy dọc theo kênh (ảnh của tác giả).

clip_image047

Cầu quay xe lửa (ảnh của tác giả).

clip_image049

Một bên cầu quay xe lửa (ảnh của tác giả).

 clip_image051

Welcome To Egypt (ảnh của tác giả).

clip_image053

Một thị trấn sầm uất bên Kênh Đào Suez (ảnh của tác giả).

clip_image055

Tầu hoa tiêu dẫn vào Hồ Lớn Bitter (ảnh của tác giả).

clip_image057

Thành phố bên bờ hồ (ảnh của tác giả).

clip_image059

Đài Phòng Thủ (Defense-Monument) Ismalia (ảnh của tác giả).

 clip_image061

Một giáo đường Hồi giáo (ảnh của tác giả).

 clip_image063

Một nơi mầu mỡ phì nhiêu bên Kênh Đào Suez (ảnh của tác giả).

clip_image065

Ra cửa tỉnh Suez phía Hồng Hải (ảnh của tác giả).

clip_image067

Cửa Suez.

clip_image069

Cảng Suez (ảnh của tác giả).

Tầu vào Vịnh Suez. Đã đi qua được Kênh Đào Suez đầy bất trắc. Tầu hướng tới Vịnh Aqaba, Jordan, nơi có Thành Phố Đá Petra, Một Kỳ Quan Thế Giới Mới (xem các bài Jodan, Petra, Một Kỳ Quan Thế Giới Mới và Nabatae, Petra và Vũ Trụ Giáo).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: