JORDAN: PETRA, THÀNH PHỐ HỒNG, MỘT KỲ QUAN THẾ GIỚI MỚI (phần 2 và hết).

(*nếu cần bấm hai lần vào tựa bài để mở bài).

 JORDAN: PETRA, THÀNH PHỐ HỒNG, MỘT KỲ QUAN THẾ GIỚI MỚI.

(phần 2 và hết)

Nguyễn Xuân Quang

Đứng chết trân như hóa đá một hồi lâu với Cung Điện Kho Tàng của Thành phố Đá Petra.

Cả mặt tiền cung điện uy nghi tạc, khắc thụt vào trong vách đá, được vách đá che chở hàng thế kỷ, vẫn còn nguyên vẹn như vừa mới khắc tạc xong.

clip_image002

clip_image004

Cung Điện Kho Tàng (hình vẽ thạch bản của David Roberts).

Cung điện này trở thành nổi tiếng khắp thế giới thêm nữa nhờ một phim của Indiana Jones quay tại đây.

Các nhà khảo cổ cho rằng đây có thể là lăng mộ của vua Nabataea Naretas IV (8 TDL-40 SDL).

Nhưng tại sao tòa nhà này lại gọi là Kho Tàng Al Khazneh? Trên chóp đỉnh của điện thờ hình trụ tròn gọi là tholos có một vật hình bầu tròn gọi là bình mai táng (urn) để đứng trên một cái bệ vuông là đầu cột Corinthian. Phần này có tên Ả Rập là Khaznet Far’ oun có nghĩa là Pharaoh’s Treasure’ (Kho Tàng của Pharaohs). Gọi như thế vì theo truyền thuyết của dân Bedouin ở đây thì bên trong bình có chứa Kho Báu của các vua Pharaohs Ai Cập cổ. Qua nhiều thế hệ, dân Bedouin đã dùng súng bắn vào bình hy vọng bình vỡ, đổ ra kho báu. Vì vậy mà bình bị bắn vỡ nhiều chỗ. Đây chính là lý do tại sao cung điện này có tên là Cung Điện Kho Báu.

Mặt tiền đá của Al-Khazneh thay đổi mầu sắc trong ngày. Vào buổi sáng có mầu đào với phớt vàng hồng, xế trưa có mầu hồng và lúc mặt trời lặn có mầu đỏ đậm, trước khi chuyển qua mầu tím hoàng hôn. Vì thế mà Petra mới có những tên là Pink City, Rose-Red City.

Mặt tiền cung điện có hàng cột đồ sộ hướng về phía khe vực.

Cung điện có hai tầng trên mặt đất.

Tầng dưới, trên cùng mặt tiền có kiến trúc ‘pediment’ hình tam giác, phía hai đầu ngoài có hai con sư tử đã bị mòn mờ.

clip_image006

Phần trên tầng dưới (ảnh của tác giả).

Phần trên này được chống bằng sáu cây cột với đầu cột có kiến trúc theo kiểu Corinthian. Chỉ có hai cột giữa đứng độc lập còn bốn cột còn lại dính vào mặt tiền.

Giữa hai nhóm cột dính vào mặt tiền có tạc hai nhóm người cưỡi ngựa là hai người con sinh đôi của Jupiter là Castor và Pollux, đã bị phá hủy. Đây là kết quả của hành vi phá bỏ, hủy hoại các ảnh tượng. Người Hồi giáo tuân theo giáo lệnh của Yazid II (720-724) là phải phá bỏ các ảnh tượng hình người thấy trên đất Hồi. Những tượng Phật cổ ở Afghanistan trước đây bị Taliban phá hủy cũng có thể đã làm vì tuân theo tinh thần của giáo lệnh này.

Xin nhắc lại Hồi giáo không thờ ảnh tượng động vật và người. Các giáo đường Hồi chỉ thờ và trang trí các hình thực vật như hoa lá, các motifs hình học và chữ viết Ả Rập trong kinh Koran, chữ được coi là Chữ của Thượng Đế.

Tầng trên gồm ba phần.

clip_image008

Tầng trên cùng nhìn gần (ảnh của tác giả).

Ở giữa là điện thờ hình trụ tròn (tholos). Như đã nói ở trên gồm có cái bầu mai táng để trên trụ tròn có đầu vuông Corinthian.

Nhìn dưới lăng kính vũ trụ giáo, ta thấy phần chỏm có bình là một dạng biến thể của bầu nậm nòng nọc (âm dương) thấy trong các kiến trúc Đông phương. Bầu là nòng diễn tả hư vô, thái cực (nhìn dưới diện nhất thể), lưỡng nghi (nhìn dưới diện riêng rẽ). Đầu trụ đế vuông diển tả tứ tượng. Đây chính là thượng thế. Trụ đế diễn tả trục thế giới.

Nòng nọc (âm dương), tứ tượng sinh ra tam thế. Phần trụ tròn của tholos là trung thế. Phần chân tholos là hạ thế. Trung thế lại chia ra ba cõi tiểu thế. Nóc tholos hình vòm diễn tả vòm trời, cõi trời trung thế. Phần trụ tròn có tượng người là cõi giữa, cõi đất thế gian của trung thế. Phần đế trụ tròn là cõi dưới của trung thế. Như thế cấu trúc của tholos hiển nhiên làm theo vũ trụ tạo sinh, vũ trụ giáo.

Giữa hai cột chính của tholos có tượng một người nữ có lẽ là Thần Nữ Phú Quý Tyche (đúng hơn là Thần Phú Quí Thần và Định Mệnh) vì tay trái thần nữ cầm một cái cornucopia (theo thần thoại là sừng dê chứa đầy hoa quả, thực phẩm, biểu tượng cho sung túc) và tay phải cầm patera (đĩa thờ đựng nước thánh La Mã, các hình đĩa trên các hành tinh… có lẽ nghĩa sau này liên hệ với định mệnh).

Ngay dưới chân nữ thần, trên đỉnh pediment của tầng dưới có hình mặt trời đĩa tròn ở giữa hai nhánh lúa mì và hai cái sừng bò, đây chính là ảnh tượng của Ai Cập cổ, liên kết với nữ thần Isis.

clip_image009

Hình mặt trời đĩa tròn nằm giữa hai chiếc sừng bò dưới chân thần nữ.

Vì thế thần nữ này có thể nhận diện một cách chính xác hơn thì đây là nữ thần Isis, đồng hóa với nữ thần Tyche của Hy Lạp và nữ thần Al Uzza của Nabataean.

Hai tượng người đang vung rìu trên đầu ở hai bên tholos là tượng Amazons.

clip_image010

Tượng nữ thần Tyche ở giữa tholos, hai mặt bên tholos là tượng Amazon. Hai tượng dưới hai nửa kiến trúc mái tam giác cũng là tượng Amazon. Hai tượng có cánh nằm giữa tholos và hai nửa kiến trúc có nửa mái tam giác là thần Nike.

Hai bên tholos là hai nửa kiến trúc có mái tam giác (pediment) tách ra làm đôi.

Hai tượng ở giữa hai cột ở hai bên bán phần của pediment cũng là hai tượng Amazons.

Cuối cùng hai tượng trong lõm vách giữa tholos và phần nửa của kiến trúc mái tam giác là tượng nữ thần Chiến Thắng Nike có cánh.

Trên nóc phần nửa tam giác là bốn con chim ưng đã bị mòn mờ (còn thấy rõ trong hình của David Roberts).

Phía trong cung điện gồm một tiền đình dẫn vào một đại sảnh và hai phòng nhỏ.

Dưới mặt đất là hầm mộ.

clip_image012

Tầng hầm mộ dưới Cung Điện Kho Tàng (ảnh của tác giả).

Khai quật mới đây khám phá thấy một bộ xương người ở dưới hầm mộ. Các nhà khảo cổ học đang chờ kết quả DNA.

Những lỗ ở tường phía bên phải được cho là những lỗ của dàn của các tay thợ khắc chạm khi làm việc.

Ta nhận thấy kiến trúc của Cung Điện Kho Tàng mang nhiều sắc thái:

-Sắc thái Nabataean: phần mặt tiền tam giác cắt ra làm hai (trong kiến trúc Hy Lạp không bao giờ bị cắt ra làm hai). Hình sư tử được cho là biểu tượng của nữ thần Al-Uzza (họ nhà mèo thường là biểu tượng của phái nữ), thấy ở đây và nhiều nơi khác ở Petra như ở Triclinum (Đại Sảnh ở đền Thạch Bi), Lion Monument ở Giếng Nữ Đồng Trinh Sông Nước (xem dưới) và tại Đền Sư Tử có Cánh (xem dưới).

-Hy Lạp thấy qua phần mặt tiền tam giác, đầu cột corinthian, thần Tyche, Castor, Pollux, Amazon, nữ thần chiến thắng Nike…

-Ai Cập cổ thấy qua hình mặt trời đĩa tròn nằm giữa hai sừng bò, biểu tượng của nữ thần Isis và cái bình cho là kho tàng của Pharaohs…

Điểm này cho thấy rõ văn hóa và kiến trúc Nabataean pha trộn của nhiều nền văn hóa do những con đường thương buôn mang tới.

-Kiến trúc của Cung Điện Kho Tàng, nhất là qua kiến trúc của tholos, làm theo vũ trụ tạo sinh, vũ trụ giáo. Kiến trúc này cho thấy Cung Điện Kho Tàng nghiêng nhiều về phía lăng mộ. Người chết (vua) chôn ở đây có đường về thượng thế để tái sinh hay sống hằng cửu đúng theo vũ trụ giáo.

Đi bộ từ Khu Trung Tâm Du Khách tới Cung Điện Kho Tàng dài hơn một cây số cốt ý để quan sát các di tích văn hóa cổ của người Nabataean ở Cửa Ngõ vào Siq (Bab al Siq) và Khe Vực Siq. Như đã biết nơi này còn nhiều chứng tích của tín ngưỡng cổ Nabataea, còn nhiều am thờ các vị thần thiên nhiên bảo vệ cho thành phố.

Trời nắng sa mạc cháy da. Đã uống hết một chai nước. Sau khi quan sát xong Cung Điện Kho Tàng, chúng tôi cảm thấy mình bị say nắng như say rượu. Ngất ngây. Chúng tôi quyết định thuê lạc đà, đóng vai những người lữ hành lạc đà ‘caravan’ đi thăm một phần còn lại của thành phố Petra (xem Hình Tiêu Biểu Tháng 12, 2015: Du Hành Lạc Đà Qua Phố Petra).

clip_image016

Du hành bằng lạc đà.

Dời Cung Điện Kho Tàng đi về phía phải con đường là khởi đầu của khu bên ngoài Khe Vực (Outer Siq), tới ngay khu Đường Phố Mặt Tiền Nhà (Street of Facades).

Đường Phố Mặt Tiền Nhà.

Đường Phố Mặt Tiền Nhà là mặt một dẫy mộ Nabataea cao, đồ sộ khắc san sát nhau, có nhiều tầng lớp theo độ cao khác nhau, ở vách đá phía nam.

clip_image018

Những nhà mồ vĩ đại này không hẳn chỉ dành để chôn một người mà dùng cho cả một gia đình, một dòng họ, một bộ lạc.

Ở đây ta thấy có nhiều loại kiến trúc mộ của các nền văn hóa khác nhau từ Nabataea, La Mã, tới Assyria. Ví dụ kiến trúc Assyria ở mặt tiền có hình kim tự tháp có bậc cấp:

clip_image020

clip_image022

Mộ mộ có kiến trúc Assyria có hình kim tự tháp có cấp bậc (ảnh của tác giả).

Kim tự tháp có cấp bậc có một khuôn mặt là đường về cõi trên thượng thế.

Hay ngược lại có hình tháp ngược, nhìn theo mặt nổi là hình hai cầu thang tam cấp.

Các mộ này phần lớn bị trộm cướp từ xưa và chỉ còn tìm thấy một ít xương cốt. Có nhà khảo cổ học cho rằng người Nabataea chỉ chôn xương cốt ở đây thôi, không chôn xác người vì trong các mộ này không tìm thấy các vật tùy táng trang sức, quần áo… Các tác giả này cho rằng người Nabataea mai táng người theo điểu táng giống như người Tây Tạng và vài bộ tộc khác ở sa mạc. Xác người chết được để trên các đài cao cho chim kên kên ăn hết thịt, sau đó lấy xương khô đem về các mộ này mai táng.

Ngoài các mộ, còn có những nơi làm nhà ở lúc trước hay sau này của người Bedouin dùng mộ làm nhà, nơi trú nắng, nơi lưu trú để thăm mộ hay chợ búa.

clip_image024

Theo người hướng dẫn du lịch, đây là khu chợ (ảnh của tác giả).

 Hí Trường (Theater) Lộ Thiên.

Hí trường do người Nabatea xây theo kiểu La Mã nhưng khác là đẽo thẳng vào vách núi đá, ở chân Đàn Cao Hiến Tế (High Places of Sacrifices).

clip_image002[3]

Hí trường khắc vào vách đá.

Hí trường cũng dùng làm nơi tế lễ vì gần sát Đàn Cao Hiến Tế (xem dưới). Hí trường có thể chứa được 4.000 khán giả.

Tường phía sau của sân khấu được xây cất lại khi người La Mã chiếm Petra.

Hí trường bị trận động đất năm 363 làm hư hại một phần.

Ngày nay sửa sang lại dùng làm nhà hát, hí trường, vận động trường lộ thiên.

Đàn Cao Hiến Tế (High Places of Sacrifices)

clip_image028

(ảnh của tác giả).

Vì cưỡi lạc đà chúng tôi không leo lên cao được.

Xin mượn một vài hình trong sách.

Nơi hiến tế có sân giữa có bàn thờ đá thiêng liêng hình chữ nhật:

clip_image030

Sân có bàn thờ thiêng liêng (nguồn: Fabio Bourbon, Petra, An Atchaeological Guide, History, Civilisation and Monuments).

Bàn thờ dùng để các tảng đá thờ baetyls.

Bên trái bàn thờ là bệ hiến tế:

clip_image031

Bệ hiến tế.

Ở giữa bệ khắc lõm tròn ba tầng vành tròn được cho là để hứng máu các hiến sinh động vật như dê, cừu và chứa nước để thanh lọc, tẩy trần.

Nơi hiến tế đặt trên cao mang hình ảnh đỉnh trục vũ trụ, trục thế giới giống như các đàn, đài cao, tháp cao, núi cao ở những nơi khác dùng làm nơi dâng các lời cầu nguyện lễ vật để tế vũ trụ trời đất trong vũ trụ giáo (giống đài hiến tế ba tầng vòng tròn ở Thiên Miếu Bắc Kinh). Hiến tế máu sinh vật mang sắc thái tế lễ mặt trời (như người Aztec). Xin nhắc lại là vị thần tối cao của Nabataea là thần Núi Dushara có một khuôn mặt là mặt trời tương tự như Kì Dương Vương, Thần Đất Keb Ai Cập cổ. Hiến tế dê, với dê có một khuôn mặt là thú biểu của mặt trời (như Ai Cập cổ) cũng là chứng tích thờ mặt trời. Đền Tổ Hùng ở núi Nghĩa Lĩnh.

clip_image032

Nghĩa.

Như đã biết qua bài viết Ý Nghĩa Cấu Trúc Đền Hùng, giải tự từ Nghĩa ta thấy có phần đầu chữ dương (đầu con dê) ở trên, ở dưới có chữ thủ (tay) và chữ qua (là thứ khí giới cán dài, một thứ rìu, một thứ việt). Như thế, theo mặt chữ, từ Nghĩa có nghĩa là “cầm rìu giết con dê”, “cầm rìu chặt đầu con dê”. Chặt đầu con dê để hiến tế mặt trời, vũ trụ. Tổ Hùng là Thần Tổ Mặt Trời Viêm Đế, Hùng Vương là Vua Mặt Trời.

Mộ Hoàng Gia (Royal Tombs).

Được gọi tên là Mộ Hoàng Gia vì tính chất vĩ đại, nguy nga không hẳn là cốt ý để làm mộ cho Hoàng Gia Nabataea. Khu này gồm bốn mặt tiền mộ dính với nhau ở cuối con đường chính này của thành phố.

clip_image034

Khu Lăng Mộ Hoàng Gia (ảnh của tác giả).

clip_image036

Mộ Hoàng Gia (tranh thạch bản của David Roberts).

Khu này gồm có:

-Mộ Bình Mai Táng (The Urn Tomb).

clip_image038

Mộ Bình Mai Táng (ảnh của tác giả).

Tên mộ gọi theo chiếc bình đựng tro than mai táng ở trên chóp mái. Được cho là xây vào năm 70 Sau Dương Lịch. Mặt tiền ở trên hai tầng cửa hình vòm cung mang sắc thái kiến trúc La Mã. Đây là mộ lớn nhất có sân và bên trong có đại sảnh. Các chữ Hy Lạp thời Byzantine còn khắc lại cho biết đại sảnh là lăng vua. Về sau giám mục Jason biến thành nhà thờ Byzantine vào năm 40 Sau Dương Lịch.

-Mộ Lụa (The Silk tomb).

Nằm bên trái Mộ Bình Mai táng. Mặt tiền của mộ có những vân đá uốn lượn trông như những giải lụa nhiều mầu sắc sống động đẹp mắt.

clip_image040

Mộ Lụa (nguồn: Fabio Bourbon).

Lưu ý phần mặt tiển trên mái có kiến trúc kiểu Assyria hình tháp ngược với hai cầu thang nổi hai bên.

-Mộ Corinthius (The Corinthian tomb).

Tên được gọi theo kiến trúc phần đầu cột giống kiến trúc corinthian của Hy Lạp nhưng đã bị bào mòn với thời gian. Mộ cho là làm phỏng theo Cung Điện Vàng của Nero, La Mã.

clip_image042

Mộ Corinthian (ảnh của tác giả).

Đặc điểm là mộ giống như Cung Điện Kho Tàng nhưng nhỏ hơn, trang trí giản dị hơn, chưa hoàn tất và bị mòn mờ nhiều.

-Mộ Cung Điện (Palace tomb).

Được gọi tên như vậy vì trông giống như một cung điện.

clip_image043

Mộ Cung Điện, nhìn bên (ảnh của tác giả).

clip_image045

Mộ Cung Điện, nhìn thẳng (commons.wikipedia).

Mộ có ba tầng, có các hàng trụ cột. Đã bị mòn mờ nhiều. Có bốn phòng (trong khi các mộ khác thường chỉ có ba phòng).

Vị trí Mộ Hoàng Gia là một địa điểm chính thuận lợi để quan sát phần còn lại của thành phố.

Đến đây coi như đã đi vượt qua lộ trình chính của Petra một chút. Tôi muốn đi sâu vào trong  để tìm chụp mấy tảng đá thần của Nabataea nhưng không còn đủ thì giờ. Thường du khách dừng ở đây, leo lên khu này đứng ngắm phần còn lại của Petra, tốt nhất là nhìn qua ống nhòm hay dùng zoom ống kính máy ảnh.

Những phần chính còn lại của thành phố là:

Mộ Sextius Florentinus

Mộ xây năm 130 SDL cho Thống Đốc La Mã của Tỉnh Arabia theo lời yêu cầu của ông vì ông ái mộ hết lòng với Petra. Ông chọn kiến trúc La Mã do chính ông thiết kế. Đây là một kiến trúc La Mã nằm bên ngoài Đế Quốc La Mã. Mặt tiền có hàng chữ Latin và con chim ưng La Mã.

Giếng Nữ Thần Đồng Trinh Sông Nước (The Nymphaeum). clip_image047

Giếng Nữ Thần Đồng Trinh Sông Nước (Fabio Bourbon).

Giếng hai tầng, hình nửa vòng tròn ở gần điểm giao lưu của sông Wadi Musa và Wadi al-Mataha được xây để dâng cúng các Nữ Thần Đồng Trinh Sông Nước (water nymphs).

Mặt tiền có cột với đầu kiến trúc Nabataea, giếng dùng hứng nước từ bồn nước ở phía bên kia bờ thung lũng. Giếng được che bóng rợp bởi một cây pistaschio đã có 500 năm tuổi.

Giếng là nơi dừng chân đầu tiên của các đoàn thương buôn và cũng là nơi thờ phượng, lễ bái, cầu nguyện.

Giếng là điểm khởi đầu của Con Đường Cột Trụ (Colonnated St).

Con Đường Cột Trụ

Con đường có nguồn gốc Nabataea xây vào năm 106 SDL, sau đó người La Mã tu bổ lại.

clip_image048

Con Đường Cột Trụ (Fabio Bourbon).

Đây là một con đường mua sắm chính của thành phố và cũng là nơi rước lễ hội.

Đền Thờ Lớn (Large Temple).

Cuối con Đường Trụ Cột là Đền Thờ Lớn. clip_image050

Đền Thờ Lớn (Fabio Bourbon).

 Đây là những đền đài chính của Petra gồm temenos dưới và trên. Temenos là khuôn viên linh thiêng dùng cho các tín đồ đến cầu nguyện vì chỉ giáo sỹ mới được phép vào trong nhà thờ.

Trang trí bằng hoa, lá gai acanthus cho thấy xây vào cuối thế kỷ 1 bởi người Nabataea với tinh thần truyền thống và cổ điển là đầu cột có kiến trúc Nabataea có bốn sừng có hình đầu voi.

clip_image052

Bốn sừng góc đầu cột Nabataea có hình đầu voi (Fabio Bourbon).

Đền Sư Tử Có Cánh.

Đối diện với Đền Lớn là phế tích Đền Sư Tử có Cánh.

,clip_image054

Phế tích Đền Sư Tử có Cánh (ảnh của tác giả).

Được gọi tên như vậy vì đầu cột có hình sư tử có cánh. Đây có thể là đền thờ của nữ thần Al-Uzza.

Nhà Thờ Byzentine

Nhà thờ có lẽ xây vào cuối thế kỷ thứ 5 SDL, bị phá hủy vào thế kỷ sau vì động đất hay hỏa hoạn.

clip_image056

Hình tranh dát mảnh (Fabio Bourbon).

Quí giá nhất là phần tranh dát mảnh mosaics ở hai bên lòng nhà thờ còn nguyên vẹn.

Tu Viện (El Deir).

clip_image058

Tu Viện (El Deir) (Fabio Bourbon).

Trông giống như Cung Điện Kho Tàng nhưng có kiến trúc đặc thù Nabataea là giản dị, mái tam giác tách đôi, phần đầu cột bằng, đơn giản, có sừng của kiến trúc Nabataea.

Đầu cột có các hình sừng có thể liên hệ với vị thần tổ tối cao của Nabataea là Thần Núi Dushara. Núi có biểu tượng là nọc, trụ, sừng như Thần Núi Kì Dương Vương của chúng ta. Thấy rõ hơn nữa là Dushara có thú biểu là con bò sừng giống như Shiva có một khuôn mặt là Núi Vũ Trụ Meru cũng có thú biểu là con bò sừng nandi và Kì Dương Vương có thú biểu là con hươu sừng.

Đặc điểm nhất là chóp vòm mái đền trụ tròn tholos ở đây khác với ở Cung Điện Kho Tàng. Nó mang tính đặc thù của kiến trúc Nabataea.

clip_image060

Chóp vòm mái đền hình trụ tholos (Fabio Bourbon)

Đỉnh chóp có hình bầu nậm rõ ràng, đế đầu cột hình vuông có bốn sừng. Đây là kiến trúc đặc thù giữ truyền thống Nabataea. Cũng giống như ở Cung Điện Kho Tàng, tholos ở đây diễn tả vũ trụ tạo sinh, vũ trụ giáo (đón xem Nabataea, Petra và Vũ Trụ Giáo).

……

Không đủ thì giờ, muốn coi hết thành phố Petra và vùng phụ cận phải cần ít nhất ba bốn ngày.

Chúng tôi phải quay về cho đúng giờ ăn trưa ở một khách sạn nằm ngay trong khu Trung Tâm Khách Du Lịch.

Lạc đà phải dừng lại tại khu Cung Điện Kho Tàng. Nếu thấy không còn đủ sức lội bộ, nên lấy xe ngựa ra ngoài.

Bữa ăn trưa chúng tôi được thết đãi với những món ăn Trung Đông và Âu Mỹ. Đặc biệt cũng có những món đặc sản Jordan và Petra. Jordan là xứ sản xuất dầu olive đứng hàng đầu thế giới. Món ăn nào cũng có dầu olive. Món khai vị phổ thông là humus (đậu hầm nghiền) làm bằng ‘đậu chích’ (chick peas) nghiền với tỏi, chanh và tahini (bột gia vị). Sang hơn là các món khai vị, món nhâm nhi, món ăn chơi meze. Món quốc hồn quốc túy, biểu tượng cho quốc gia, biểu tượng cho sự rộng lượng của văn hóa Jordan là món mansaf (cơm thịt cừu hầm tơi với da-ua khô, các hạt hạnh nhân, hạt thông, gia vị như nhục đậu khấu cardamom, hạt ngò, ớt, rau thơm như rau mùi, ngò tây…).

Đặc biệt đi chung với các món khai vị meze là rượu Arak, cũng là thứ nước uống biểu tượng của quốc gia làm bằng nho và hồi hương (anis).

Sau bữa ăn uống cà phê hay trà na‘na (trà có cola, chanh, nước mơ). Các thứ gia vị dùng trong ẩm thực Jordan còn mang hương vị của Con Đường Gia Vị ngày xưa.

Petra quả thật là một kỳ quan thế giới. Petra vốn là ổ trục của các đường thương buôn, chính yếu là nhựa thơm Frankincense và cũng là ở trục chiến lược giữa Á, Âu, Phi châu. Vì thế Petra phản ánh một thời vàng son, thịnh vương của Vương Quốc Nabataea. Petra là viện bảo tàng thiên nhiên của các nền văn hóa cổ đại Lưỡng Hà, Ai Cập, Assyria, La Hy, Nabataea… Petra còn khắc ghi lại thời kỳ chuyển tiếp của tín ngưỡng thờ đa thần vật thiên nhiên chuyển qua thờ đa thần vật là các tảng đá nhân tạo , khởi đầu của vũ trụ giáo…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: