ANGKOR WAT VÀ VŨ TRỤ GIÁO (phần 1)

(*nếu cần bấm hai lần vào tựa bài để mở bài).

 

ANGKOR WAT VÀ VŨ TRỤ GIÁO

(phần 1)

Nguyễn Xuân Quang

Tổng quát

Trước khi viết về Angkor Wat và Vũ Trụ Giáo xin nói vài hàng tổng quát về Angkor Wat.

Angkor trong ngôn ngữ Khmer có nghĩa là Phố, Tỉnh hay Thành Phố Đền Đài (Temple City). Angkor là một dạng thổ ngữ của từ nokor (នគរ), phát sinh từ gốc Phạn ngữ nagara [Angkor is a vernacular form of the word nokor (នគរ), which comes from the Sanscrit word nagara (नगर)] (wikipedia). Nokor có Nkor = Thái ngữ Ngo (Rắn) = Việt ngữ Ngo ngoe, Ngọ nguậy, Ngoằn ngoèo (liên hệ tới rắn). Angkor = Nokor = Thái ngữ Ngo = Việt ngữ Ngo ngoe, Ngọ nguậy, Ngoằn Ngoèo có gốc Phạn Naga (Rắn).

Wat nghĩa là ‘đất đền’ ("temple grounds") phát nguồn từ gốc Phạn ngữ वाट vāṭa ""enclosure" (rào quanh, tường rào, bao quanh). Vàta chính là Việt ngữ Vách (vách tường, vách nhà), là Hán Việt Quách (thành quách). Theo v=qu như vấn = quấn, ta có Wat = Vàt- = Vách = Quách. Angkor Wat có nghĩa là Thành Phố Đền, Thành Quách Đền Đài của Giáo Phái Rắn trong Ấn giáo tức giáo phái Vaishnava thờ Vishnu (xem dưới).

Hiểu rõ nghĩa tên của Angkor Wat như thế, ta sẽ hiểu rõ tường tận về kiến trúc Angkor Wat một cách dễ dàng.

Angkor Wat là biểu tượng quốc gia của Campuchia, hình được in trên lá cờ Campuchia. Angkor Wat cách thành phố Siem Reap 5.5 km về phía bắc. Siem Reap có nghĩa là ‘Đánh bại giặc Xiêm La’. Siem Reap chính là Việt ngữ Xiêm Dẹp (Đánh Dẹp Xiêm). Tên Siem Reap được đặt tên để tưởng nhớ lại nơi quân Khmer đánh dẹp được quân Xiêm La tức Thái.

Angkor là một quần thể đền đài lớn nhất ở Campuchia. Khởi đầu là một đền Ấn giáo của Đế Quốc Khmer đến thế kỷ 12 biến dần dần thành một đền Phật giáo. Đền do vua Suryavarman II (Surya có nghĩa là Mặt Trời) xây vào đầu thế kỷ 12 tại Yasodharapura (ngày nay là Angkor). Trước vua này, các vị vua Khmer theo phái Shaiva của Ấn giáo thờ Shiva, Vua Suryavarman II theo giáo phái Vaishvana thờ Vishnu xây đền này để cúng dâng cho thần Vishnu. Đền đạt tới đỉnh cao tột đỉnh của kiến trúc cổ điển Khmer.

Kiến trúc Angkor Wat được coi là vĩ đại và hài hòa gồm có hai họa đồ kiến trúc cổ điển của đền đài Khmer: Đến hình núi và đền theo dạng hành lang (galleries).

Hình núi biểu tượng Núi Meru, nơi ở của các vị thần trong thần thoại Ấn giáo. Đền bao quanh bởi tường thành và có hào nước rất sâu và rộng có chỗ bề ngang đến 190 mét. Có ba kiến trúc dạng hành lang. Ở giữa có 5 tháp. Khác với các đền khác ở Angkor, Angkor Wat hướng về phía Tây. Tường khắc chạm các thần linh, truyền thuyết và cảnh nhân sinh, lịch sử.

Theo truyền thuyết, thần Indra ra lệnh xây Angkor Wat dùng làm cung điện cho con trai Precha Ket Mealea. Đền được xây xong qua một đêm.

Theo lịch sử, đền khởi công xây vào tiền bán thế kỷ 12 trong triều vua Suryavarma II (từ 1.113 đến 1.150 Sau Dương Lịch). Để dâng cúng cho thần Vishnu, đền được xây làm đền quốc gia và thủ đô cho nhà vua. Dựa theo hình khắc về các vị thần, có lẽ đền có tên gốc là ‘Varah Vishnu-lok’.

Đền hoàn tất vài năm sau khi vua Suryavarma chết. Có tài liệu nói rằng vua Suryavarman chết trận trong khi đem quân đánh Việt Nam. Vào khoảng 27 năm sau khi vị vua này chết, đền bị quân Champa (Chàm, Chiêm, Chăm) tàn phá. Sau đó được vua Jayavarman xây dựng, trùng tu lại. Vua Jayavarman dựng kinh đô mới là Angkor Thom và Bayon chỉ cách vài cây số về phía bắc.

Vào cuối thế kỷ 12, Angkor Wat trở thành trung tâm thờ Phật giáo cho tới ngày nay.

Người Tây phương khám phá ra Angkor Wat là giáo sĩ Bồ Đào Nha Antonio da Madalena vào năm 1586 đã ca tụng Angkor Wat là một công trình kiến trúc phi thường, không thể diễn tả bằng ngòi bút được. Vào giữa thế kỷ 19, nhà thám hiểm người Pháp Henri Mouhot đã phổ biến rộng rãi trong xã hội phương Tây qua các du ký.

Angkor Wat được trùng tu lại hoàn toàn và được UNESCO thừa nhận là Di Sản Thế Giới năm 1992.

Kiến Trúc Angkor Wat và Vũ Trụ Giáo

Khmer theo Ấn giáo. Vì bị ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ nên kiến trúc Angkor Wat hiển nhiên là kiến trúc của Ấn giáo hay bị ảnh hưởng sâu đậm của kiến trúc Ấn giáo. Angkor Wat là một dạng thể kiến trúc của Ấn giáo.

Như đã biết, thuyết Vũ Trụ Tạo Sinh, Vũ Trụ giáo, dựa trên nguyên lý nòng nọc, âm dương, Dịch thấy rất đậm nét trong Ấn giáo (Cấu Trúc Đền Khajuraho và Vũ Trụ Giáo). Vì bị ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ nên Angkor Wat cũng làm theo Vũ Trụ giáo và hiển nhiên cũng phải có cấu trúc dựa theo thuyết Vũ Trụ Tạo Sinh, theo Vũ Trụ giáo, dựa trên nguyên lý nòng nọc, âm dương, Dịch lý. Bắt Buộc. Bắt Buộc. Và Bắt Buộc.

Hiện nay các học giả nghiên cứu về các cấu trúc thờ phượng ở Ân Độ nói chung và về đền đài ở các quốc gia bị ảnh hưởng Ấn giáo như tháp Champa ở Việt Nam, Angkor Wat ở đây nói riêng, không nhìn dưới lăng kính Vũ Trụ Tạo Sinh, Vũ Trụ giáo, Dịch lý nên không nhìn thấy và hiểu thấu đáo hết được. Các nhà khảo cứu hiện nay về Angkor Wat vẫn đi chân chữ bát, nói xàng xê qua lại và chia ra nhiều môn phái ví dụ như đã nói ở trên, có người nói Angkor Wat làm hướng về phía Tây là vì Angkor Wat có chủ đích cố ý là làm lăng tẩm cho vua Suryavarman II và có người nói làm như thế là vì thờ thần Vishnu. Dựa vào vũ trụ tạo sinh, ta sẽ biết rõ ai đúng ai sai (xem dưới). Phải nhìn dưới lăng kính Vũ Trụ Giáo, dịch lý như cá nhân tôi mới quán triệt hết một cách trung thực được.

Xin nhắc sơ lược lại Vũ Trụ Tạo Sinh là một vũ trụ quan bắt nguồn từ sự thờ phượng sinh thực khí, phồn thực, nòng nọc, âm dương, rồi về sau trở thành Vũ Trụ giáo (Ấn giáo thờ linga và yoni hiển nhiên theo vũ trụ giáo).

Nhìn một cách tổng quát, cấu trúc của các đền đài Ấn giáo có cối lõi dựa theo Vũ Trụ Tạo Sinh, Vũ Trụ giáo chỉ khác nhau về hình dạng, đường nét tùy theo tính nòng nọc, âm dương khác nhau của từng giáo phái. Ta biết ba vị thần sáng thế của Ấn giáo là Brahma có tính nòng nọc, âm dương nhất thể, lưỡng tính phái mang khuôn mặt Tạo Hóa (Creator, Generator) Vishnu mang âm tính (vì có khuôn mặt đàn ông chính nên là âm nam, âm nam thái dương) mang khuôn mặt xây dựng, Bảo Vệ (Protector, Organiser) và Shiva mang dương tính (dương, dương nam thái dương) mang khuôn mặt Tàn Phá (Destroyer) (để xây dựng).

Lưu Ý

Cách nhớ ba vị thần sáng thế của Ấn Giáo là nhớ qua từ GOD: G (Generator Brahma), O (Organiser Vishnu) và D (Destroyer Shiva).

Thần Shiva có Shi- = Việt  ngữ Si = Việt nhữ Ki, Kì có nghĩa là Cây như thấy qua từ đôi kì kèo, ta có kì = kèo (cọc nhỏ). Cây Si thuộc loài cây đa, cây Si với nghĩa Cây là Cây Thần Tổ sinh ra muôn loài Cây tức Cây Vũ Trụ. Ki là cây, cọc là cược vì thế Shiva có biểu tượng là linga. Linga ruột thịt với Việt ngữ Lính (ngày xưa có linga mới phải đi lính) với đinh là con trai như tráng đinh (đinh có đinh, vật nhọn, có linga nên con trai tới tuổi thành đinh phải đi lính). Shiva có linga, có vật nhọn (búa, bổ, buồi) nên mới có khuôn mặt Hủy Diệt tàn phá Destroyer để kiến tạo.

Còn Vishnu có Vi- = Việt ngữ Ví là túi bao, bọc, nang (ví tiền là túi, bao đựng tiền). Nang là nàng, nường (bộ phận sinh dục nữ, có hình túi, bao). Vishnu có Ví thuộc phía nòng âm nước, rắn… Vì vậy mà Vishnu có biểu tượng là rắn naga, cá sấu… Một lần Vishnu nghe Shiva hát tan chẩy thành nước. Đấng Tạo Hóa Brahma hứng vào một cái bình rồi đổ xuống thế gian biến thành Sông Hằng. Sông Hằng là con rắn, con cá sấu biểu tượng củaVishnu. Tắm trong sống Hằng là tắm trong lòng Thần Bảo Vệ Vishnu. Vishnu nòng âm, nước nên mới có khuôn mặt sinh tạo, tạo dựng Organiser, Protector.

Vì vậy các cấu trúc đền đài Ấn theo Vũ Trụ giáo chia ra ba loại kiến trúc chính. Loại thứ nhất các đền đài có cấu trúc mang tính nòng nọc, âm dương đề huề, nhất thể thường dùng thờ phượng thần tạo hóa Brahma có khuôn mặt lưỡng tính phái, nhất thể. Loại thứ hai, các đền đài có cấu trúc mang tính âm nam trội thường thờ Vishnu của phái nòng âm nam Vishnu (Vaishnava). Loại thứ ba mang dương tính trội thường là những đền thờ Shiva của phái nọc dương Shaivism.

Vì thế trong một quần thể đền đài theo Ấn giáo chung cho toàn thể Ấn giáo thường ở một thánh địa, tổng quát gồm có đền thờ ba vị thần sáng thế Brahma, Vishnu và Shiva gọi là đền Trimurti. Nhưng ở mỗi nhóm đền riêng của từng giáo phái, đền thờ thường chỉ có vị thần tối thượng của phái đó có khuôn mặt chính còn hai vị kia là phụ như thấy ở Tháp Bà Nha Trang (Ý Nghĩa Hình Thể Tháp Champa, Việt Nam).

Còn lại là các đền, điện thờ nhỏ các vị thần phụ liên hệ.

.Kiến trúc dạng Shaivism của giáo phái thờ Shiva.

Ví dụ điển hình về kiến trúc kiểu thờ thần Shiva của giáo phái Shaivism là kiến trúc các tháp Champa, Việt Nam như đã biết qua các bài viết về Ý Nghĩa Hình Thể Tháp Champa, Việt Nam. Bởi vì Champa theo Ấn giáo với Shiva giáo là quốc giáo nên các tháp Champa phần lớn làm theo loại kiến trúc duy dương ngành nọc lửa Shiva. Hầu hết các tháp Champa mang dương tính có hình dương vật linga của giáo phái shaivism có khuôn mặt thờ Shiva mang tính chủ.

.Kiến trúc dạng Vaishnava của giáo phái thờ Vishnu.

Ở đây, như đã nói ở trên, vua Suryavarman II thờ Vishnu xây Angkor Wat để cúng dâng cho thần Vishnu thuộc phái Vaishnava vì thế kiến trúc Angkor Wat hiển nhiên là loại kiến trúc dạng Vishnu của Ấn giáo.

Như đã biết qua bài viết về Cấu Trúc Đền Khajuraho và Vũ Trụ Giáo là đền Lakshmana trong quần thể đền Ấn giáo ở Khajuraho có kiến trúc điển hình của giáo phái Vaishnava thờ Vishnu.

Các vua khai sáng triều đại Chandela tự nhận mình thuộc dòng Thần Mặt Trăng (Chandela có Chan- là Chăng, Trăng, Sáng) tức phía âm nam thuộc ngành nòng Khôn nên các vua rất sùng bái thần Vishnu, một vị thần mang tính âm nam của phía nòng Khôn. Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt, dòng vua Chandela tương ứng với các vua thuộc dòng Lạc Long Quân cũng có một khuôn mặt là ông trăng (Ông trăng Lạc Long Quân mà lấy bà giời Âu Cơ, Mồng năm dẫn cưới, mồng mười rước dâu) phía nòng Khôn Thần Nông (trong khi Shiva có biểu tượng là Linga, nọc, cọc thuộc ngành nọc dương ứng với Kì Dương Vương, Viêm Đế). Vì thế dòng Chandela mới xây nhiều đền thờ quan trọng theo Vaishnava giáo phái thờ Vishnu ở Khajuraho, trong đó đền đẹp nhất là đền Lakshmana.

clip_image002

Đền Lakshmana.

Như đã biết, cũng qua bài viết đã nói ở trên, tôi đã chứng minh cấu trúc đền Lakshmana làm theo thuyết vũ trụ tạo sinh của Vũ Trụ giáo dựa trên nguyên lý lưỡng hợp nòng nọc (âm dương) của dịch. Ở đây chỉ xin nhắc lại vài điểm mấu chốt.

Nói chung các cấu trúc các đền thờ trong các tín ngưỡng, tôn giáo ở khắp nơi trên thế giới là biểu hiện của đại vũ trụ cùng với tiểu vũ trụ. Hai vũ trụ này giao hòa với nhau. Nói một cách khác là cấu trúc dựa vào triết thuyết Vũ Trụ Tạo Sinh của Vũ Trụ giáo (Đền Tổ Hùng của chúng ta cũng vậy, xem Cấu Trúc Đền Tổ Hùng).

Các đền Ấn giáo cũng vậy. Nhìn tổng quát cấu trúc của các ngôi đền ở Khajuraho theo Vũ Trụ Tạo Sinh, Vũ Trụ giáo. Đền thường có một tháp chính ở giữa và bốn tháp phụ. Tháp chính có hình Núi Meru Parvata, Núi Trụ Thế Gian trong có Trục Thế Giới đặc thù của Ấn giáo.

Các học giả xếp kiến trúc đền đài ở Khajuraho, Trung Ấn này vào kiểu Nagara (hai kiểu còn lại là Vesara và Dravida). Kiểu Nagara này có hai đặc điểm chính là nền cao vuông chữ thập (nền tháp hình vuông có 4 cửa nhô ra ngoài tạo thành hình chữ thập)chỏm tháp cong tròn.

Kiến trúc kiểu Nagara có Naga có một nghĩa là Rắn nước vì kiến trúc này mang đậm nét âm với đường cong, vòng tròn của ngành nòng âm có biểu tượng là rắn nước, naga.

Cấu trúc đền Lakshmana theo kiểu kiến trúc Nagara của ngành nòng âm Vishnu làm theo triết thuyết Vũ Trụ Tạo Sinh của Vũ Trụ giáo dựa trên nòng nọc, âm dương nguyên lý căn bản của Dịch. Tháp chímh có hình Núi Trụ Thế Giới Meru Parvati có đường nét cong tròn mang âm tính (tức non) của ngành nòng âm.

Suy ra một cách tổng quát cấu trúc của các đền đài Ấn giáo dựa theo Vũ Trụ Tạo Sinh, Vũ Trụ giáo  với tháp chính hình Núi Trụ Thế Giới Meru Parvati  và chỉ khác là hình dạng, đường nét có tính nòng nọc, âm dương khác nhau tùy theo giáo phái, tức theo kiểu kiến trúc.

Hiểu rõ kiến trúc Ấn giáo theo lăng kính Vũ Trụ Tạo Sinh, Vũ Trụ giáo dựa trên nguyên lý nòng nọc, âm dương của Dịch sẽ giúp ta hiểu thấu đáo các kiến trúc Tháp Champa ở Việt Nam cũng như kiến trúc các đền đài bị ảnh hưởng của Ấn giáo như ở Campuchia, Nam Dương, Tích Lan…

Hư không

Ta thấy rõ đền Lakshmana này có kiến trúc loại Nagara có tháp lớn có đường nét cong tròn hình non (núi âm), hình trụ tròn mang âm tính, có khi trông giống hình búp hoa sen (có nét thon tròn và hoa sen mọc dưới nước mang âm tính), có khi trông giống hình bắp, ngô (corn) thon tròn mang âm tính. Đỉnh tháp thường cong tròn, hình vòm (diễn tả bầu vũ trụ, bầu trời) mang tính nòng, âm. Trên đỉnh tháp thường có thêm chỏm biểu tượng hình bầu hay hình bình nước đựng nước (kalash).

clip_image003clip_image004

Kalash, kalas là bình biến âm với Việt keo (bình), có gốc ka-, nước (cá có gốc ka-, cá nước).

Qua chóp bầu nước, ta thấy rõ đền thuộc phái nòng nước Vishnu của dòng vua Mặt Trăng Chandela.

Ta cũng thấy phần bầu to, lớn, cường điệu hơn phần chỏm nọc nhọn cho thấy khuôn mặt âm mang tính trội. Bầu là bào, bọc có một khuôn mặt biểu tượng cho hư không. Ở đây thuộc dòng nòng nước hư không chuyển qua biển vũ trụ trước, theo Ấn giáo là Biển Sữa.

Thái cực

Bầu có hai phần chóp nắp mũi nọn (stupika, finial) là nọc dương và phần bầu là nòng âm tương đương với hình vòm củ hành tây thấy nhiều trong các đền Hồi giáo và với bầu nậm, hình quả bầu trong các triến trúc theo Vũ Trụ giáo thấy nhiều ở Đông Nam Á (trên nóc lăng Hùng Vương thứ sáu ở Đền Hùng Phú Thọ cũng có hình quả bầu nậm nòng nọc, âm dương).

Bầu nước nòng nọc, âm dương này nhìn dưới dạng nhất thể là thái cực.

Lưỡng nghi

Bầu nước thái cực phân tích ra phần vành trắng ở dưới là không gian, cực âm và phần vành tròn malak có những tia cong tròn như xương sườn được cho là hoa sen (đây là nhìn theo duy âm) hay là ‘hào quang’ mặt trời (‘solar halo’) (Rowland, Art and Architecture of India) có tia sáng cong, là mặt trời nọc âm. Đây là nhìn theo duy dương. Mặt trời là cực dương.

Nhìn theo diện tổng quát thì bầu nước ở trên là cực âm và vành ‘hào quang’ mặt trời là cực dương.

Hai phần này diễn tả lưỡng nghi.

Tứ tượng

Nền đền hình vuông ứng với tứ tượng.

Ngoài ra đền có bốn tháp nhỏ bốn góc bên ngoài. Đền có tháp chính lớn và bốn tháp nhỏ gọi là đền Năm tháp, panchayatan (panch- là penta-, 5). Điện tháp chính thờ vị thần chủ mà đền lập ra để thờ và bốn tháp nhỏ thờ các thần còn lại.

Bốn tháp hay đền nhỏ ứng với tứ tượng.

Nền đền panchayatan mang hình ảnh của một ma phương Lạc Thư 5/15 có số trục là số 5 và tổng sống các nhánh là 15.

clip_image005

Các tháp nhỏ ở bốn đỉnh ứng với các số 6, 8, 4, 2 ứng với Tốn (lửa âm thái dương), 8 Khôn (nước âm thái âm), 4 Cấn (đất âm thiếu dương) và 2 Khảm (gió âm thiếu âm). Tháp trụ lớn với khuôn mặt Trục Thế Giới ở giữa nền vuông là ở tại số trục số 5. Số 5 chính là số Li biểu tượng cho lửa thiếu dương Đất dương thế gian mang hình bóng Núi trụ Thế gian trong có Trục Thế Giới. Hành thổ của ngũ hành Hoa Hạ nằm ở số 5 ở tâm hình vuông là vậy.

Tứ tượng âm và dương của bát quái liên tác sinh ra muôn vật, muôn sinh chia ra làm tam thế.

Ta cũng thấy rất rõ sơ đồ mặt bằng hình vuông chính là một loại mandala vuông ví dụ như đã thấy qua sơ đồ mặt bằng hình mandala vuông của đền Phật giáo Borobudur ở Jayjakarta, Nam Dương làm theo hình núi Trụ Thế Gian Meru.

KIẾN TRÚC ANGKOR WAT THEO VŨ TRỤ GIÁO CỦA NGÀNH VAISHNAVA THỜ VISHNU.

Như đã biết, Vua Suryavarman II xây Angkor Wat để cúng dâng thần Vishnu. Như thế kiến trúc Angkor Wat theo loại kiến trúc nagara của giáo phái Vaishnava thờ Vishnu một trăm phần trăm.

Trước hết ta thấy ngay tại sao Angkor dạng thổ ngữ nokor phát gốc từ từ Phạn ngữ Naga như đã nói ở trên. Nagara có nag- là Việt ngữ nác là nước, lạc dạng nam hóa của nác có một nghĩa là rắn như cá lạc là cá có hình rắn và naga là rắn nước, rồng nước Ấn giáo. Như đã nói ở trên, Vishnu, nòng âm nước có vật biểu là rắn nước Naga, cá sấu. Naga, Nagara là hiện thân của Vishnu. Đền Angkor thờ Vishnu hiển nhiên ruột thịt với Nagara. Kiến trúc Angkor, Nokor, Naga rõ ràng trăm phần trăm là loại kiến trúc Nagara của ngành thờ Vishnu có vật biểu là Naga.

Bây giờ ta đối chiếu các chi tiết của Angkor Wat với đền Lakshmana làm theo kiến trúc nagara đã nói ở trên.

Angkor Wat làm theo Núi Meru, Núi Vũ Trụ, Núi Cây Vũ Trụ chia ra tam thế:

Thượng Thế

Thượng Thế là phần tháp chính. Tháp chính cũng diễn tả cây vũ trụ của ba tiểu thế ở cõi Thượng Thế.

Ta thấy rất rõ Angkor Wat làm theo kiến trúc Núi Meru giống như đền Lakshmanna có tháp thuôn tròn hình búp sen hay bắp ngô của kiến trúc Nagara.

clip_image007

clip_image009

Tháp Angkor Wat thon tròn trông như búp sen hay bắp ngô.

Tháp Angkor Wat có 9 tầng. Số 9 là số Chấn tầng 2 (1, 8) cõi trên sinh tạo đất dương thế gian. Chấn IOO là lửa-nước, Chàng Nước đại diện cho nước thái âm, Nàng O, Nước OO, Khôn OOO, một khuôn mặt của Vishnu (ứng với Lạc Long Quân).

Chóp tháp đầu bằng không nhọn, hình vật đựng mang âm tính của ngành nòng âm của kiểu kiến trúc Nagara.

clip_image011

Chóp tháp bắng đầu và hình oản mang âm tính (ảnh của tác giả).

Thượng Thế gồm có:

-Hư Không

Phần chóp tháp Angkor kiểu kiến trúc Nagara có nét cong tròn hình vật đựng trông như cái oản có một khuôn mặt biểu tượng cho bọc hư vô.

-Thái Cực

Chóp tháp vật đựng có hai phần, phần trên hình hình tháp cụt đầu mang hình ảnh nọc âm và phần dưới hình chậu mang hình ảnh nòng âm, Chỏm tháp diễn tả nòng nọc (âm dương) phía âm. Ở dạng nhất thể có một khuôn mặt thái cực.

Chính thân tháp hình búp sen, bắp ngô một biến dạng của hình trứng cũng có một khuôn mặt trứng vũ trụ, thái cực.

-Lưỡng Nghi

Chóp tháp nòng nọc (âm dương) nhìn dưới diện hai cực riêng rẽ có một khuôn mặt lưỡng nghi.

Tháp búp sen hay bắp ngô dưới dạng trứng vũ trụ nhìn riêng rẽ cũng có một khuôn mặt lưỡng nghi nòng nọc (âm dương).

-Tứ Tượng

Đền kiến trúc hình Núi Meru, tức Núi Vũ Trụ là nơi ở của các vị thần Ấn giáo, có năm tháp được cho là biểu tượng 5 đỉnh núi của Meru, thuộc loại kiến trúc Năm Tháp panchyata như đã nói ở trên.

Bốn tháp ở bốn góc ứng với tứ phương và tứ tượng.

clip_image013

Angkor Wat với 5 tháp ở trung tâm diễn tả Núi Meru năm đỉnh (ảnh của tác giả).

Ngoài ra Angkor Wat còn có những yếu tố sau đây có thể mang một khuôn mặt biểu tượng cho tứ tượng:

-/ Đền có nền vuông có một khuôn mặc biểu tượng cho tứ tượng.

-/ Đền bốn cửa mở ra bốn hướng đông, tây nam, bắc.

-/ Đền có các hình tượng, trang trí diễn tả ứng với tứ phương đông, tây, nam, bắc hay thực sự diễn tả tứ tượng cũng diễn tả tứ tượng.

.Trung Thế

Trung Thế gồm ba tầng đất bằng (terrace) hình vuông chồng lên nhau diễn tả ba tiểu thế của Trung Thế.

clip_image015

Angkor Wat nhìn từ trên xuống thấy rõ ba tầng, ba cõi của Trung Thế hình vuông (nguồn defence.pk).

clip_image016

Sơ đồ mặt bằng.

Sơ đồ mặt bằng cho thấy ba hình vuông diễn tả ba cõi của đất Trung Thế.

Như đã biết, nền Trung Thế hình vuông chính là một đặc tính của kiến trúc loại Nagara.

Hình vuông là nòng âm thái dương (nòng vòn tròn dương hóa thành nòng hình vuông thái dương) ví dụ điển hình là bánh chưng vuông là vật biểu của Âu Cơ, nàng thái dương có một khuôn mặt đất âm thái dương và rõ nhất là yoni hình vuông thấy trong cặp linga có đáy yoni vuông. Hình vuông thích ứng với Vishnu có một khuôn mặt âm nam thái dương. Vishnu tương ứng với Lạc Long Quân đại diện cho Âu Cơ ở phía nọc âm thái dương.

.Hạ Thế

Thành quách và hào xung quanh diễn tả ba cõi của Hạ Thế.

clip_image017

Angkor Wat nhìn từ trên không (Wikipedia).

Hào nước có chỗ rộng tới 190 mét có một khuôn mặt là biển biển vũ trụ.

Núi vũ trụ Meru có một khuôn mặt là gò đất nguyên khởi từ biển vũ trụ nhô lên như trong truyền thuyết Ai Cập cổ và của Việt Nam là Núi Quân Sơn nổi lên ở giữa hồ Động Đình.

.Trục Vũ Trụ

Tháp chính nằm ở tâm nền angkor Wat có một khuôn mặt trục vũ trụ (ứng với số trục 5 của ma phương Lạc Thư 5/15).

Chính nơi thân tháp trục thế giới này có điện thờ là nơi dâng cúng, các lễ vật, lời cầu nguyện tới các thần linh và cả quỉ thần của tam thế nhờ khuôn mặt trục thế giới. Phần trên Trục Thế Giới ở Thượng Thế có điện chính, nơi để tượng Vishnu (hiện nay tượng này dời xuống để ở tháp phía nam thay bằng một tượng Phật đứng).

Như thế tất cả cấu trúc mang hình ảnh của Cây Tam Thế, Cây Vũ Trụ, Cây Đời Sống và rõ ràng Angkor Wat làm theo kiến trúc Nagara phía Vishnu.

Những tháp theo kiến trúc của phái thờ Vishnu này, các tác giả Tây phương hiện nay gọi là kiến trúc cổ điển Khmer.

Kiến trúc kiểu Vishnu này thấy rất rõ ở kiến trúc ở Thái và Champa khi bị ảnh hưởng của Khmer (xem dưới).

(còn nữa).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: