HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 11, 2014: MỘT BỨC TRANH EBOLA TRÊN BÌA BÁO Y HỌC THƯỜNG THỨC CÁCH ĐÂY GẦN 20 NĂM.

(*Nếu cần bấm hai lần vào tựa bài để mở bài).

HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 11, 2014

MỘT BỨC TRANH EBOLA TRÊN BÌA BÁO Y HỌC THƯỜNG

THỨC CÁCH ĐÂY GẦN 20 NĂM.

Cách đây gần 20 năm, báo Y Học Thường Thức do tôi làm chủ nhiệm kiêm chủ bút, có số 3, Bộ 1 Tháng 6 Năm 1995 đã viết về chủ đề: EBOLA, MỘT TRONG NHỮNG TÊN SÁT NHÂN KHÁT MÁU NHẤT HIỆN NAY. Bài báo này tôi lấy tên Bác Sĩ Á Mỹ, tên Việt của cô con gái nhỏ của chúng tôi.

Sau gần hai mươi năm mà bài báo vẫn không lỗi thời, vẫn còn giá trị và ‘cập nhật’ như hiện nay. Điểm đáng nói là bìa báo là một bức tranh dán giấy báo (collage) do tôi làm về bệnh Ebola.

clip_image002

Bìa báo: Bức tranh dán giấy báo (collage) nhan đề EBOLA OUTBREAK của tác giả.

Bức tranh diễn tả đầy đủ tất cả các chi tiết về bệnh Ebola.

.Dịch Học

-Dịch tính

Bệnh có tính dịch bộc phát, giết người rất nhanh chỉ trong vài ngày và rất khủng khiếp (diễn tả bằng hàng chữ EBOLA OUTBREAK trong bức tranh bìa). Từ 80 đến 90% người mắc bệnh không tránh khỏi được lưỡi hái tử thần. Vào đầu tháng 5 năm 1995, bệnh bộc phát ở Kikwik nước Zaire (ngày nay là nước Cộng Hòa Dân Chủ Congo), Phi châu (tên Zaire trên tranh bìa báo), sau đó lan qua Mosango và Yassa Bonga. Lúc tác giả viết bài báo này, tại Zaire có hơn một trăm người bị bệnh thì có tới 90 người thiệt mạng. Hai phần ba người chết là nhân viên y tế và nhân viên nhà thương trong đó có bốn bà sơ.

Vào thời năm 1995 này, lúc đang có dịch bộc phát ở Zaire,  Hollywood đã tung ra cuốn phim nhan đề là OUTBREAK do Wolfgang Petersen đạo diễn và Dustin Hoffman thủ vai chính.

Outbreak movie.JPG

Poster phim OUTBREAK (nguồn Wikipedia).

Phim có nội dung nói về một cuộc chạy đua với thời gian để ngăn chận, kiểm soát một giống siêu vi trùng giết người cực mạnh đã du nhập vào Hoa Kỳ từ châu Phi qua ngả buôn bán khỉ lậu. Cuốn phim ăn khách đứng vào hàng đầu và được xếp hạng vào loại ‘hit’. Bây giờ ta thấy rõ đây không phải là một phim giả tưởng Hollywood mà đã là sự thật. Hiện nay, dịch Ebola đang bộc phát ở Tây Phi (Sierra Leone, Guinea, Liberia…) và đã đến Hoa Kỳ.

clip_image004

-Nguyên nhân

Nguyên nhân gây ra bệnh là do siêu vi trùng Ebola (diễn tả bằng hình siêu vi trong tranh bìa), một loại siêu vi chết người nhất trong lịch sử nhân loại.

Trường hợp nhận biết đầu tiên vào năm 1967, một người Đức chăm sóc khỉ bị chết vì một chứng bệnh cho là do siêu vi Marburg (tên tỉnh có bệnh đầu tiên), một giống siêu vi cho là siêu vi xuất huyết, liên hệ với siêu vi Ebola. Vì thế siêu vi Ebola trước đây có khi còn được gọi là Marburg. Một con bệnh người Sudan đầu tiên được chẩn đoán thật sự bị siêu vi Ebola vào tháng 7 năm 1976. Lúc này đã thấy siêu vi Ebola có độc tính giết người gấp đôi siêu vi Marburg. Hai tháng sau một trận dịch Ebola bộc phát ở miền bắc Zaire đã giết chết 274 người trong số 300 người mắc bệnh tại một ngôi làng trên bờ sông Ebola. Vì thế mà siêu vi này mới có tên là Ebola.

 

clip_image005

Dòng sông Ebola thơ mộng của nước Cộng Hoà Dân Chủ Congo (nguồn rocketsawag.com).

Bác sĩ Federic Murphy tại Trung Tâm Kiểm và Phòng Bệnh CDC (Centers for Disease Control and Prevention), Atlanta là người đầu tiên đã nhìn thấy siêu vi Ebola dưới kính hiển vi với độ phóng đại 160.000 lần. Ông nói: Đây là một con siêu vi rất lạ… nó giống như một sợi mì Ý spaghetti(hình siêu vi trên tranh bìa).

Siêu vi Ebola và Marburg thuộc họ siêu vi hình sợi (Filoviridae) cùng với Paramyxoviridae và Rhabdoviridae tạo thành bộ Mononegavirales (Mono: một, nega: negative, âm tính, virales: siêu vi) chỉ có một dải đơn RNA không phân đoạn với phân cực tính âm (nonsegmented single strain RNA of negative polary).

Đã từ lâu người ta nghi siêu vi liên hệ với khỉ (hình khỉ ở góc dưới trái của tranh bìa). Một số khỉ nuôi ở Phi Luật Tân đã chết vì siêu vi Marburg liên hệ với Ebola. Hiện nay biết thêm là loài dơi ăn quả cũng là ổ truyền bệnh.

-Cách truyền bệnh

Giống như siêu vi HIV (AIDS), Ebola lan truyền bằng đường máu, dịch chất trong cơ thể, kể cả nước bọt, nước tiểu… (diễn tả bằng hình em bé Phi châu dùng cả áo làm mạng che mồm trong tranh bìa). Sự lan truyền qua không khí hiện nay vẫn được ‘trấn an’ là khó có thể xẩy ra.

.Triệu Chứng

Những dấu chứng đầu tiên cũng giống như các bệnh do siêu vi trùng gây ra, giống như cúm.

Khi siêu vi Ebola xâm nhập vào máu người, thời gian ủ bệnh từ 2 cho tới 21 ngày (thường nhất từ 8-10 ngày). Mười ngày sau bị nhiễm siêu vi mới cảm thấy khó ở. Trong thời gian 10 ngày đầu người mang bệnh ‘lành mạnh’ là một ‘trái bom nổ chậm’ mang mầm bệnh đi khắp nơi, có đủ thì giờ đi từ lục địa này qua lục địa khác.

Các triệu chứng lúc đầu là nhức đầu, nóng sốt, đau cổ họng, biếng ăn, mỏi mệt, đau nhức bắp thịt, khớp xương, khó thở. Sau đó ói mửa, đau bụng và tiêu chẩy. Hai tuần sau khi bị nhiễm trùng, xuất huyết nội tạng trầm trọng và xuất huyết hiện ra ngoài. Khi các mạch máu dưới da bị tổn hại sẽ tạo ra các đốm ban máu, sau đó thành các vết bầm tím, chẩy máu, tróc ra dễ dàng.

Xuất huyết thấy gần giống như chứng bệnh sốt xuất huyết. Xuất huyết làm thiệt mang người bệnh trong vài ngày. Bệnh nhân bị chẩy máu khằp nơi cho tới khi tắt thở, máu trào ra cả tai, cả mắt. Chức vụ đông máu bị rối loạn đưa tới suy bại, hủy hoại các cơ quan trong người. Hệ thống đề kháng, phòng thủ bị kiệt quệ dẫn tới bị mắc các chứng nhiễm trùng thời cơ. (Những mảng đen trên bức tranh bìa báo diễn tả xuất huyết nội tạng và phần còn lại là mô bệnh lý học: những chấm trắng là nhiễm nấm, vi trùng thời cơ…).

.Chữa Trị

Hiện nay chưa có thuốc trị khỏi hẳn tuyệt nọc siêu vi. Vì vậy chữa bệnh Ebola chủ yếu là:

-phòng và ngừa bệnh.

-Ngăn chận và kiểm dịch.

-Chưa có thuốc chủng ngừa.

-Chữa hỗ trợ.

.Tiêm truyền n ước biển, chất điện giải, máu để chữa chứng mất nước và thiếu máu do sốt nóng, ói mửa và chẩy máu. Duy trì huyết áp.

.Cung cấp dưỡng khí hay trợ thở nếu cần.

.Trợ giúp các cơ quan bị suy bại.

.Chữa các chứng nhiễm trùng thời cơ khác.

.Tăng cường hệ thống miễn nhiễm phòng thủ, đề kháng (truyền huyết tương người đã khỏi bệnh, đã có kháng thể).

.Dùng các thuốc đang còn trong thời kỳ thử nghiệm nếu cần.

….

Một điều đáng buồn là dịch Ebola bộc phát ở Zaire (Congo) cách đây đã gần 20 năm rồi và đã biết Ebola là một tên sát thủ khát máu cùng cực thế mà Cơ Quan Y Tế Thế Giới đã không tìm cách bảo trợ chế ra thuốc chủng ngừa. Lý do những quốc gia này quá nghèo đói, mạng người như… khỉ. Đã có các nghiên cứu để tìm ra thuốc kềm hãm siêu vi Ebola nhưng không có tài trợ, không được các hãng bào chế dược phẩm chế thành thuốc vì không thấy có nhiều lợi nhuận nên trở thành loại ‘thuốc mồ côi’.

‘May mắn’thay (!!!) cho Châu Phi nói riêng và cho nhân loại nói chung, bây giờ Ebola đã tới Mỹ, thuốc chủng và các thứ thuốc kiềm chế Ebola sẽ có trong nay mai. Sinh mạng người Mỹ được coi trọng hơn bất cứ ở đâu. Cô ý tá Việt Nina Phạm bị Ebola đã được một chuyến phản lực cơ riêng chở từ Texas tới nhà thương của CDC ở Atlanta, Gerogia để chữa trị. Nước Mỹ không phải chỉ lo bảo vệ mang sống của con dân nước Mỹ và còn lo cho sinh mạng của người Tây Phi (gởi cả quân đội qua Tây Phi để ngăn ngừa và kiểm dịch Ebola) và của cả thế giới.

Nước Mỹ là một nước có một trái tim nhân loại.

(xem tiếp phần chụp lại bài viết ở bài Ebola, Một Bài Viết Trên Y Học Thường Thức số 3, Bộ 1, Tháng 6, năm 1995 trong số blog này).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: