KHAJURAHO, BIỂU TRƯNG KIẾN TRÚC ẤN-ARYAN MIỀN TRUNG ẤN.

(*Nếu cần bấm hai lần vào tựa bài để mở bài).

 

KHAJURAHO, BIỂU TRƯNG KIẾN TRÚC ẤN-ARYAN MIỀN

TRUNG ẤN.

Nguyễn Xuân Quang

Khajuraho là một tỉnh nhỏ ở vùng Chhatapur thuộc bang Madhya, là một địa danh du lịch nổi tiếng của Ấn Độ, được thăm viếng đứng hàng thứ hai sau Taj Mahal.

Lý do là tại đây có một quần thể đền đài có những điêu khắc về tình dục, tình thuật, một thứ tương tự như kama sutra có một không hai trên thế giới. Phần nhiều du khách tới đây bị ‘mê mẩn’ vì những điêu khắc nhục tình này mà dưới con mắt nhiều người đây là những hình tượng ‘con heo’ (porno). Thật ra không hoàn toàn chỉ là một thứ con heo thuần túy mà các đền đài này chính thức là những kiến trúc thờ phượng các vị thần Ấn giáo.

Về mặt kiến trúc chúng đánh dấu đỉnh cao nhất của sự phát triển các kiểu kiến trúc Ấn-Aryan tiêu biểu miền Trung Ấn và về mặt nghệ thuật đây là một bảo tàng viện lưu trữ lại cái đẹp diễm kiều của mỹ nhân Ấn giáo từ nghìn xưa. Nghệ thuật ở đây diễn tả cái tinh hoa của mỹ thuật Ấn Độ. Chả thế mà Khajuraho đã được thừa nhận là Một Địa Danh Di Sản Thế Giới UNESCO.

clip_image002

(ảnh của tác giả).

Bài viết này giới hạn vào cấu trúc của quần thể đền Khajuraho (còn vẻ đẹp vượt thời gian của các apsara Ấn giáo đã viết trong bài Hình Ảnh Tháng 4-2014: Đền Khajuraho, Bảo Tàng Viện Tiên Nương Mây Mưa Apsara và phần tình dục sẽ viết trong bài Khajuraho, Đền Tình Dục Kama Sutra Có Một Không Hai, đăng trong các số sắp tới).

Khajuraho vào thời cổ có tên là Vatsa, thời Trung Cổ tên là Jajakbhukti và vào thế kỷ 14 là Bundelkhand. Khajuraho giữ một vai trò quan trọng trong lịch sử Ấn Độ. Vào đầu thế kỷ thứ 10, vương triều Chandelas lên nắm quyền chọn Khahuraho làm thủ đô. Nơi đây có rất nhiều cây kè vì thế mới có tên là Khajuraho có nghĩa là khu Vườn Cây Kè. Ấn ngữ Khajur là cây Kè (palm). Theo biến âm kiểu cà kê, ta có Kha- = cà = kè.

Khajuraho lúc đó có 85 đền đài (ngày nay còn 25 đền đài với sự toàn vẹn khác nhau), được xây cất trong một khoảng thời gian 200 năm từ 950 đến 1150 STL vào thời triều đại Chandela ở Trung Ấn. Chandela tự nhận mình là con cháu của thần Mặt Trăng. Chandela có chand = Chăng, Trăng. Sau thế kỷ 13 khi triều đại Chandela suy tàn, các đền đài trở thành hoang phế và Khajuro bị che kín bởi rừng cây kè trong nhiều năm.

Năm 1838, một kỹ sư công binh người Anh khám phá ra lại Khajuraho.

Các đền đài ở đây thuộc giáo phái Vaishnava (Vaishnava dharma thờ Vishnu, coi Vishnu là vị thần tối cao), Shaiva (thờ Shiva, coi Shiva là vị thần tối cao) và Jaina (Jaina dharma là tôn giáo cổ nhất ở Ấn Độ. Jaina có gốc Phạn Jin có nghĩa là conquer (chinh phục). Theo j=ch như Java = Chà và, ta có Jin = chinh (phục) = chiến (trận chiến, chiến thắng). Các tín đồ chủ trương phải chinh phục, chiến thắng tham vọng và thú vui nhục dục qua khổ hạnh và chủ trương bất bạo động.

Để hiểu rõ và dễ nhớ hai từ Vaishana và Shaiva xin nói thêm một chút về ngôn ngữ học. Ta thấy Vaishana có Vai- biến âm với Việt ngữ Vãi chỉ người nữ tu Phật giáo như ông sư bài vãi. Vãi có cùng gốc với vải (vật dùng làm áo bao bọc thân người). Áo là lớp bao, bọc. Áo ruột thịt với ao là bọc nước là bao, bầu nước như ao sen = bào sen, bầu sen). Bao bọc là túi là nang, là nường, nương, nàng, nòng, nữ, âm. Như thế vải biểu tượng cho nòng, nường, nàng, nàng, nữ. Điểm này thấy rõ qua tộc người Lạc Việt biển Dayak ở Borneo dùng vải vóc biểu tượng cho phái nữ. Vãi biến âm với ví (bao, túi) có một nghĩa là bộ phận sinh dục nữ. Tóm lại phái Vaishana là dòng phía âm, nòng thờ vị thần Vishnu ngành nòng âm.

Tương tự Shaiva có Shai- là Sai- là Sãi. Sư sãi, người nam tu Phật giáo. Shai-, sãi biến âm với Shi(va), với Kì, cây, nọc có một nghĩa bộ phận sinh dục nam. Shaiva là phía dương thờ Shiva ngành nọc dương. Nên nhớ hai từ vãi, sãi là hai từ Phật giáo nên liên hệ với hai từ Ân ngữ Vaishana và Shaiva là chuyện hiển nhiên.

Tôi cố ý nói dài dòng để nhấn mạnh là các đền đài Khajuraho do dòng vua Mặt Trăng Chandela xây nên kiến trúc mang đậm nét âm với đường cong, vòng tròn và với khuôn mặt chính nghiêng về thờ vị thần chủ là Vishnu tức phái Vaishana nòng âm.

Cấu trúc quần thể đền đài Khajuraho.

Quần thể đền đài chính Khajuraho chia ra làm ba nhóm. Trong mỗi nhóm tổng quát đều có đền thờ ba vị thần sáng thế Brahma, Vishnu và Shiva. Tùy theo giáo phái, ở mỗi nhóm, đền của vị thần tối thượng của phái đó có khuôn mặt chính còn hai vị kia là phụ. Ngoài ra còn có các đền các vị thần phụ liên hệ và có nhóm có đền thờ Jaina.

Ba nhóm đó là:

A. Nhóm phía Tây

Là nhóm được biết và được thăm viếng nhiều nhất vì là nhóm lớn nhất và đặc biệt nhất.

1. Đền thờ Vishnu.

.Đền Lakshmana.

Lakshmana là đền quan trọng nhất của phái Vaishavana thờ Vishnu.

Vì các vua Chandela tự nhận mình là dòng dõi thần mặt Trăng nên thuộc ngành nòng Khôn âm ứng với Thần Nông. Lạc Long Quân thuộc ngành Thần Nông cũng có một khuôn mặt là Trăng:

Ông chăng mà lấy bà giời,

Mồng năm dẫn cưới mồng mười rước dâu.

(ca dao).

Ông trăng là Lạc Long Quân và bà trời là Âu Cơ. Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt, Chandela có khuôn mặt ứng với dòng nòng Khôn Thần Nông-Lạc Long Quân Lạc Việt.

Xin nhắc lại nòng âm Khôn có Khôn âm là thái âm, Nước và Khôn dương là thiếu âm, Gió. Ta thấy rõ trăng có hai khuôn mặt: gió trăng, trăng gió (thiếu âm) và trăng nước (thái âm).

Vì thuộc ngành nòng Khôn nên các vua khai sáng triều đại Chandela rất sùng bái thần Vishnu vì thế xây nhiều đền thờ quan trọng theo Vaishnava giáo phái thờ Vishnu ở Khajuraho, trong đó đền đẹp nhất là đền Lakshmana này. Ta cũng thấy rất rõ tại sao nhóm đền phía Tây này quan trọng nhất, đặc biệt và đặc sắc nhất, bởi vì phía Tây là phía nòng âm, phía mặt trời lặn, hoàng hôn, mặt trời nước, mặt trăng, nước thuộc ngành nòng âm Vishnu, thần chủ của các vua Chandela (giống như Lạc Long Quân thuộc ngành Thần Nông). Khi xây đã chọn đúng hướng, đúng ‘phong thủy’!

Vì thế chúng tôi dành như hầu hết thời gian thăm viếng ở đền này.

clip_image004

clip_image006

Đền Lakshmanan.

Cấu trúc đền Lakshmana và Vũ Trụ giáo

Cấu Trúc của  đền Lakshmana  là một biểu trưng cho kiến trúc  Ấn-Aryan Trung Ấn Độ.

Đền Lakshmana có một tháp chính ở giữa và bốn tháp phụ. Tháp chính có hình Núi Meru Parvata, Núi Trụ Thế Gian trong có Trục Thế Giới đặc thù của Ấn giáo.

Cấu  trúc đền Lakshmana mang trọn vẹn triết thuyết Vũ Trụ Tạo Sinh của Vũ Trụ giáo (xem Cấu Trúc Đền Ấn Giáo Khajuraho và Vũ Trụ giáo trong các số tới).

Chóp đỉnh tháp chính có hình bình, bầu nước  gọi là kalash cho biết thuộc ngành nòng nước, âm Vishnu.

clip_image002[1]

Các học giả xếp kiến trúc đền đài ở Khajuraho, Trung Ấn này vào kiểu Nagara. Hai kiểu kiến trúc còn lại là Vesara và Dravida. Kiểu Nagara này có hai đặc điểm chính là nền cao vuông- chữ thậpchỏm tháp cong tròn.

Ta thấy chỏm tháp cong tròn hình bầu nước ăn khớp với tên gọi là nagara có nag- là Việt ngữ nác là nước và naga là rắn nước, rồng nước Ấn giáo. Cho dù đây có là một sự trùng hợp đi nữa thì cũng là một bùa nhớ (mnemonic) khi nói tới kiến trúc kiểu Nagara là ta nhớ tới ngay có chỏm tháp có đường cong, có hình bình nước kalash.

Bây giờ ta đi vào từng phần của đền Lakshman.

Các điêu khắc tổng quát gồm các hình tượng về tín ngưỡng, các vị thần và nữ thần chính và phụ thuộc, Devatas (thần gia tộc), Apsara (Tiên nương Mây Mưa) hay Sura-Sundaris (Thiên nương), Thiên thần (biết bay), các cặp tình nhân, rắn naga, thú vật, các loại hoa văn và đặc biệt là các tượng diễn tả về tình dục, tình thuật kiểu kama sutra khắc bên ngoài đền đài.

Những hình ảnh diễm tình, dục tình sẽ nói trong bài viết Khajuraho, Đền Đài Tình Dục Kama Sutra.

a. Tường bên ngoài

Tường ngoài có các cửa sổ có lan can trang trí hai hàng điêu khắc tuyệt tác:

clip_image016

Vòng tường bên ngoài (ảnh của tác giả).

gồm

./các tượng thần thánh

clip_image018

Thần Ganesha (ảnh của tác giả)

clip_image020

Một vị thần mang tính sinh tạo, tạo hóa trăng trời

(ảnh của tác giả).

clip_image022

Một vị thần đang moi tim một người mang hình ảnh của Vishnu dưới dạng hoá thân Narasimha giết Hiranyakashipu.

(ảnh của tác giả).

./các tiên nương mây mưa apsara.

clip_image024

Các tiên nương mây mưa apsara (ảnh của tác giả).

(xem Hình Tiêu Biểu Tháng 4-2014, Khajuraho, Viện Bảo Tàng Tiên Nương Mây Mưa Apsara).

./các cặp tình nhân

 

clip_image026

(ảnh của tác giả).

clip_image027

Các cặp tình nhân (ảnh của tác giả).

Cặp tình nhân gọi theo Phạn ngữ là mithuna hay mithunam có nghĩa một đôi, một cặp.

Về triết thuyết tín ngưỡng, Dịch lý, cặp tình nhân biểu tượng nguyên lý nòng nọc, âm dương, cho sự hôn phối, giao hòa nòng nọc, âm dương.

Trong chiêm tinh Ấn Độ, mithuna là Gemini (Song Nam) của chiêm tinh, tử vi Tây phương và được diễn tả bằng hình một cặp nam nữ, một đôi tình nhân mithuna thay vì hai người nam (song nam).

clip_image029

Mithuna Ấn Độ tương ứng với Gemini Tây phương diễn tả bằng một cặp nam nữ biểu tượng cho nòng nọc, âm dương (hình của tác giả chụp tại Đài Thiên Văn Lộ Thiên Maharaja Jai Singh II, Jaipur).

Cũng xin thêm một chút mắm muối ở đây là có một sự trùng hợp do ‘số trời định’ là tác giả có tuổi Gemini/Mithuna và có thân hữu đã đặt cho một biệt danh là ‘bác sĩ Quang Nòng Nọc’.

Các cặp tình nhân ở đây, một nơi thờ tự, có một khuôn mặt tín ngưỡng, triết lý là biểu tượng cho sinh tạo, giao phối nòng nọc, âm dương, nguyên lý căn bản của Dịch lý.

Hiểu rõ như vậy ta sẽ thấy các cảnh diễm tình kama sutra thường coi là porno ở đây của các đôi nam nữ, các apsara, các dân thường mang một khuôn mặt triết thuyết tạo sinh và tín ngưỡng.

./các cảnh diễm tình, tình thuật kama sutra (xem trong bài viết sắp tới).

b. Cổng vào đền

clip_image031

Cổng vào đền Lakshmana (ảnh của tác giả).

Lưu ý vòm nóc cổng hình núi tròn đầu mang hình ảnh vương miện của Vishnu. Cung cửa ở đây thuộc đền thờ nữ thần và thuộc dòng nòng âm nên có hình cong gợn sóng, hình rắn hay cá sấu khác với vòm cửa thuộc ngành nọc dương có hình múi tròn đuôi công. Chim biểu tượng cho dương và chim công biểu tượng cho lửa, mặt trời trong Ấn giáo (Chúng ta có chim cắt, trĩ).

clip_image033

Vòm cửa có đầu múi tròn đuôi công (hình của tác giả).

Nhìn cung vòm cửa ta biết ngay đền thờ nữ thần hay nam thần, đền thuộc ngành nòng âm hay ngành nọc dương.

c. Đường vào chính điện

Rất tiếc không được chụp ảnh phía trong.

Đường vào chính điện có 7 phần sakhas. Sakhas ở giữa khắc có nhiều thần hóa thân của Vishnu như thần Narasimha ba đầu (xem hình thần moi tim ở trên) và tượng thần heo Vahara. Ở kế bên, phía ngoài cũng có điện Vahara (xem dưới).

Đà ngang thờ trong đền khắc tượng Lakshmi ở giữa, hai bên là Brahma và Vishnu (vì vậy mà đền này mang tên là Lakshmana).

d. Chính điện

có thần Vishnu bốn tay.

 

.Đền Vahara

Ở đối diện đền Lakshmana có điện thờ thần heo Vahara, hóa thân thứ ba của Vishnu.

clip_image035

Tượng Vahara (900-925 STL), hóa thân thứ ba của Vishnu,

trên người có khắc 672 hình thần và nữ thần.

Theo truyền thuyết thần Vishnu hóa thành một con heo đực để đánh bại quỉ thần Hiranyaksha đã nhận chìm trái đất xuống đáy biển vũ trụ. Vahara dùng hai cái răng nanh nhấc trái đất ra khỏi biển vũ trụ và đặt vào đúng vị trí trong vũ trụ. Vishnu lấy thần Đất Prithhvi (Bhudevi) theo hóa thân này.

clip_image037

Dưới chân Vahara là con rắn Seshanag, hai bàn chân còn lại của tượng nữ thần Đất Prithvi đã gẫy mất.

Con rắn là liên hệ, biểu tượng của nòng nước liên hệ tới Vishnu. Thần Đất Prithvi là một bà vợ của Vishnu.

Cũng xin nói thêm để hiểu rõ tại sao có nhiều tôn giáo kiêng không ăn thịt heo. Một là heo là một vị thần của họ như thấy ở đây. Hai là heo liên hệ tới đất (như thấy ở đây). Heo sống ở trong vũng đất bùn dơ bẩn. Trống đồng Nam Dương có trống dưới gầm nhà có hình con heo biểu tượng cho cõi đất âm.

Người Việt cho bệnh cùi là một thứ bệnh dơ bẩn (bẩn như hủi), ghê tởm. Cùi chính là biến âm của cúi là con lợn, con heo. Hủi chính là biến âm của hợi, heo. Vì thế heo còn là biểu tượng cho dơ bẩn, nhục dục (porno), con lợn lòng.

……

Ngoài đền Lakshmana này thờ Vishnu, vị thần bảo mạng của dòng vua Chandela, dĩ nhiên ở nhóm phía Tây còn có thêm các đền thờ khác thờ các vị thần sáng thế chính còn lại như đền thờ Brahma, đền thờ mặt trời Chitragupta, đền Viswanath; đền Matanggeswara thờ Shiva và các đền thờ khác thờ các vị thần liên hệ với ba vị thần sáng thế. Hiển nhiên những đền này mang tính cách thứ yếu so với Lakshmana thờ Vishnu.

2. Đền Thờ Brahma

Đền thờ thần mặt trời Chitragupta

Ở phía bắc của nhóm này là đền Chitragupta thờ thần mặt trời Surya hướngvề phía đông mặt trời mọc.

clip_image039

Đền thờ mặt trời Chitragupta.

Trong chính điện có thần mặt trời cưỡi xe 7 ngựa cùng với những hình ảnh huy hoàng, vương giả của dòng vua Chandela. Có nhiều loại thần mặt trời theo Vũ Trụ giáo như thần mặt thái dương ngành nọc lửa vũ trụ thái dương Viêm Đế, mặt trời thái dương ngành nòng nước vũ trụ Thần Nông, trong đó có Lạc Long Quân, thần mặt trời, nước, hoàng hôn thế gian.

Ở đây thần mặt trời cưỡi xe 7 ngựa. Số 7 là số lửa vũ trụ Càn vì vậy đây là thần mặt trời sinh tạo, tạo hóa lửa vũ trụ, một khuôn mặt của Brahma.

Đền Vishwanath

Có cấu trúc tương tự như Kandariya Mahadena (xem dưới), có tượng Brahma ba đầu. Phía ngoài chạm chổ tỉ mỉ, tinh tế.

3. Đền thờ Shiva

.Đền Matangeswara

Đây là đền duy nhất ngày nay còn dùng làm nơi thờ phượng. Đền thờ thần Shiva dưới dạng một linga cao 8 bộ.

clip_image041

Linga khổng lồ trong đền Matangeswara

(nguồn: Rajaram Panda, Khajuraho Temples and Orchha, Mittal Publications).

4. Các đền khác

.Đền Kandarira Mahadevi

cao nhất.

clip_image043

Đền Kandarira Madadevi (ảnh của tác giả).

clip_image044

Dàn dựng của đền Kandarira Mahadevi, một kiến trúc

tiêu biểu của Ấn-Aryan ở Khajuraho

(nguồn: Rajaram Panda, Khajuraho Temples and Orchha, Mittal Publications).

Bốn đền nhỏ ở bốn góc (ứng với tứ tượng) của điện chính chỉ còn là phế tích. Điện chính với cung cửa vào có những chạm khắc với nhiều đề tài tuyệt mỹ: thiên nhân, apsara, nhạc sĩ…

Sau cung cửa là các khu: cổng, tiền đình, chính điện (sanctum) và hồi lang (ambulatory). Trần và đầu cột có các chạm khắc mỹ thuật, tinh tế. Phía ngoài có các tượng thần Ấn giáo và các nhóm tình nhân gợi cảm.

clip_image046

Một góc ngoài đền Kandarira Madadevi (ảnh của tác giả).

.Đền Chaunsat Yogini

là đền duy nhất xây bằng đá hoa cương (các đền khác xây bằng sa thạch) thờ thần Kali có sơ đồ hình vuông, cổ nhất thuộc nhóm có từ năm 900 STL. Cũng có một đền Kali khác vốn gốc thờ Vishnu là Devi Jagadambe.

6. Bảo Tàng Viện Khảo Cổ Học Lộ Thiên

Phía nam của đền này là Bảo Tàng Viện Khảo Cổ học ngoài trời trưng bầy bộ sưu tập tượng và các điêu khắc trang trí tìm thấy trong vùng, các di vật còn lại của các đền đài đã mất từ lâu.

clip_image048

Bảo Tàng Viện Khảo Cổ Học ngoài trời (ảnh của tác giả).

B. Nhóm Đông

Rất tiếc chúng tôi không có thì giờ đi thăm các đền thuộc nhón Đông này và nhóm phía nam. Chỉ xin nói qua cho bài viết đầy đủ.

Nhóm Đông gồm các đền Ấn giáo Brahma, Vamma và Jain giáo, nằm gần làng Khajuraho.

Đền Jain giáo lớn nhất là đền Parswanath.

clip_image050

(nguồn: Rajaram Panda, Khajuraho Temples and Orchha, Mittal Publications).

C. Nhóm Nam

Cách làng Khajuraho 5 cây số. Đền đẹp nhất là Chaturbhuj, trong điện chính có tượng Vishnu.

clip_image052

(nguồn: Rajaram Panda, Khajuraho Temples and Orchha, Mittal Publications).

Kết luận

Về mặt kiến trúc, kiến trúc đền đài ở Khajuraho là một biểu trưng kiến trúc Ấn giáo ở miền Trung Ấn theo kiểu Nagara. Hai kiểu còn lại là Vesara và Dravida. Kiểu Nagara này có hai đặc điểm chính là chỏm tháp cong trònnền cao vuông-chữ thập. Chỏm tháp cong tròn hình bầu nước cho thấy kiểu kiến trúc Nagara thuộc ngành nòng âm nước.

Vì các vua Chandela tự nhận mình là dòng dõi thần mặt Trăng nên thuộc ngành nòng Khôn âm Vishnu ứng với Thần Nông. Lạc Long Quân thuộc ngành Thần Nông cũng có một khuôn mặt là Trăng. Đối chiếu với truyền thuyết và cổ sử Việt, Chandela có khuôn mặt ứng với dòng nòng Khôn Thần Nông-Lạc Long Quân Lạc Việt.

Vì thuộc ngành nòng Khôn nên các vua khai sáng triều đại Chandela rất sùng bái thần Vishnu theo Vaishnava, giáo phái thờ Vishnu, coi Vishnu là vị thần tối cao, vì thế xây nhiều đền thờ quan trọng theo kiểu Nagara ở Khajuraho, trong đó đền đẹp nhất là đền Lakshmana.

Ta cũng thấy rất rõ tại sao nhóm đền phía Tây này quan trọng nhất, đặc biệt và đặc sắc nhất, bởi vì phía Tây là phía nòng âm, phía mặt trời lặn, hoàng hôn, mặt trời nước, mặt trăng, nước thuộc ngành nòng âm Vishnu, thần chủ của các vua Chandela (giống như Lạc Long Quân thuộc ngành Thần Nông).

Kiến trúc Ấn giáo theo lăng kính Vũ Trụ Tạo Sinh, Vũ Trụ giáo dựa trên nguyên lý nòng nọc, âm dương của Dịch  thấy qua cấu trúc các đền đài Khajuraho này (xem Cấu Trúc Đền Đài Khajuraho và Vũ Trụ giáo trong các số sắp tới).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: