HÌNH TIÊU BIỂU THÁNG 11-2013: HOA NỬA ĐÓA

(*Nếu cần bấm hai lần lrên tựa bài để mở bài)

HÌNH TIỂU BIỂU THÁNG 11-2013

LOÀI HOA NỬA ĐÓA

Nguyễn Xuân Quang

Hải đảo với rừng mưa đầy hoa thơm cỏ lạ.

Nhưng có lẽ lạ nhất là loài hoa nửa đóa. Bông hoa chỉ có một nửa. Tôi đã gặp một loài hoa nửa đóa ở Hawaii và nghe nói tới một loài hoa nửa đóa nữa ở đảo Raiatea, đất tổ của người Đa Đảo trong đó gồm cả Hawaii. Tôi đã tới đảo Raiatea đi tìm hoa nhưng không được phép.

Ở Hawaii, tôi đã gặp loài hoa nửa đóa có tên địa phương là hoa Naupaka ở khu tĩnh dưỡng Ko Ohina, Oahu.

clip_image002

Hoa Naupaka biển (ảnh của tác giả).

Hoa có năm cánh và chỉ xếp theo hình nửa vòng tròn mang hình nửa đóa hoa. Hoa trông như hình một phân nửa đóa hoa cắt làm đôi.

Ở Hawaii có mười loại hoa này và chín loại là bản địa (endemic) chỉ thấy ở Haiwaii. Tên Latin là Mucius Scaevola thuộc họ Goodeniaceae, giống Scaevola gồm có 130 loài nhiệt đới ở Úc, Đa Đảo bao gồm cả Hawaii. Tên ở những nơi khác gọi là hoa quạt, hoa bàn tay (tên Latin có nghĩa là ‘thuận tay trái’), hoa nửa đóa. Tên hoa đã được dùng để đặt tên cho một vụ thử bom nguyên tử của Mỹ ở Thái Bình Dương (xem Operation Hardtack I).

Hoa có mùi thơm ngọt ngào, mê hoặc. Hoa và quả dùng làm sâu chuỗi choàng cổ (lei). Các người lặn dưới nước (snorkelers) lấy lá chà lên kính mặt nạ, nước trong lá giúp tránh bị hơi nước làm mờ kính.

Cũng như chúng ta, hoa thường có những huyền thoại, hoa thường gắn bó với những chia tay, chia ly như hoa phượng, với tử biệt như hoa sim tím, với sinh ly như hai sắc hoa ti-gôn… Hawaii cũng có rất nhiều truyền thuyết về loài hoa này. Phần lớn là kiểu chuyện tình Romeo Juliet. Hai người yêu nhau nhưng vì không môn đăng hộ đối đành phải chia tay nhau ôm mối tình tuyệt vọng muôn đời. Có truyện kể rằng có một nàng công chúa miền núi yêu một chàng trai vùng biển nhưng hai người không lấy được nhau. Lúc chia tay, hai người hái một đóa hoa, ngắt làm đôi, mỗi người giữ một nửa để tưởng nhớ nhau, hoài mong một ngày có thể xum họp được để có thể chắp lại thành một đóa hoa nguyên vẹn. Nửa đóa hoa của nàng về sau hột mọc thành hoa Naupaka núi (naupaka kuahiwi) và nửa đóa hoa của chàng, hột mọc thành hoa Naupaka biển (Naupaka Kahakai).

clip_image004

Chuyện tình hoa nửa đóa.

Hoa cũng được viết thành kịch bản opera bằng tiếng Hawaii nói về một mối tình ngang trái tuyệt vọng giữa một tù trưởng và một người con gái nô lệ.

Tuy nhiên cũng có truyền thuyết thảm họa hơn. Một truyền thuyết cho rằng có một người đàn bà xé đôi cánh hoa sau khi giận chồng không chung thủy. Thượng đế tức giận biến hoa Naupaka thành loài hoa nửa đóa và khiến hai người phải chia ly. Người chồng phải đi tìm trong tuyệt vọng một hoa Naupaka nguyên cả đóa để mong xin được đoàn tụ cùng vợ.

Cách xa hàng ngàn hải lý, nằm trong nhóm Đa Đảo Thuộc Pháp (French Polynesia), tại đảo Raiatea, đất tổ của người Đa Đảo trong đó có cả người Hawaii, có một loài hoa nửa đóa tương tự. Đó là Tiare Apetahi (tiare là hoa). Tên thực vật gọi là Apetahi raiateensis.

clip_image005

Hoa Tiare Apetahi (Wikipédie, tiếng Pháp).

clip_image007

Cây Tiare Apetahi trên đỉnh núi Te-Mehani (tài liệu du lịch).

Đây là một quốc bảo thực vật của Raiatea. Hoa được dùng làm quốc biểu của đảo.

Loài hoa này chỉ mọc tại đảo Raiarea và cho rằng không thấy ở một nơi nào khác trên thế giới. Hoa được xếp vào họ Campanunaceaes.

Khi tới Raiatea tôi muốn lên núi Te-Mehani nhìn tận mắt đóa hoa này nhưng tiếc thay phải xin phép chính quyền sở tại trước, phải có nhân viên kiểm lâm tháp tùng đi theo. Hiện nay hoa trên đà tuyệt chủng vì con người, vì thú vật như heo rừng, chuột, vì cây cỏ dại mọc tràn lan…

Cũng như hoa Naupaka, hoa Apetahi cũng có rất nhiều truyền thuyết.

Một truyền thuyết thường nghe nói là có hai vợ chồng sống ở đây. Người chồng là một kẻ lăng nhăng trong khi người vợ là một hiền thê chung thủy. Một hôm hai vợ chồng cãi nhau. Người chồng bỏ đi biệt tăm tích. Người vợ tên là Apetahi ở nhà một mình. Buồn rầu, nàng lên đỉnh núi Te-Mehani ngóng chồng. Cuối cùng tuyệt vọng, cái chết đến với nàng. Trước khi chết nàng chặt cánh tay mình rồi cắm xuống đất, bàn tay với lên trời. Nàng nhắn lại cùng chồng “Em để lại bàn tay này cho anh, nếu anh còn yêu thương em, đem về nhà nuôi sống được thì em sẽ trở về cùng anh’. Về sau, tại đó mọc ra một buị cây có hoa hình bàn tay trông như một bàn tay mở ra đầy tình yêu thương.

Người chồng về sau khám phá ra loài hoa bàn tay của vợ mình. Hắn cố gắng đánh cây hoa về trồng nhưng không thành. Hoa chỉ mọc trên đỉnh núi Te-Mehani, không mọc ở một chỗ nào khác.

Tôi thích truyền thuyết sau đây hơn. Một nàng công chúa của vua đảo Raiatea khi chết trong vòng tay người yêu, nàng trăn trối bằng một lời dặn dò là ‘mỗi buổi sáng khi hừng đông ló rạng, anh lên ngọn múi Te-Mehani, em sẽ mở bàn tay ra yêu thương anh, an ủi anh’. Nàng vẫn yêu chàng, chăm sóc chàng dù đã đi sang bên kia thế giới…

Ngày nay ở Raiatea, cánh hoa hình bàn tay này là biểu tượng cho tình yêu, tình yêu bất diệt, cho tất cả những người yêu nhau, yêu nhau mãi mãi. Mỗi buổi bình minh, bàn tay mở ra với loài người, với trời đất.

Có một điều làm tôi vương vấn là hai loài hoa nửa đóa này trông giống nhau nhưng lại thuộc hai họ khác nhau và chỉ thấy mọc ở hai đảo khác nhau. Tuy nhiên đảo Raiatea và Hawaii cùng thuộc nhóm Đông Đa Đảo. Đảo Raiatea cũng có tên là Havai’i và được coi là đất tổ của Hawaii. Người Hawaii thường đi hành hương về thăm Đền Tổ Taputapuatea ở Raiatea (đón đọc loạt bài viết về Một Vòng Thiên Đường Hải Đảo Trung và Nam Thái Bình Dương). Truyền thuyết về hoa cũng tương tự. Loài hoa nửa đóa này cũng thấy ở Úc và các hải đảo khác. Phải chăng chúng có cùng gốc nguyên thủy nhưng đã biến chủng theo môi trường nên mỗi nơi trở thành một loài bản địa? Những người Đa Đảo có nguồn gốc từ các hải đảo Đông Nam Á đã mang theo loài hoa yêu thương muôn thủa mang tính cách chia ly này? Liệu đây có thể là một bằng chứng sinh thực vật học nói cho biết về con đường di dân của người Đa Đảo?

2 comments

  1. Cám ơn bài viết của BS Nguyễn Xuân Quang, lại có thêm kiến thức. Cám ơn BS.

    1. Quang Nguyen · · Reply

      Cám ơn em.

      Nguyễn Xuân Quang
      bacsinguyenxuanquang.wordpress.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: