MAROCCO, VÙNG ĐẤT CỦA THƯỢNG ĐẾ (1).

*Nếu cần, bấm hai lần vào Tựa Bài để mở bài).

MAROC (MAROCCO), VÙNG ĐẤT

CỦA THƯỢNG ĐẾ.

(phần 1).

Nguyễn Xuân Quang

Bản đồ Marốc và Tây Sa mạc Sahara (nguồn internet).

Tên Ả Rập đầy đủ là Al-Mamlaka al-Maghribiya dịch nghĩa là “Vương quốc phía Tây». Tên Trung cổ thường gọi Maroc là Al-Maghrib al Aqşá (“Cực Viễn Tây). Tên Latin hóa “Morocco” xuất phát từ Latin Trung cổ “Morroch” liên quan đến tên của cựu vương Almoravid và kinh đô Almohad, Marrakech. Người Ba Tư gọi một cách đơn giản là “Marrakech”. Từ “Marrakech” được cho là có nguồn gốc từ Mur-Akush trong tiếng Berber “Vùng đất của Thượng Đế” ( Wikipedia).

Khảo cổ học cho thấy vào thời Đá Cổ (Paleolithic times) vùng đất Marốc hiện nay đã có người thượng cổ ở. Lúc đó vùng Marocco và Bắc Phi là một vùng đồng cỏ (savanna).

Người Amazigh thường gọi là Berber đã định cư ở đây vào thời con người đã biết trồng trọt. Nghiên cứu DNA cho thấy có sự liên hệ về phía mẹ giữa người Berber với người Âu châu săn bắn và lượm hái.

Thế kỷ thứ 9, Trước Tây Lịch, người Phoenician tới lập nghiệp ở vùng ven biển Bắc Phi. Người La Mã sáp nhập vương quốc Moors với vùng Đông Bắc Marocco tạo thành tỉnh Mauretania (cần phân biệt với nước Mauritania hiện nay), Tingitana. Vương triều Berber Mauretania dưới triều vua Bocchus I vào năm 110 Trước Tây Lịch rất lừng lẫy.

Thế kỷ thứ 8 Sau Tây Lịch, người Hồi Giáo chiếm vùng này và Hồi giáo hóa người Berber. Sau đó hai dòng họ người Berber đã Hồi hóa là Almoravid và Almohad thống lĩnh cả vùng Bắc Phi và Nam Tây Ban Nha. Họ là những dũng sĩ kỵ binh của sa mạc.

 

 Dũng sĩ kỵ binh của sa mạc Bắc Phi trong hoạt cảnh Fantasia truyền thống ở Marrakesh (ảnh của tác giả).

 Năm 1415 Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha chiếm các tỉnh ven Địa Trung Hải của Maroc là Ceuta, Tanger, Mellila.

Từ năm 1660 cho tới ngày nay dòng Mulay al Rachid lập nên triều đại Alawite cai trị Maroc.

Vì địa thế quan trọng ở eo biển Gibraltar giữa Địa Trung Hải và Đại Tây Dương, Maroc bị các cường quốc Anh, Pháp, Tây Ban Nha tranh giành ảnh hưởng. Đến năm 1912 Maroc bị Pháp bảo hộ và Tây Ban Nha chiếm vùng đất phía Bắc Rif và phía Nam Ifni.

Một lãnh tụ người Berber là Abdelkrin al Khattabi ở Rif nổi lên chống Pháp và Tây Ban Nha (1912-1926) nhưng không thành công.

Sau thế chiến thứ II, quốc vương Sidi Muhammad đòi độc lập. Ông bị Pháp truất phế và đưa đi đầy ở Madagascar vào năm 1953.  Năm 1954, Pháp thua trận ở Việt Nam, phong trào đòi độc lập bùng lên, vua Sidi Muhammad được phục hồi vương vị vào năm 1955 và Maroc được độc lập năm 1956. Sidi Muhammad trở thành  quốc vương Muhammad V. Việt Nam đánh bại Pháp đã giúp dân Maroc dành được độc lập từ tay người Pháp. Người Việt đã đổ máu để xây dựng nền độc lập cho dân Maroc.

Sau khi Muhammad V chết năm 1961, thái tử Hassan II lên nối ngôi. Ông dân chủ hóa Marốc.

Không biết có phải vì xương máu người Việt đổ xuống giúp Maroc dành được độc lập đã thấm vào tâm khảm hoàng tộc Maroc mà vua Hassan II đã mời một kiến trúc sư Việt Nam là Vo Toan (tiếng Anh viết không có dấu) xây dựng ngôi lăng tẩm cho vua cha Muhammad V của ông ở thủ đô Rabat.

Đây là một tuyệt tác phẩm về kiến trúc Tây Ban Nha-Moresque và nghệ thuật cổ truyền Marốc.

Năm 1999 quốc vương Hassan II qua đời.  Ông được chôn trong cùng lăng mộ của cha là Muhammad V, ngôi mộ nhỏ ở bên trái (xem Một Niềm Kiêu Hãnh Việt ở Marốc).

Đông cung thái tử lên nối ngôi lấy hiệu là vua Muhammad VI hiện nay.

Miền Tây Samạc Sahara hiện đang đòi tách ra khỏi Marốc.

Để tìm hiểu về người Berber chúng tôi đã tìm tới thăm một ngôi làng Berber ở Ourika,Casablanca.

 Trên sân thượng một ngôi nhà người Berber ở Ourika.

 Người Berber ngày nay hãy còn sống trong các ngôi làng thô sơ và còn giữ lại nhiều truyền thống cổ (tôi sẽ nói tới khi có dịp).

Một nét đặc thù đập vào mắt chúng tôi là cách tắm… khô của họ.

Một phòng tắm hơi của người berber (ảnh của tác giả).

 Vì thiếu nước họ tắm bằng cách “tắm mồ hôi“ trong các nhà tắm hơi nấu bằng củi. Tắm bằng hơi nước cho vã mồ hôi rồi lau sạch người. Họ cho rằng tắm kiểu này vừa sạchvừa khỏe người. Đây có lẽ là một hình thức tắm hơi nguyên sơ của tắm hơi Thổ Nhĩ Kỳ.

 Hình Ảnh Một Vài Tỉnh Lớn Của Marốc.

 Tangier, tên đặt theo vị nữ thần Tingi của người Berber. Tangier là thành phố nằm ngay eo biển Gibraltar giữa Địa Trung hải và Đại Tây Dương, có vũng biển Spartel. Tangier vì có địa thế quan trọng, từ ngàn xưa cho tới nay, Tangier đã đổi tay qua bao đế quốc, đã trải qua bao nhiêu nền văn hóa chồng chất lên nhau. Từ thế kỷ thứ 5 Trước Tây Lịch, Tangier đã là một tỉnh của người Phoenician. Đã có lần Tangier trở thành một vùng đất quốc tế (năm 1923).

Tangier vào một sáng còn sương mù. Tảng Đá Gibraltar  mờ mờ sau màn sương (ảnh của tác giả).

Tảng đá Gibraltar chụp ở phía Tây Ban Nha (ảnh Michelle Mai Nguyễn).

Cổ thành ở bến phà Tangier.

Dấu mốc đánh dấu làn ranh giữa Địa Trung Hải và Đại Tây Dương tại vũng biển Spartel.

Fes

Fes hayFez, tên Berber là Faz là hoàng thành cổ nhất trong bốn hoàng thành của Marốc (ba nơi kia là Rabat, Marrakesh và Meknes). Fes vốn là một trong các thành phố uy danh nhất của thế giới Hồi giáo, là một trung tâm văn hóa và tôn giáo, một thứ hòa hợp của nền văn minh Maghreb.

Fes với thành quách Medina cổ Fes-al-Bali (Old Fez) nổi tiếng được coi là Mecca ở phương Tây và Athen của châu Phi (Medina có nghĩa là một thành phố có thành quách bao quanh, ngày nay thường gọi là Cổ Thành), đã được thừa nhận là một  Địa Danh Di Sản Thế Giới của UNESCO.

 

Một phần cổng Nehass và mặt tiền cung điện hoàng gia.

Toàn cảnh thành phố Fes (ảnh của tác giả).

 Khu chợ cổ ở Medina vào lúc sớm mai, hàng hóa được vận chuyển bằng lừa (ảnh của tác giả) .

 Khu chợ cổMedina là nơi còn giữ lại hình ảnh đời sống và văn hóa Marốc từ thời Trung Cổ. Bên trong như một mê hồn trận có tới 9.000 ngõ ngách, chia ra những đường làng nghề, mỗi ngõ ngách làm và bán chuyên môn một món hàng, làm gợi nhớ tới Hà Nội ba mươi sáu phố phường.

 

Ngõ ngách phố hàng thịt. Vì tế nhị, tác gỉả không chụp quầy thịt, chỉ chụp chiếc bảng hiệu có vẽ con lạc đà (ảnh của tác giả).

 Cố đô Meknes

Tên  lấy theo tên một bộ tộ Berber là Miknassa. Meknes là thủ đô của vương triều Moulay Ismail.

 

 

Cổng  Bab el Mansour vào hoàng thành (ảnh Michelle Mai Nguyễn).

 

Phố cổ ngoại thành Meknes.

Cách hoàng thành không xa là phế tích Heri-es-Souani của vua Moulay Ismail. Đây là hệ thống nhà kho, vựa lương thực, hệ thống giếng nước và chuồng ngựa để phòng ngừa khi Meknes bị bao vây.

 

Phế tích Heri-es-Souani của vua Moulay Ismail.  

Guồng lấy nước (ảnh của tác giả).

 

Marrakesh (Marrakech)

 Có nghĩa là Thành Hoàng Thổ (Ochre City), là cố đô quan trọng nhất của Marốc.

 

Lâu đài Bahia xây bởi Ba Ahmed vào cuối thế kỷ 19 (ảnh của tác giả).

  

 Tháp đền Koutoubia (ảnh của tác giả).

Tên tháp Koutoubia có gốc từ al-koutoubiyyin, có nghĩa là “người quản thủ thư viện” (librarian). Triều đại Almohad xây đền Koutoubia, nổi tiếng vì có chứa rất nhiều sách, thủ ngữ, tiệm sách vì thế mới có tên như vậy.

Tháp Koutoubia này làm theo mẫu Tháp Hassan chưa xây xong của một ngôi đền Hồi giáo chưa hoàn thành do tiểu vương Yacoub al-Mansour (1184-1199), triều đại Almohad, dự định xây ở Rabat (xem Một Niềm Hãnh Diện Việt ở Marốc).

 

Chợ đêm, khu ăn uống ở quảng trường Jemaa-el-Fna ở Marrakesh. Jemaa-el-Fna có nghĩa là”từ biệt” là chỗ ngày xưa dùng làm nơi bêu đầu những kẻ bị hành quyết.

Casablanca

 Một hải cảng quan trọng nhất và là thành phố lớn nhất của Marốc ở bên bờ Đại Tây Dương nằm giữa Fez và Marrakesh. Tên Casablanca là tên Bồ Đào Nha Casa Branca (Ngồi Nhà Trắng) do Bồ Đào Nha đặt khi họ chiềm đóng vào cuối thế kỷ 15. Casablanca được khắp thế giới biết tới nhờ phim Casablanca.

Khách sạn Sheraton ở Casablanca.

 

                        Phố chợ Casablanca.

 

Đền Hồi Hassan II, Chiếc Ngai Của Thượng Đế (ảnh của tác giả).

 Đền Hassan II là một ngôi đền tối tân nhất của Marốc chi phí xây cất lên tới 800 triệu Mỹ Kim.

 

Trước tháp đền Hassan II.

Đền được xây trên một hòn đảo nhân tạo, dựa theo kinh Koran thì đây là Chiếc Ngai Của Thượng Đế nhô lên từ mặt nước. Khi cho khởi công xây đền này, vua Hassan II đã giải thích:

Tôi muốn xây ngôi đền này trên nước bởi vì chiếc ngai của Thượng Đế ở trên nước. Do đó các tín hữu đến đây cầu nguyện Thượng Đế ở trên đất cùng lúc có thể chiêm ngưỡng luôn trời và nước của Thượng Đế”.

Quan niệm này nằm trong triết thuyết Vũ Trụ Tạo Sinh của Vũ Trụ giáo. Theo Vũ Trụ Tạo Sinh, nguyên thủy hư vô chuyển qua thành biển vũ trụ. Từ nước vũ trụ nhô lên một gò núi nguyên khởi tức Trục Thế Giới trong có Núi Trụ Thế Gian. Điều này thấy rõ trong Ai Cập cổ, gò đống nguyên khởi Primeval Mound nhô lên từ lòng nước biển vũ trụ có một khuôn mặt là Trục Thế Giới Djed. Hồ Động Đình của Bách Việt có đảo Quân Sơn coi như là gò núi nguyên khởi nhô lên từ lòng nước. Vì thế mà Quân Sơn coi như là ngọn núi đụng tới trời (thường có mây phủ trên đỉnh), nơi thần tiên ở. Quân Sơn là một thứ Trục Thế Giới, Núi Trụ Thế Gian. Hồ Động Đình mang hình ảnh gò núi Động Đình nguyên khởi nhô lên từ Hồ nước (xem Hồ Động Đình). Nguồn gốc Bách Việt dựa theo Vũ Trụ Tạo Sinh trong Vũ Trụ giáo có nền tảng là nòng nọc, âm dương Chim-Rắn, Tiên Rồng sinh ra vũ trụ muôn sinh chia ra Tam Thế, người Mường gọi là Tam Phủ diễn tả bằng Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống) mà đền Tổ Hùng ở Vĩnh Phú trên núi Nghĩa Lĩnh mang hình ảnh Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống) với ba đền: đền Thượng ứng với Thượng Thế, đền Trung ứng với Trung Thế, đền Hạ ứng với Hạ Thế và núi Nghĩa Lĩnh là Trục Thế Giới (xem Cấu Trúc Đền Hùng Vương).

Kinh Koran cho rằng Chiếc Ngai của Thượng Đế nhô lên từ lòng biển nước, đây chính là hình ảnh Trục Thế Giới thông thương ba cõi, nơi có thể tiếp cận được với Thượng Đế ở Thượng Thế. Tháp của đền Hassan II này chính là hình ảnh của Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống) trong có Trục Thế Giới. Chỏm tháp hình chuông có cán úp xuống mang hình ảnh quả bầu mang nghĩa nòng nọc, âm dương sinh tạo, tạo hóa (cán chuông hay cổ bầu là nọc và vòm bầu tròn là nòng) biểu tượng cho cõi trên Thượng Thế. Phần dưới chỏm là cõi giữa Trung Thế, chân tháp trên đảo nước là cõi dưới Hạ Thế. Thân tháp là Trục Thế Giới nối liên Tam Thế. Cấu trúc của tháp giống cấu trúc của cây đèn đá Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống).

Đèn đá Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống) (ảnh của tác giả).

Ta biết mỗi thế trong Tam Thế lại chia ra làm ba cõi tức ba tiểu thế thấy rõ qua cấu trúc của chiếc đèn đá Cây Tam Thế (Giải Đọc Trống Đồng Nòng Nọc, Âm Dương Đông NamÁ). Rõ ràng lời nói của vua Hassan II nhắc tới ba cõi đất, trời và nước của Trung Thế cõi người.

Một điểm đáng buồn là bên cạnh đền chiếc Ngai Của Thượng Đế này là một khu ổ chuột.

Khu ổ chuột bên cạnh đền Hassan II, Chiếc Ngai Của Thượng Đế tối tân, huy hoàng (ảnh của tác giả).

 

Thủ đô Rabat

 Rabat gốc từ Ribat, Berber ngữ Rhats có nghĩa là Thành Tu Viện hiện là thủ đô  hành chánh và chính trị , là thành phố quan trọng đứng hàng thứ ba của Marốc. Nơi đây có hoàng cung.

 

                                Trước hoàng cung.

 

Cổ thành (ảnh của tác giả).

Lăng vua Muhammad V do một kiến trúc sư Việt Nam Vo Toan xây (ảnh của tác giả).

(xem bài viết Một Niềm Kiêu Hãnh Việt ở  Marốc).

 (còn tiếp).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: