MARỐC, VÙNG ĐẤT CỦA THƯỢNG ĐẾ (phần 2 và hết).

(*Nếu cần, bấm hai lần vào Tựa Bài để mở bài). 

MAROC (MAROCCO), VÙNG

ĐẤT CỦA THƯỢNG ĐẾ.

(Du ký bằng hình, phần 2 và hết).

Nguyễn Xuân Quang

Vài Nét Văn Hóa

Marốc là một xứ đa dạng về chủng tộc, có cốt lõi là văn hóa Berber. Về chủng tộc phía Đông từ xưa tới giờ có các sắc dân như Phoenicians, Carthagians, Do Thái, Ả Rập; phía Nam có Châu Phi Cận-Shahara và phía Bắc có La Mã, Vandals, Andalusians. Dọc theo dòng thời gian, văn hóa Berber khoác thêm nhiều lớp áo văn hóa và văn minh khác.

Vì thế về tín ngưỡng cũng rất đa dạng từ cổ giáo paganism (Thiên Chúa giáo coi các tín ngưỡng có trước Thiên Chúa giáo là pagan, coi như là những thứ tà giáo), Judaism, Thiên Chúa giáo đến Hồi giáo.

 Cánh của truyền thống Hồi giáo của một nhà Marốc. Cửa có hai vòng khoen. Một vòng ở giữa dùng cho khách và người lạ gõ cửa. Một vòng ở góc dành riêng cho chồng (ảnh của tác giả).

Về văn hóa Marốc đã thành công hòa hợp văn hóa truyền thống Berber với các văn hóa Ả Rập, Do Thái và với các ảnh hưởng văn hóa từ bên ngoài như văn hóa Pháp và Tây Ban Nha và trong các thập niên gần đây với văn hóa Anh, nhất là văn hóa Mỹ.

.Trang Phục Cổ Truyền

Trang phục cổ truyền rất đa dạng mang nét đặc thù theo bản sắc tín ngưỡng của từng tộc.

Một kiểu trang phục lễ hội của phụ nữ.

Chiếc áo thường phục thường thấy gần như là một thứ quốc phục là kiểu áo thụng Djellaba tay dài và thường có mũ chụp đầu.

Áo thụng djellaba cổ truyền Marốc.

Mầu sắc có thể thay đổi theo mùa. Djellaba dùng cho cả hai phái. Áo cưới kaftans là một thứ Djellaba đầy nghệ thuật và mầu sắc.

 Một lọai áo tương tự nhưng tay ngắn và không có mũ chụp gọi là gandora.

 

 Áo gandora ngắn tay không có mũ chụp đầu (ảnh của tác giả).

Thủ Công Nghệ

 Tiểu công nghệ rất đặc sắc trong đó có:

-nghề bạc và đồ kim hoàn mang mầu sắc Berber, Tây Ban Nha-Moorish.

                             

Đồ bạc và kim loại Marốc (ảnh của tác giả).

 Lưu ý tới cái tajine bằng gốm men bọc bạc ở bên phải phía trước, một thứ biểu tượng quốc gia của Marốc (xem tajine ở dưới).

Đồ bạc (ảnh của tác giả).

-Đồ da thuộc

Đồ làm bằng da của Marốc cũng rất nổi tiếng.  Da thuộc gồm da cừu, dê, bò, lạc đà… vẫn làm theo lối truyền thống từ thời Trung Cổ, có chổ còn dùng phân chim bồ câu và nước tiểu thú vật.

Một lò thuộc và nhuộm da ở Fes (ảnh của tác giả).

Đứng trên lầu cao mà mùi da thuộc hôi nồng nặc, du khách được đưa cho mỗi người một nắm rau húng bạc hà để ngửi. Mùi lò da ở đây còn hôi gấp trăm lần mùi Lò Da ở Phú Thọ, Chợ Lớn ngày nào tôi đã vào chữa cho  một con bệnh.

-Thảm

Thảm Marrakesh khá nổi tiếng được biết dưới tên là Chichaoua.

-Dệt

Một số hãy còn làm theo lối dệt và nhuộm cổ truyền.

 

Sợi chỉ được nhuộm theo lối thủ công làm bằng tay và dùng các phẩm mầu thiên nhiên (ảnh của tác giả).

 -Đồ gốm

Đồ gốm với mầu sắc sặc sỡ, đôi khi hoang dại với trang trí pha trộn nét văn hóa Berber, Tây Ban Nha-Moorish.

Đồ gốm với mầu sắc sặc sỡ và trang trí pha nét văn hóa Berber, Tây Ban Nha-Moorish.

-Đồ đất nung.

Cũng rất đa dạng.

 Đồ đất nung (ảnh của tác giả).

-Đồ lưu niệm du lịch

Đầy mầu sắc Marốc.

Một tiệm đồ lưu niệm du lịch.

-Thuốc cây cỏ cổ truyền

Một tiệm dược thảo cổ truyền Marốc (ảnh của tác giả).

Dược thảo cổ truyền cũng rất phổ thông, ảnh hưởng nhiều của dược thảo Ả Rập. Ngày nay ngành này cũng rất hiện đại hóa và bán cho cả du khách!

Lưu ý ở hình trên có quả bầu. Dĩ nhiên một thứ thuốc không thể nào không có mặt, nhất là trong thế giới Hồi giáo, đàn ông có thể có tới 4 vợ. Ở Thổ Nhĩ Kỳ tôi đã thấy tận mắt các bà đứng sắp hàng trước tiệm thuốc này để mua thuốc cho chồng. Ở đây, du khách cũng được chiêu dụ mời mua những loại thuốc được cho là có tác dụng hơn cả viagra. Quí ông dùng dược thảo này sẽ… to bằng trái bầu dùng để làm ví dụ trong hình này!

Nghệ thuật ăn uống

Nghệ thuật nấu ăn của Marốc rất đa dạng, là kết quả của sự pha trộn giữa ẩm thực Marốc-Mourish với Tây Ban Nha,  Pháp và Địa Trung Hải. Gia vị dùng rất nhiều trong các món ăn Marốc. Gia vị được nhập cảng từ hàng ngàn năm trước và ngày nay đã được trồng tại nhiều nơi ở Marốc.

Thịt được ăn nhiều nhất là gà, kế đến cừu, dê và bò. Nên nhớ đừng mất công đi tìm thịt heo trong thế giới Hồi giáo. Dĩ nhiên có cả thịt lạc đà.

Gà không những là món ăn ưa chuộng mà gà con còn được coi như thú cưng (pet) của trẻ con. Những chú gà con này được nhuộm đủ mầu trông rất đẹp mắt.

Những chú gà con nhuộm đủ mầu dùng làm thú cưng cho trẻ em (ảnh của tác giả).

 Món ăn truyền thống coi như quốc hồn quốc túy của Marốc là tajine. Từ tajine, tagine, Berber ngữ tajin chỉ món ăn và cũng là tên chỉ dụng cụ nấu món ăn này gồm có một đĩa sâu có nắp đậy hình nón tròn xoay. Đĩa dùng nấu và khi bỏ chóp ra dùng làm đĩa ăn luôn. Chóp hình nón tròn xoay cao có mục đích làm tích tụ lại tất cả các hơi bốc của món ăn rồi đọng lại thành chất lỏng rơi xuống đĩa nấu thức ăn.

Món ăn này nấu âm ỉ, liu riu như cách om, um của Việt Nam.

 

Các bà nội trợ Berber đang dậy chúng tôi nấu món tajine (ảnh của tác giả).

Tajine gồm thịt thường là thịt gà, cừu, bò, cá và rau quả, các hạt như trái trám (olive), táo, lê, mơ, mận, nho, chà là, chanh… mật ong và gia vị như quế, gừng, bột safran, bột nghệ, ớt…

Đĩa Tajine dân dã bằng đất nung, phần đáy dùng làm đĩa luôn (ảnh của tác giả).

 Tagine của nhà giầu và vương giả có thể làm bằng bạc, vàng.

Nhà nghèo thường dùng các loại thịt rẻ tiền như xương cổ, xương vai, xương ống chân cừu, dê, bò… hầm cho thành “xí quách”, thịt nhừ tróc ra khỏi xương.

Tajine đã trở thành một trong những biểu tượng quốc gia của Marốc.

Couscous là món ăn no bụng chính của Marốc.

Berber ngữ là keksu, seksu có nghĩa là (bột) nhồi kỹ, vo tròn. Nguyên thủy couscous làm từ kê, ngày nay làm từ bột lúa mì (durum wheat) thứ dùng làm bánh mì và mì pasta (có nơi dùng bột bắp như ở Brazil). Bột mì rắc nước nhồi kỹ và rối rắc bột lăn tròn cho rời ra thành từng hạt nhỏ và rây thành couscous.

Couscous món “cơm” của Ma Rốc.

 Couscous dùng như cơm của Việt Nam, ăn với thức ăn.

Một món đặc biệt nữa của Marốc là bánh ngọt nhồi thịt gọi là pastilla, một thứ meat pie của Anh, Mỹ.  Pastilla của Marốc có vỏ bánh làm bằng bột nhiều lớp (mille-feuilles) nên tổng quát giống paté chaud của Pháp nhưng pastilla có vỏ ngọt và thêm hương vị. Pastilla Marốc nổi tiếng là nhồi thịt chim bồ câu (cũng có loại nhồi thịt gà, cá) với các hạt, rau, gia vị…

Kế đến là món súp đậu harira.  Pháp ngữ đậu (ve) haricot (vert) có cùng gốc hari- với harira.

Ảnh hưởng Pháp, món escargot cũng rất thịnh hành. Ở chợ có nhiều tiệm bán ốc sên có chiếc “bảng hiệu sống” là lũ ốc sên bám trên cánh cửa:

Bảng hiệu sống của cửa hàng bán ốc sên (ảnh của tác giả).

Đồ ăn dậm (snack) và ăn nhanh (fast food).

Phổ thông là một loại giống bánh mì thịt của Việt Nam gọi theo tiếng Tây Ban Nha là  bocadillo có nghĩa là sandwitch. Bánh làm bắng bánh mì bagette kẹp thịt, rau. Cũng có loại kép cá thu hay trứng chiên.

Đồ ngọt.

Dĩ nhiên đủ lọai bánh của Bắc Phi Trung Đông, Địa Trung Hải, Âu châu… Bánh tráng miệng thường nhất là kaab el ghzal (sừng đơn dương) nhồi kem hạnh nhân rắc đường. Một loại bánh phổ thông giống bánh cam, quai chèo của Việt Nam làm bằng bột chiên dòn nhúng mật ong rắc mè gọi là halwa shebakia.

Bánh ngọt halwa shebakia làm bằng bột chiên dòn nhúng mật ong rắc mè (ảnh của tác giả).

Có loại bánh ngọt tráng mỏng như crêpe của pháp, bánh đa ngọt Việt Nam, bánh mì tráng mỏng như bánh nan của Ấn-Độ.

Cách làm bánh tráng ngọt nướng như bánh crêpe của Pháp, bánh đa nướng phồng của Việt Nam và bánh mì như bánh nan của Ấn Độ trên một cái vật nướng bằng gang hình trứng (ảnh của tác giả).

Nước uống

phổ thông nhất là nước trà húng bạc hà (mint).

Bà chủ nhà người Berber đang pha trà húng bạc hà cho chúng tôi uống (ảnh của tác giả.)

Cách rót nước trà rất đặc biệt. Trà được rót đổ từ trên thật cao xuống trông như một cậu ấm đang đứng tưới vào chén.

Trong sa mạc nước nóng rất lâu nguội, cách rót này giúp nước trà  nổi bọt và mau nguội. Vì thế mà ấm trà Marốc có vòi rất dài và cong.

……

Marốc là Vùng Đất Của Thượng Đế. Có địa thế «chiến lược» giống Việt Nam, đã từng nhiều lần bị các thế lực ngoại bang xâm lăng và đã bị người Pháp đô hộ nhưng Thượng Đế đã giúp họ tồn tại và hiện nay là một nước độc lập, dân chủ có vua.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: