HANS CHRISTIAN ANDERSEN,
MỘT CHÚ VỊT CON XẤU XÍ…
Nguyễn Xuân Quang
(Du ký bằng hình).
Hans Christian Andersen (H.C. Andersen) là một nhà văn nhà thơ nổi tiếng người Đan Mạch sinh ngày 2 tháng 4 năm 1805 tại Odense, Đan Mạch.
H.C. Andersen (ảnh của tác giả chụp lại ảnh tài liệu).
Ông nổi tiếng không những ở quê hương mình mà còn vang danh khắp thế giới qua những tác phẩm văn thơ nhất là những truyện trẻ em. Những truyện được biết tới nhiều như:
.Truyện ngắn Cô Bé Bán Diêm The Little Match Girl (Đan Mạch ngữ: Den Lille Pige med Svovlstikkerne, có nghĩa là “Cô Bé với Những Cây Diêm”).
Vào một tối ngày ba mươi Tết, một bé gái đáng thương đang cố gắng đi bán diêm ngoài đường phố. Trời lạnh buốt cóng xương nhưng cô không dám về nhà sợ cha đánh đập mình vì không bán được diêm.
(nguồn internet).
Cô trú thân ở một lõm hiên nhà và bật lên những que diêm để sưởi ấm mình. Trong ánh lửa diêm cô thấy một vài hình ảnh mến yêu trong đó có cây Noel và bữa tiệc ngày lễ. Cô ngước nhìn lên trời chợt thấy một vì sao băng và nhớ lại lời bà nói mỗi lần có sao xoẹt là có một người nào đó chết và hồn đang bay về thiên đường. Cô bật cây diêm kế tiếp, cô thấy bóng bà, người duy nhất yêu thương và đối xử đầy lòng nhân hậu với cô. Cô tiếp tục bật diêm, cây này nối tiếp cây kia để giữ lại hình bóng bà bên cạnh mình. Cô thấy mình chết và được bà đưa mình về thiên đường.
Sáng hôm sau, những kẻ qua đường thấy một cô bé chết trong một lõm hiên nhà.
.Chú Vịt Con Xấu Xí The Ugly Duckling (Đan Mạch ngữ Den grimme ælling).
Một trái trứng nở ra một con vật thuộc loài vịt. Chú bị lũ vịt, ngỗng và các thú vật lân cận đó coi như là một con vịt con thuộc loài gia cầm nuôi trong nông trại. Chúng ngược đãi, hành hạ, bạo hành về cả lời nói lẫn thân xác chú. Chú cam phận chịu tủi nhục để được sống cùng lũ vịt và ngỗng trời cho tới khi chúng bị bọn thợ săn giết chết hết. Chú được một bà cụ cứu vớt mang về nuôi nhưng lại bị con mèo và lũ gà mái của bà ngược đãi, châm chọc không thương tiếc. Chịu không nổi, chú phải bỏ ra đi.
Chú Vịt Con Xấu Xí (phim bản Disney, 1931).
Chú thấy một đàn thiên nga từ phương xa tránh lạnh bay tới. Chú thích quá muốn bay theo đi xa nhưng dĩ nhiên không bay được. Mùa đông tới, chú gần như chết trong giá lạnh, may mắn được một trại chủ tìm thấy đem về nhà. Nhưng chú lại phải bỏ ra đi vì lũ trẻ con chủ trại nghịch ngợm, ồn ào. Chú trải qua một mùa đông đói lạnh trong hang.
Khi mùa xuân trở về, một đàn thiên nga trở lại trên chiếc hồ đã tan băng giá. Chú giờ đã trưởng thành, không muốn sống trong cô đơn nữa, chú quyết định tìm đến với đàn thiên nga xinh đẹp. Chú nghĩ rằng thà bị những con thiên nga xinh đẹp kia giết chết còn hơn phải sống một cuộc đời của một con vật xấu xí, cô đơn và khổ đau. Chú kinh ngạc là đàn thiên nga chào đón và chấp nhận mình. Khi nhìn thấy bóng mình trong gương mặt hồ, chú nhận thấy mình đã lớn lên trở thành một chú thiên nga như chúng.
Chú Vịt Con Xấu Xí ngạc nhiên thấy bóng mình trên gương mặt hồ là một con thiên nga.
Thế rồi chú xoải rộng đôi cánh thiên nga tuyệt đẹp của mình bay đi sống cùng với gia đình mới của chú…
.Nhưng gần đây nhờ Disney tiếp tay, nhân vật được mọi người trên thế giới biết đến nhiều nhất là Cô Bé Người Cá The Little Mermaid.
Nàng công chúa Người Cá bé nhỏ yêu một hoàng tử sống trên đất liền. Nàng thường lên mặt nước ngồi trên một tảng đá tìm kiếm hình bóng người yêu.
Nàng có tiếng nói của người cá làm say đắm lòng người nghe. Nàng đã hy sinh để mụ phù thủy cắt lưỡi nàng để mụ lấy tiếng nói của nàng, nàng trở thành người câm, để đổi lấy đôi chân hầu nàng có thể đi trên mặt đất bên cạnh người mình yêu. Mụ phù thủy độc ác đã tạo cho nàng đôi chân là hai lưỡi gơm sắc nhọn. Mỗi bước đi, mỗi bước nhẩy hai lưỡi gươm dao này đâm vào da thịt tra tấn nàng. Nàng phải cam chịu nỗi thống khổ, đớn đau để được làm người.
Nàng đã trở thành câm, với đôi chân đau khổ, mất tuổi thơ, mất cuộc đời nhung lưa, vương giả, thần kỳ dưới lòng biển cả nhưng tiếc thay, không lấy được hoàng tử của lòng mình. Nàng chỉ còn một trái tim yêu người, yêu thế giới loài người. Ngày ngày nàng ngồi trên tảng đá ngóng tìm người mình yêu rồi hóa thành tượng đồng ở Langelinje, Copenhagen, Denmark (xem thêm Hình Tiêu Biểu Tháng 12, 2011: Nàng Người Cá Ngóng Chờ Người Tình Hóa Thành Tượng Đồng ở Hải Cảng Copenhagen, Đan Mạch).
Nàng Người Cá ngồi trên tảng đá ngóng chờ người yêu hóa thành tượng đồng ở hải cảng Copenhagen, Đan Mạch (ảnh của tác giả).
Pho tượng diễn tả nàng ngồi trên một tảng đá đang trông ngóng hướng tìm người yêu hóa thành tượng đồng như nàng Tô Thị hóa đá trông ngóng chồng về.
Dĩ nhiên còn nhiều truyện tuyệt vời nữa…
Ngày nay dân Đan Mạch coi ông là một trong bốn vĩ nhân lớn nhất của họ. Bốn vĩ nhân này được tạc tượng dể trong tòa thị sảnh Copenhagen.
Tượng H.C. Andersen trong tòa thị sảnh Copenhagen.
Thơ văn của ông được dịch sang hơn 150 thứ tiếng và viết thành kịch bản, phim bản, vũ bản… không biết bao nhiêu kể siết.
Ông được cả hoàng tộc Đan Mạch yêu chuộng. Cha ông tự nhận mình là người hoàng tộc nhưng các điều tra cho thấy gia đình ông trước đó chỉ liên hệ với hoàng gia Đan Mạch qua việc làm hay buôn bán. Hiện nay có một suy diễn cho rằng ông là con ngoại hôn của hoàng tộc. Dù gì đi nữa thì ông cũng đã được vua Federick VI chú ý tới ông lúc nhỏ và đã ban tiền cho ông đi học. Tuy vậy, sau đó, đời ông rất khốn khổ. Ông phải tự nuôi thân rất sớm. Ông làm thợ học nghề dệt và sau đó làm thợ may để sống. Năm 14 tuổi ông lên Copenhagentìm việc. Nhờ có giọng soprano tốt ông được nhận vào đoàn Kịch Nghệ Hoàng Gia. Nhưng đến khi bị vỡ tiếng ông phải từ bỏ và bạn bè khuyên ông đi vào nghề viết văn thơ.
Năm1822 ông xuấtt bản truyện đầu tiên Palnatoke’s Grave. Ông đi học lại và khi tá túc ở nhà một vị thầy ông bị hành hạ, sách nhiễu.
Sau đó ông có cơ hội đi chu du Âu châu, lúc này ông ở căn chung cư số 20 ngay bến tầu ở Tân Cảng Nyhavn, Copenhagen.
Căn chung cư số 20 ở bến tầu Tân Cảng Nyhavn, Copenhagen, nơi lưu trú của H.C Andersen trong thời gian ông hay đi đây đó ở Âu châu (ảnh Michelle Mai Nguyễn).
Bến cảng Nyhavn, Copenhagen, nơi H.C. Andernen đã từng tá túc.
Vào năm 1835, H.C. Andersen xụất bản phần đầu tiên tập Truyện Thần Tiên Fairy Tales (Đan Mạch ngữ là Eventyr ) bất tử. Bộ này hoàn tất năm 1837. Nhưng lúc đó ông chưa được quần chúng biết tới nhiều.
Ông là người xấu trai, vụng về và nhát gái. Truyện Chú Vịt Con Xấu Xí (The Ugly Duckling) coi như là truyện ông nói về cái bề ngoài xấu xí và cái tính vụng về của chính mình. Ông như một chú vịt con xấu xí, tuy nhiên, có một trái tim nhân hậu, đầy tình người. Chú Vịt Con Xấu Xí khi lớn lên trổ mã thành chàng thiên nga đẹp xinh. Chú Vịt Con Xấu Xí của Andersen đã trở thành một Hội Chứng Chú Vịt Con Xấu Xí, The Ugly Duckling Syndrome (UDS). Hội chứng UDS này chỉ một cô, cậu (thường là cô) khi còn nhỏ xấu xí, vụng về không được người chung quanh để ý hay bị cười chê, khinh thị, thường có tự ty mặc cảm, yếu kém… tuy nhiên có tính tình hiền ngoan, có một trái tim nhân hậu, một tâm hồn cao đẹp. Khi lớn lên mới trở thành người xinh đẹp và vẫn giữ được tâm hồn ngày còn nhỏ… Về mặt trái , thì UDS lại chỉ những người khổ sở vì chú ý quá đáng tới bề ngoài xấu xí đã làm tổn hại tới tâm hồn cao đẹp của mình, trở thành cay đắng, hận thù đời và lao đầu chạy theo cám dỗ của.. giải phẫu thẩm mỹ!
Lúc đầu đời ông thường yêu những người mà mình không với tới được nên thường tuyệt vọng. Lúc trẻ ông yêu thương một người con gái tên Riborg Voigt nhưng không được đáp lại. Lúc ông chết, người ta tìm thấy một cái túi nhỏ đeo ở ngực ông trong có một bức thư dài của Riborg Voigt.
Lúc lớn, ông có nhiều mối tình thất vọng khác là ông yêu Sophie Orsted, con gái của nhà vật lý Hans Christian Orsted và Louise Collin, con gái út của Jonas Coliin, một vị ân nhân của ông. Nhưng mối tính đau khổ nổi tiếng nhất là với nữ ca sĩ opera có giọng soprano Jenny Lind. Trong truyện Chim Họa Mi Nightingale, ông đã bầy tỏ mối tình này với Lind và nàng đã được mọi người trao cho biệt danh là Swisdish Nightingale. Vì mặc cảm xấu trai và tính nhát gái H.C. Andersen không dám tỏ tình thẳng với Lind. Cuối cùng ông gởi một bức thư tỏ tình với nàng nhưng bị nàng khước từ và nàng trả lời là chỉ coi ông như một người anh.
Ngày nay có một vài người nêu giả thuyết cho rằng ông cũng có khuynh hướng đồng tính luyến ái (sau khi tuyệt vọng với phái nữ ?).
Mùa xuân năm 1872, ông bị ngã khỏi giường, bị thương nặng và không bao giờ hối phục. Ông chết, vào ngày 4 tháng 8, 1875 vào lúc 70 tuổi, trong âm thầm tại một nhà Tĩnh Dưỡng gọi là Rolinghed gần Copenhagen. Trước khi chết ông đã nhờ một nhạc sĩ sáng tác một tang khúc cho mình. Ông dặn dò nhạc sĩ là phần lớn những kẻ tiễn đưa ông là trẻ em nên bản nhạc phải được làm theo nhịp của những bước chân nho nhỏ.
Vào lúc ông qua đời, tên tuổi ông đã lẫy lừng khắp thế giới. Ông được chính phủ Đan Mạch vinh danh là «quốc bảo». Trước khi ông chết, một bức tượng lớn đã lên kế hoạch dựng tại Khu Vườn Rosenborg ở Copenhagen.
Tại hải cảng Copenhagen có tượng Cô Bé Người Cá như đã thấy ở trên.
Ngày sinh nhật 2 tháng 4 của ông được dùng làm Ngày Sách Trẻ Em Quốc Tế (International Children’s Book Day). Năm 2005 kỷ niệm 200 năm năm sinh của ông đã được khắp nơi trên thế giới làm lễ tán dương.
Hiện nay không những tại Đan Mạch mà khắp nơi trên thế giới dù theo thể chế chính trị nào, tôn giáo nào cũng đều có hình tượng ông, nhân vật truyện của ông hay công viên chủ đề về ông.
Đến Đan Mạch hãy dành một chút thì giờ ghé thăm ông, để ông gợi nhắc lại những ngày thần tiên của tuổi thơ mình.
Ông ngồi nhìn trời bên hông tòa thị sảnh ở ngay đại lộ mang tên ông ở thủ đô Copenhagen. Đứng bên tượng ông tôi tìm thấy lại tuổi thơ thần tiên tuy đầy khốn khổ của mình ngày xưa trong thời chiến tranh, loạn ly, tang thương của quê hương Việt Nam.
Tượng H.C. Andersen bên hông Tòa Thị Sảnh Copenhagen (ảnh Michelle Mai Nguyễn).
Tại Hoa Kỳ, tượng ông thấy ở công viên Chicago, ổ Solvang, quận Santa Barbara, California có công viên H.C. Andersen ở khu Truyền Thống Đan Mạch, ở New York, ông ngồi bên Chú Vịt Con Xấu Xí trong Công Viên Trung Ương New York.
H.C. Andersen và Chú Vịt Con Xấu Xí tại Công Viên Trung Ương New York (nguồn Internet).
Tỉnh Bratislava, Slovakia dựng tượng ông để tưởng nhớ lần ông đã viếng thăm tỉnh này vào năm 1841.
Tại Lublin Ba Lan có Đoàn Kịch Nghệ Múa Rối và Diễn Viên H.C.Andersen.
Tại Funabashi, Nhật, có công viên trẻ em lấy theo chủ đề H.C. Andersen.
Tại Thượng Hải, một công viên chủ đề H.C. Andersen tạo dựng vào cuối năm 2006 với tốn phí tới 13 triệu Mỹ kim.
…..
H.C. Andersen, một Chú Vịt Con Xấu Xí nhưng có Trái Tim Trẻ Thơ Thần Thoại đầy tình người.
Tài Liệu Tham Khảo
-Sách báo du lịch.
-Wikipedia.
