Nàng Xuân Nữ Ở Bãi Biển Ipanema, Brazil
Garota de Ipanema (tiếng Bồ Đào Nha).
Nguyễn Xuân Quang
Argentina có vũ điệu quốc hồn quốc túy là Tango (xem Tango Argentino) thì Brazil (tiếng Bồ, người Brazil nói tiếng Bồ, Anh ngữ là Brasil) có vũ điệu quốc hồn quốc túy là Samba, linh hồn của lễ hội Carnaval (Carnival) của Brazil (Brasil, Thiên Đưởng Giật Mông Hất Háng). Dân Brazil là dân chịu chơi, hưởng thụ, sống hết mình cho hội hè, lễ hội, cho nhẩy múa, cho lời ca, cho tiếng nhạc. Hai tụ điểm ăn chơi thường dân là hai bãi biển nổi tiếng Ipanema và Copacabanna
Một buổi sáng sớm trên bãi biển Ipanema, Rio de Janeiro, Brasil, ngồi cạnh tượng đại thi hào Carlos Drummond de Andrade, một nhà thơ có nhiều ảnh hưởng nhất của thế kỷ 20 của Brasil.
Bãi biển Ipanema với các hàng quán rượu, những trò chơi thể thao trên cát biển như bóng chuyền tay thông thường, bóng chuyền đầu-chân (chỉ dùng đầu và chân), bóng đá trên cát biển… và những trò chơi, thú vui bãi biển khác ở trên cát, sóng, gió… Một trong những thú vui thú vị vào bậc nhất là tập thể dục mắt, ngắm nhìn những thân hình bãi biển samba tuyệt vời. Một trong những chủ điểm chính đi biển của trai gái Rio de Janeiro là phô bầy những thần hình nóng bỏng, sạm nắng mầu đồng, đầy khiêu gợi dục tình. Những chiếc bikini (hai mảnh) siêu thiết kế làm lác mắt người nhìn và ở những nơi đặc biệt, có thể thấy cả loại trang phục nhìn hoa cả mắt là trikini (ba mảnh). Ba mảnh trikini gồm có mũ nắng biển, kính dâm và dép đi trên cát (ngoài ra không có gì khác nữa trên người!).
Ở đây, lối sống tận hưởng đời này cũng dễ hiểu vì gần năm mươi phần trăm dân Brazil là con cháu của người da đen châu Phi. Ăn chơi, hưởng thụ, nhẩy múa, âm nhạc là trên hết. Samba và lễ hội Samba là nét cá biệt của văn hóa Brasil. Bãi biển Ipanema của Rio de Janeiro đã nổi tiếng thế giới nhờ bản nhạc Brazil lừng danh là bản nhạc Garota de Ipanema (Nàng Xuân Nữ Ở Bãi Biển Ipanema) của nhạc sĩ Antônio Carlos Jobim với lời tiếng Bồ của Vinicius de Moraes, lời Anh ngữ The Girl from Ipanema của Normal Gimbel.
Vào mùa đông năm 1962, nhạc sĩ A.C. Jobim và người bạn là Vinícius de Moraes ngồi ở bar-cafe bình dân Veloso ở góc đường Montenegro (ngày nay là góc đường Vinícius de Moraes và đường Prudente de Moraes) trong khu Ipanema ở Rio de Janeiro. hai người bị thu hút bởi một xuân nữ tuổi vừa tròn trăng hàng ngày đi ngang qua ra biển. Nàng dáng cao cao (1.73m), cặp mắt với cái nhìn xuyên thấu, tóc hạt dẻ. Nàng đã gợi hứng cho A.C. Jobim viết ra một bản nhạc và Moraes sau đó đặt lời Bồ Đào Nha.
Bản nhạc có tên nguyên thủy là “Menina que Passa” (The Girl Who Passes By), Nàng Xuân Nữ Đi Ngang Qua.
Về sau đổi lại là Garota de Ipanema, Nàng Xuân Nữ Ở Bãi Biển Ipanema.
Lời Bồ Đào Nha của Vinicius de Moraes D6/9 E7/9 Em9 Olha que coisa mais linda, Mais cheia de graça, É ela menina, Que vem que passa A7/6 Dmaj9 Bbm6 Dmaj7 Num doce balanço, caminho do mar Dmaj9 E7/9 Em9 Moça do corpo dourado, Do sol de Ipanema, O seu balançado é mais que um poema A7/6 Dmaj9 D6/9 É a coisa mais linda que eu já vi passar Ebmaj7 Ebmaj9 G#7 Ebm7 B7 B7/6 Em9 Gm6 Ah, porque estou tão sozinho, Ah, porque tudo é tão triste, Ah, a beleza que existe F#m7 F#dim Em7 A7/-9 A beleza que não é só minha, Que também passa sozinha Dmaj7 Dmaj9 E7/9 Em9 Ah, se ela soubesse, Que quando ela passa, O mundo sorrindo se enche de graça A7/6 Dmaj9 D6/9 E fica mais lindo, Por causa do amor Lời Anh ngữ của Norman Gimbel: D6/9 E7/9 Em9 Tall and tan and young and lovely, The girl from Ipanema goes walking, And when she passes A7/6 Dmaj9 Bbm6 Dmaj7 each one she passes goes "a-a-ah!" Dmaj9 E7/9 Em9 When she walks she's like a samba that, Swings so cool and sways so gentle, That when she passes A7/6 Dmaj9 D6/9 each one she passes goes "a-a-ah!" Ebmaj7 G#7 Ebm7 B7 B7/6 Em9 Gm6 Oh, but I watch her so sadly, How can I tell her I love her? Yes, I would give my heart gladly F#m7 F#dim Em7 A7/-9 But each day when she walks to the sea, She looks straight ahead not at me Dmaj7 Dmaj9 E7/9 Em9 Tall and tan and young and lovely, The girl from Ipanema goes walking, And when she passes A7/6 Dmaj9
I smile, but she doesn’t see, She just doesn’t see, No she doesn’t see.
Nàng xuân nữ tròn trăng đó là Heloísa Eneida Menezes Paes Pinto (bây giờ là Helô Pinheiro), sống ở khu thời trang của bãi biển Ipanema.
Helô Pinheiro (nguồn Wikipedia).
Vinicius de Moraes người viết lời bằng tiếng Bồ Đào Nha cho bản nhạc là một nhà thơ, bạn của hai nhà thơ Neruda (được giải thưởng Nobel về thơ) và Ungaretti. Trong bài Vén Màn Sự Thật: Người Con Gái Thật Sự Ở Bãi Biển Ipanema (Revelação: a verdadeira Garota de Ipanema) ông đã viết Helô:
“một dạng thức kiểu mẫu của một nụ tầm xuân Carioca*: một xuân nữ da sạm mầu đồng, pha trộn một chút hoa xinh và một chút ngư nữ, đầy ắp ánh sáng và duyên dáng nhưng cũng mang một dáng buồn buồn, bởi vì trên con đường ra biển, nàng mang theo nàng cái cảm giác tuổi thơ đi qua, phai nhòa, sở hữu chủ của cái sắc đẹp không phải của chỉ riêng chúng ta, mà nó là tặng vật của đời sống trong vẻ đẹp và nỗi buồn man mác không ngừng của con nước ròng rút xuống và trôi đi.”
(ghi chú:* Carioca là tên con sông chẩy qua Rio de Janeiro nên cũng là tên gọi người dân ở Rio de Janeiro).
Sau đó bản nhạc được đề bạt tặng nàng. Khi bài hát nổi tiếng nàng trở thành một người đẹp lừng danh.
“The Girl from Ipanema” (“Garota de Ipanema“) là một bài hát thuộc thể loại bossa nova đã được diễn giải lại hơn bốn mươi lần trong vòng hai năm. Một kỷ lục chỉ mới được phá vỡ sau này bởi ban nhạc Beatles . Đây là một bản nhạc quan trọng bậc nhất của loại nhạc Bossa Nova.
Bài hát chiếm được tước hiệu “hit” thế giới vào giữa thập niên 1960, được giải Grammy về Record Trong Năm vào năm 1965. Năm 1965 Jobim được mời và hát trong The Andy Williams Show…
Bài hát được ca khắp thế giới. Được dùng nhiều trong phim ảnh và ngay cả dùng trong thương mại như hãng Frito-Lay dùng bài hát này trong quảng cáo TV cho món khoai lát nướng, chiên dòn (baked potato chips)…
Năm 2004, được chọn là một trong năm mươi recordings bởi Library of Congress để cho thêm vào National Recording Registry.
Bài hát khi được các nữ ca sĩ hát đôi khi đổi tên lại là The Boy from Ipanema.
Hiện nay Helô đã ngoài sáu mươi. Bar rượu Veloso không còn nữa, giờ đã biến thành một tiệm ăn mang tên Garota de Ipanema.
Tiệm ăn Garota de Ipanema ở địa điểm bar rượu Velosa cũ (ảnh của tác giả).
Bên cạnh đó là cửa tiệm bán đồ tắm, đặc biệt là bikini, của Helô cũng mang tên là Garota de Ipanema.
Chúng tôi tìm đến cửa tiệm này để gặp người Xuân Nữ Ở Bãi Biển Ipanema.
Hình Helô trong web site của tiệm bán đồ bikini Garota de Ipanema của Helô.
Nhưng không may mắn, hôm đó bà không có mặt ở cửa hàng. Chúng tôi ghé vào quán ăn bên cạnh. Quán ăn giờ là một thứ bảo tàng viện của loại nhạc Bossa Nova đầy những du khách.
A.C Jobim và V. de Moraes.
Helô của một ngày xưa sau khi nổi tiếng vì bản nhạc.
Helô và con gái trong Grande Baile de Carnaval.
Ảnh chụp tại tiệm ăn Garota de Ipanema, vốn trước kia là một cái bar rượu, nơi nhạc sĩ A.C. Jobim ngồi nhìn nàng xuân nữ Helô hàng ngày đi ngang qua ra bãi biển Ipanema và viết ra bản nhạc Garota de Ipanema.
Tôi mua một chiếc áo lá chữ T (T shirt) Garota de Ipanema làm kỷ niệm rồi ngồi nhâm nhi ly cà phê Brasil và nghe A.C. Jobim đàn và hát Garota de Ipanema.
Bãi biển Ipanema ngày nay trở thành một bãi tắm nổi tiếng thế giới nhờ bài hát này. Và A.C. Jobim là người nhạc sĩ duy nhất trên thế giới được đặt tên cho một phi trường quốc tế, đó là phi trường Rio de Janeiro.
Bây giờ tôi xin chuyển lời qua Việt ngữ:
Cao, da mầu đồng, xuân tươi như hoa, người đẹp từ Ipanema đi ngang qua, và khi nàng qua, mỗi lần nàng đi qua “a-a-ah!”.
Khi nàng qua, nàng giống như dòng Samba chẩy, đong đưa mình xà và xàng xê thướt tha, Đó, khi nàng qua, mỗi lần nàng đi qua “a-a-ah!”.
Ôi, nhưng tôi ngắm nàng sao buồn ơi, Làm sao tôi nói đây, tôi yêu nàng? Vâng, tôi muốn dâng nàng trái tim tuyệt vời.
Nhưng mỗi ngày nàng bước ra bờ khơi, Nàng hướng thẳng nhìn tới chẳng ngó tôi.
Cao, da mầu đồng, xuân tươi như hoa, người đẹp từ Ipanema đi ngang qua, Và khi nàng qua, mỗi lần nàng đi qua “a-a-ah!”
Tôi mỉm cười, nhưng nàng không muốn nhìn, Nàng thật không muốn nhìn, Không nàng không muốn nhìn.
