CÔNG VIÊN ĐIÊU KHẮC
VIGELAND, OSLO, NORWAY.
(Phần 2 và hết).
Nguyễn Xuân Quang
Kế đến là Khu Thạch Trụ (Monolith). Đây là khu cột trụ của công viên.
Khu Thạch Trụ gồm đế và thạch trụ.
-Đế Thạch Trụ.
Phần sàn Thạch Trụ tức đế của Thạch Trụ có nhiều cấp bậc có 36 nhóm tượng cũng diễn tả đủ mọi khía cạnh của Chu Kỳ Sự Sống nhưng dưới một đường nét và tâm hồn điêu khắc khác.
Tuổi thơ, mùa xuân của đời người (ảnh và lời chú của tác giả).
Mùa hè của đời người
(ảnh và lời chú của tác giả).
(ảnh và lời chú của tác giả).
Mùa đông của đời người
(ảnh và lời chú của tác giả).
-Thạch Trụ
Thạch Trụ coi như là tác phẩm “cột trụ” của công viên điêu khắc Vigeland.
Thạch Trụ khởi đầu Gustav Vigeland làm nháp từ thạch cao, đất sét, từ năm 1924. Đến năm 1927, bắt đầu chuyển qua một thạch trụ. Ba nhà điêu khắc đá phải mất 14 năm mới hoàn tất việc chuyển các điêu khắc bằng đất sét của Gustav Vigeland qua thạch trụ.
Thạch Trụ (ảnh Michelle Mai Nguyễn).
Thạch trụ cao 14.12 m gồm có 121 hình người đang cố vươn lên đỉnh trụ, hướng lên trời.
Phần đỉnh Thạch Trụ (ảnh của tác giả).
Thạch Trụ diễn tả con người mong tiến gần tới thế giới tâm linh, thánh thần, hướng thiên, hướng về Cõi Trên. Hình người chen chúc như ôm lấy nhau hướng tìm về sự cứu rỗi.
Có người nhìn dưới con mắt tiêu cực lại thấy đây là cảnh chen lấn, đạp lên nhau để lên trên hết, một trận chiến để giành giựt lấy sự thống trị, để làm chúa tể.
Điều này không đúng vì Gustav Vigeland đã để nhiều trẻ em và phái nữ trên chóp đỉnh Thạch Trụ.
….
Phía sau đài Thạch Trụ, là chiếc đồng hồ ánh sáng mặt trời (sundial) đúc năm 1930.
Cuối cùng là Khu Tượng Bánh Xe Đời Sống làm trong hai năm 1933-1934.
Bánh Xe Sự Sống (ảnh của tác giả).
Bánh xe diễn tả bốn người lớn nam nữ và một em bé bay bổng hài hòa. Nó biểu tượng cho vĩnh cửu và bao trọn chủ đề của công viên: hành trình của con người từ chiếc nôi tới nầm mồ.
Đây là pho tượng kết của công viên điêu khắc Vigeland.
Vigeland và Vũ Trụ giáo
Triết thuyết Chu Kỳ của Sự Sống và Sinh Lão Bệnh Tử của Vigeland nằm trong triết thuyết Vũ Trụ giáo (xin nhắc lại triết thuyết Phật giáo bị ảnh hưởng rất nhiều của Vũ Trụ giáo trong đó có Sinh Lão Bệnh Tử).
Hư Vô, Vô Cực.
Pho tượng hình người trong vòng tròn thường gọi là Vòng Sự Sống, Chu Kỳ Đời Sống (Circle of Life), nhìn dưới lăng kính Vũ Trụ giáo, vòng tròn có một khuôn mặt là Hư Vô, Vô Cực.
Vòng Sự Sống, Chu Kỳ Đời Sống (ảnh của tác giả).
Con người sinh ra từ hư vô khi chết trở về với hư vô. Ổ đây hư vô diễn tả là nòng vòng tròn, là con số không. Hình người trong vòng tròn sinh ra từ hư vô và quay cuồng trong cuộc sống rồi trở về với hư vô, với con số không.
Thái Cực
Tượng nam nữ nằm trong vòng tròn nhìn dưới dạng nhất thể của Vũ Trụ giáo mang hình ảnh đĩa nòng nọc, âm dương, đĩa thái cực, Trứng Vũ Trụ.
Vòng nam nữ, nòng nọc, âm dương nhất thể, đĩa thái cực, trứng vũ trụ (ảnh và lời chú của tác giả).
Lưu ý tư thế của hai người nữ nam diễn tả nòng nọc, âm dương nằm ngược đầu nhau (6/9) giống hệt như trong dĩa thái cực.
Nòng nọc, âm dương nhất thể cũng được diễn tả bằng hai khuôn mặt thiện ác. Con người và ác quỉ có một dạng nhất thể là một.
Thiện và ác ôm nhau dưới dạng nhất thể là một (lời chú và ảnh của tác giả)
Con thằn lằn thần thoại hóa biểu tượng cho ác quỉ.
Thường thường khuôn mặt ác quỉ ngự trị.
Con người sống trong vòng khóa tay của ác quỉ (ảnh và lời chú của tác giả).
Pho tượng này cho thấy ác quỉ thường ngự trị con người, nó khóa tay con người.
.Lưỡng nghi
Vòng nòng nọc, âm dương nhất thể sinh ra hai người nam nử có một khuôn mặt lưỡng nghi, lưỡng cực.
Tứ Tượng
4 mùa của cuộc đời, sinh lão bệnh tử … là những khuôn mặt của tứ tượng.
Tam Thế
-Cõi Trên
Thạch Trụ diễn tả tâm thái con người hướng thiên, tất cả phấn đấu vươn lên đỉnh Thạch Trụ, hướng về cõi trên.
-Cõi Giữa Thế Gian
Rất nhiều tượng diễn tả nhiều khuôn mặt của sự sống thế gian.
-Cõi Dưới, Cõi âm
Sự chết, những bộ xương diễn tả cõi âm.
Cõi âm hiện diện ngay cả ở cuộc sống thế gian, Con người sống và yêu đương cùng nỗi chết.
Ôm nỗi chết trong vòng tay yêu đương (ảnh và lời chú của tác giả).
Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống)
Hàng cây quanh Giếng Phun Nước với những tượng diễn tả tất cả những khía cạnh của sự sống nói ở trên, mang hình ảnh Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống).
Trục Thế Giới
Như đã biết Thạch Trụ có một khuôn mặt là Núi Trụ thế gian trong có Trục Thế Giới thông thương Tam Thế. Vì dụ chữ thổ dưới dạng chữ viết nòng nọc vòng tròn-que trên giáp cốt có hình thạch trụ cắm trên mặt đất giống hệt Thạch Trụ trên đế cao có các cấp bực ở đây mang biểu tượng Đất thế gian, Núi Trụ Thế Gian trong có Trục Thế Giới (xem Kẻ Sĩ).
Trong giáp cốt văn, Thổ (tũ) được diễn tả bằng một trụ đá, một thạch trụ.
Trong các tín ngưỡng cổ thờ Vũ Trụ giáo ở dạng nguyên sơ, con người thờ các cự thạch (megalith). Các cực thạch có một khuôn mặt là Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống) trong có Núi Trụ Thế Gian và Trục Thế Giới.
Điêu khắc Thạch Trụ ở đây cũng có một khuôn mặt là Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống) với khuôn mặt chính là Trục Thế Giới. Như đã nói ở trên, con người chen lấn leo lên đỉnh Trục Thế Giới hướng về Cõi Trên.
.Sinh Tử, Tái Sinh, Hằng Cửu.
Như đã nói ở trên, tượng Bánh Xe Sự Sống (Wheel of Life) có một khuôn mặt diễn tả vòng tử sinh, sống chết, tái sinh và vĩnh cửu.
Bánh Xe Sự Sống (Wheel of Life) (ảnh của tác giả).
Gustav Vigeland dùng Bánh Xe Của Sự sống này làm tượng kết cho chủ đề Vòng Sự Sống, Chu Kỳ của Sự Sống của công viên của mình thật chí lý.
Ta thấy rất rõ bố cục của công viên này ứng với những giai đoạn chính của Vũ Trụ Tạo Sinh trong Vũ Trụ giáo.
Khu Cầu với tượng vòng sinh tạo hư vô, vô cực, với tượng vòng nòng nọc, âm dương nhất thể có hai người nam nữ, với tượng người và ác quỉ thằn lằn ứng với Thái Cực. Các tượng khác diễn tả Tứ Tượng.
Khu Giếng Phun Nước có khuôn mặt chính là Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống), Tam Thế.
Khu Thạch Trụ có khuôn mặt chính là Trục Thế Giới, Núi Trụ Thế Gian.
Và Khu Bánh Xe Sự Sống diễn tả vòng sinh, tử, tái sinh, hằng cửu.
Như thế ta thấy rấr rõ Gustav Vigeland đã diễn tả chu kỳ của sự sống nằm trong thuyết Vũ Trụ Tạo Sinh, Vũ Trụ giáo.
Có độc giả cho rằng tôi quá gượng ép khi cho là như thế chăng? Xin thưa văn hóa cổ của Na Uy, của người Bắc Âu, Vikings lúc trước khi tiếp xúc với Thiên Chúa giáo, theo tín ngưỡng mà người theo Thiên Chúa giáo gọi là paganism (có một ý không tốt với nghĩa là tà giáo) liên hệ với Vũ Trụ giáo. Tín ngưỡng này còn thấy rất rõ trong văn hóa Người Phương Bắc Norse, Vikings. Ở đây chỉ xin đưa ra một chứng tích thấy rõ nhất, hùng hồn nhất, cụ thể nhất là họ có Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống) Yggdrasill. Tôi sẽ có một bài viết riêng về Vũ Trụ Giáo Trong Văn Hóa Vikings.
Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống) Yggdrasill của người Bắc Âu Norse, Vikings.
Cây này diễn tả Tam Thế rất trọn vẹn.
Cõi Trên Thượng Thế là vòm đỉnh cây diễn tả bằng một loài chim mang dương tính ưng, ó.
Cõi Giữa Trung Thế là phần cành cây có vòm cầu vồng diễn tả bằng những con hươu sừng, loài thú bốn chân sống trên mặt đất. Điểm này giống hệt văn hóa Việt (Kì Dương Vương có thú biểu là Kì Dương, Hươu Đực, Hươu Sừng, Mang Gạc, Hươu Mặt Trời, là vị vua tổ thế gian lập ra nước Xích Quỉ). Trống Kì Việt Kì Dương Vương Phú Xuyên có hình bốn con mang gạc, thú biểu của Kì Dương Vương (xem trống này).
Cõi Dưới, Hạ Thế là gốc cây diễn tả bằng còn rắn độc le lưỡi mầu đỏ máu.
Thân cây là Trục Thế Giới.
Mỗi thế lại chia ra ba cõi nhỏ, tiểu thế. Ta thấy rất rõ ở đây Cõi Giữa thế gian, Trung Thế lại chia ra ba tiểu thế: vòm cầu vồng biểu tượng cho vòm trời thế gian, cõi trời thế gian. Núi trụ nhọn đỉnh biểu tượng cho cõi đất dương thế gian. Hồ nước có con rắn nước cuộn tròn ngâm đuôi biểu tượng cho cõi nước thế gian.
Ta thấy rõ sự phân chia của Cây Vũ Trụ (Cây Tam Thế, Cây Đời Sống) của người Bắc Âu giống hệt như Cây Nấm Vũ Trụ (Nấm Tam Thế, Nấm Đời Sống) trong sử đồng, trống đồng nòng nọc, âm dương của đại tộc Đông Sơn (Giải Đọc Trống Đồng Nòng Nọc, Âm Dương Đông Nam Á).
Hình ảnh Núi Trụ giữa hồ nước ở đây làm liên tưởng tới Hồ Động Đình (có đảo núi Quân Sơn ứng với Núi Trụ thế gian), đất tổ của Bách Việt (xem Hồ Động Đình).
……
Cuối cùng trước khi chấm dứt, cũng xin nói thêm là nghệ thuật dĩ nhiên là tùy theo con mắt và tâm hồn người thưởng ngoạn.
Có một số nhà bảo thủ cho rằng những tượng này mang tính cách đồi trụy (khỏa thân), tàn bạo (đánh nhau, xem phần ố, hận thù), bạo lực với trẻ em:
Pho tượng trông như là đang dùng trẻ em làm xiếc.
Pho tượng làm nhiều người nhớ tới Michael Jackson xách tay con bỏ ra ngoài cửa sổ phòng khách sạn và cho là làm nguy hiểm tới mạng sống trẻ em (ảnh và lời chú của tác giả).
Thật ra ta phải nhìn ngắm dưới con mắt của một nghệ sĩ với đầu óc cởi mở, phải nhìn dưới lăng kính của Vũ Trụ giáo.
Ví dụ các pho tượng đều trần truồng vì con người sinh ra trần truồng, khi xuôi tay trở về hư không cũng tay không. Theo Vũ Trụ giáo, linh hồn con người sinh ra là một đứa trẻ trần truồng và suốt cuộc đời thế gian linh hồn vẫn không thay đổi, khi chết cũng là một đứa trẻ trần truồng. Hình ảnh cho thấy rõ nhất linh hồn người là một đứa trẻ trần truồng là hình linh hồn dưới dạng một đứa trẻ con đang được xét sử, ngồi trên sàn những con Thuyền Phán Xét Linh Hồn trên trống đồng âm dương Ngọc Lũ I (Giải Đọc Trống Đồng Nòng Nọc, Âm Dương Đông Nam Á).
Phải nhìn dưới lăng kính Vũ Trụ giáo mới thấu hiểu được tâm hồn, tình cảm của các pho tượng, mới rung cảm được với những đường nét điêu khắc tuyệt vời của Gustav Vigeland, cũng như mới thấy rõ được bố cục của công viên.
Tôi có một hai nhận xét vui vui là các pho tượng của Gustav Vigeland ở đây nói riêng và các pho tượng ở các nước Bắc Âu phần lớn trông tròn trịa, mũm mĩm, đôi khi đẫy đà bởi vì thời tiết lạnh lại ở trần truồng nên con người cũng như các loài thú khác, có lớp mỡ dầy để giữ cho cơ thể ấm và cũng vì các pho tượng cứ ngồi hay đứng một chỗ, không hoạt động nhiều.
Trông các pho tượng trần truồng phái nam là biết thời tiết ở đây lạnh như thế nào rồi vì nhớ đến câu tục ngữ Việt Nam “lạnh sun vòi”.
