THÁM DU NAM CỰC
Du ký
(Phần 2).
Nguyễn Xuân Quang
Ngày thứ hai ở biển. Trời nhiều mây, gió mạnh, biển động vừa phải, nhiệt độ 59 F (15 C).
Đi Nam Cực có những ngày dài ở biển thường gây ra chứng buồn nản và sợ chỗ kín (nằm trong phòng nhiều) gọi là claustrophobia. Nên có một điểm đáng khen là những ngày ở biển, ngoài những hoạt động thường lệ của tuần du biển, tầu này tổ chức thêm rất nhiều sinh hoạt khác suốt 24 giờ trên 24 giờ, bao che đủ mọi mặt với những bài diễn thuyết về khám phá Nam Cực, về ẩm thực (dậy nấu ăn), giải trí (có những buổi hòa nhạc cổ điển, tân nhạc đủ loại, những lớp dậy khiên vũ), kỹ thuật (có những lớp dậy về các program của Microsoft do Microsoft bảo trợ với phòng học trang bị thật đầy đủ) và về giữ gìn sức khỏe (lớp học về tiết thực, khí công…). Tôi có dịp ôn lại Window 7.
Ngày hôm sau chúng tôi đến cảng Puerto Montt, Chilevào lúc 7 giờ 30 sáng. Thời tiết tiên đoán trời nhiều mây, gió mạnh, có mưa rào, nhiệt độ 64 F, 18 C.
Puerto Montt là một hải cảng (Tây Ban Nha ngữ puerto là hải cảng) thuộc tỉnh Llanquihue (phát âm là yang-kee-way), địa phận Vùng Hổ (Los Lagos, Lake District).
Puerto Montt cách thủ đô Santiago của Chile 700 dậm về phía Nam.
Hải cảng này thành lập vào năm 1853 dưới chính sách thuộc địa của người Đức. Puerto Montt mặc dầu sinh sau đẻ muộn, lúc đầu chỉ là một làng đánh cá với một cộng đồng nhỏ được đặt tên để vinh danh tổng thống Chile lúc ấy là Manuel Montt nhưng Puerto Montt đã phát triển mạnh và nhanh so với các vùng lân cận là nhờ cộng đồng Đức, vị trí chiến lược ở đầu tận cùng của vùng Thung Lũng Miền Trung Chile.
Kỹ nghệ nuôi cá hồi trong các fjord (Puerto Montt là nơi khởi đầu vùng fjord của Chile) và ven biển Thái Bình Dương cũng đã đóng góp một phần vào sự phát triển nhanh nhất của Puerto Montt sau này. Puetto Montt được coi là Thủ Đô Cá Hồi của Chile vì là kỹ nghệ nuôi cá hồi lớn nhất thế giới (Na Uy đứng hàng thứ nhì).
Ngày nay Puerto Montt là thủ đô của Vùng Hồ (Lake District) của Chile, là điểm mốc phía Nam của vùng hồ này.
Vùng Hồ có 12 hồ lớn và 12 hồ nhỏ có nguồn gốc từ băng hà tan ra (lưu ý sông, khe, lạch, hồ nước ngọt do băng hà tan ra tạo thành không gọi là fjord, phải có nước mặn, nước biển mới gọi là fjord).
Nơi đây được cho là “đầu cuối những nẻo đường”, là điểm tận cùng của đường đất hay đường xe lửa. Puerto Montt là điểm mút cuối cùng của phần đường trên lục địa (continental portion) của con đường Cái Quan Xuyên Mỹ Châu Pan America Highway (gần Pargua), con đường ngoạn mục này dài hơn 16.000 dậm chậy từ Alaska cho tới mút tận cùng phía nam của đảo Chiloe. Nằm giữa Vùng Hồ là 6 ngọn núi lửa, ngọn cao nhất là Villarica, cao 9.000 bộ. Nhưng nổi tiếng đẹp hơn là ngọn núi lửa Osorno.
Núi Osorno.
Núi cao 8.500 bộ, chóp phủ tuyết vạn niên là nơi tĩnh dưỡng, vui chơi mùa đông của dân Chile. Orsono làm gợi nhớ tới núi Phú Sĩ của Nhật Bản.
Vì có nhiều núi lửa nên như đã nói ở trên, Chilel là vùng có động đất hàng ngày. Lần trước khi đến Chile, khi rời cảng Puerto Montt một hai ngày qua Argentina thì xẩy ra trận động đất 8.8 độ Richter.
Puerto Montt là của ngõ đến hồ Llangquihue, hồ lớn thứ nhì của Chile sau hồ General Carrera và là chỗ được viếng thăm nhiều nhất của cả nước Chile. Puerto Montt cũng là cửa ngõ để tiếp cận quần đảo Chiloevà miên Tây Patagonia. Sông Bio Bio là ranh giới phía Bắc của phần đất Patagonia của Chile. Là một hải cảng chính, Puerto Montt cũng thường được coi là thủ đô của vùng Patagonia.
Lần thăm viếng Chile-Argentia-Brazil trước đây bằng đường bộ chúng tôi cũng đã ghé Puetto Montt và vùng hồ nổi tiếng Lake District này.
Hồ Llanquihue.
Khách sạn của chúng tôi ngay bên bờ hồ.
Khách sạn bên bờ hồ.
Các tỉnh lớn quanh hồ Llanquihue gồm có Osomo,Valdivia, là Puerto Varas, tỉnh kỹ nghệ Llanquihue, Puerto Octay và thành phố văn hóa Fruttilar. Đây là những nơi nghỉ mát bên bờ hồ nổi tiếng từ năm 1800.
Puerto Varas.
Vì là thuộc địa của Đức, Pueto Montt có một cộng đồng lớn người Đức. Họ đến lần đầu tiên vào năm 1852.
Những di dân Đức thích vùng này nên chọn nơi này lập nghiệp đã tạo ra một quê hương mới theo sắc thái của quê hương cũ của họ. Puerto Montt vì thế là một thị trấn đổ theo khuôn đúc Bavaria ở Đức.
Truyền thống Đức thấy rõ qua ngôi nhà thờ cổ bằng gỗ đỏ alerce (xem dưới) xây dựng năm 1856 và những ngôi nhà kiểu bánh ‘gingerbread’ và món bánh trái cây kuchen (fruit pies) nổi tiếng.
Ta có thể tìm hiểu về lịch sử của di dân người Đức qua Bảo Tàng Viện Thuộc Địa Đức ở đây.
Đức giáo hoàng Pope John Paul III đã một lần viếng thăm nơi này.
Chỉ cách 30 dậm về phía Đông của Puerto Montt là công viên Quốc Gia Alerce Andino với núi non hùng vĩ và băng hà mà tác phẩm trọng yếu là Hồ Chapo. Alerce là giống cây thông địa phương sống được vài ngàn năm giống như cây Sequoia ở California.
Ở bên kia công viên là rặng núi biên giới với Argentina, vùng hồ của Argentina mà chúng tôi đã ghé thăm Bariloche ở vùng hồ đó.
Vì đã đến Puerto Montt và Vùng Hồ, nên lần này chúng tôi chỉ chọn đi du ngoạn ở những nơi còn lại chưa đi.
Buổi sáng sớm chúng tôi xuống cảng thăm phố.
Phố cảng chỉ có một con phố chính. Đúng như tiên đoán thời tiết sáng nay có mưa rào.
Phố cảng chính.
Dĩ nhiên phố phải có những cửa hàng bán đồ thủ công nghệ, đồ lưu niệm. Nhưng đến đây không thể bỏ qua không ghé thăm chợ cá.
Cua đế vương Nam Cực (ảnh của tác giả)
Chile là một dải đất hẹp dài chạy dọc theo rặng Andes bên bờ Thái Bình Dương nên có rất nhiều hải sản. Đến đây phải nếm những món ăn hải sản tuyệt với của nghệ thuật nấu ăn Chile. Lần trước chúng tôi có một bữa ăn nhớ đời với những món cá, cua tôm, sò nghêu, bào ngư, cầu gai, bạch tuộc, caviar cá hồi…
Xế trưa, rất may trời nắng ráo. Trên con đường đi tìm bản sắc Việt, Bách Việt qua văn hóa các thổ dân châu Mỹ, họ vốn đến từ Đông Nam Á, tôi viếng thăm Trung Tâm Văn Hóa Thổ Dân và khu rừng mưa ở đảo Chiloe.
Đảo Chiloe.
Chiloe khởi đầu là một bến cảng quan trọng và là nơi cố thủ của lực lượng thực dân Tây Ban Nha.
Có giả thuyết cho rằng tên Chile có nguồn gốc từ tên Chiloe này.
Vì Puerto Montt là địa đầu của vùng fjord Chile nên Chiloe là nơi phát xuất các cuộc thám hiểm xuống Nam cực qua các fjord. Charles Darwin đã ghé đây vào mùa hè 1834-1835. Đây là khởi điểm của cuộc thám hiểm eo biển Magellan do Fuerte Bullnesin tổ chức năm 1843.
Đảo Chiloe nằm cách biệt với đất liền nên còn lưu giữ lại được nhiều chứng tích của văn hóa thổ dân vùng này. Có rất nhiều truyền thuyết, thần thoại, truyện dân gian của thổ dân còn giữ được chính thống hay đã pha trộn với văn hóa Tây Ban Nha.
Trung Tâm Thiên Nhiên và Văn Hóa Chiloe.
Trung tâm văn hóa này diễn tả lại văn hóa thổ dân sống ở đảo Chiloe và rừng mưa Patagonia. Trung tâm gồm có:
-Vườn thảo mộc rừng mưa với tất cả các lọai cây thiên nhiên trong vùng gồm cả các cây trái thổ dân dùng làm thực phẩm và dược thảo.
Vì là rừng mưa nên có nhiều loại rêu moss và dương xỉ (fern). Đặc biệt tại đây có loại rêu moss sphagnum thường dùng để trồng lan. Dân tại đây thâu hoạch loại này đem xuất cảng.
Chile xuất cảng loại sphagnum này cho dân trồng lan thế giới (ảnh của tác giả).
Trước khi đi chúng tôi đã được cảnh báo phải coi chừng một giống ruồi rất độc hại thích cắn người.
Ruồi rừng mưa (ảnh của tác giả).
-Trung tâm văn hóa thổ dân.
Dựa vào những khám phá ở di chỉ khảo cổ học ở Monte Verde cho thấy quần đảo Chiloe đã có người ở từ 12.000-11.000 (TTL). Tộc người đầu tiên ở đây được tin là tộc Chonos, những người đi biển sống theo sóng nước (sea nomads). Những con thuyền của họ gọi là dalca. Điểm lý thú là từ thuyền dalca gần âm với Việt ngữ đánh cá.
Thổ dân Chiloe (ảnh của tác giả).
Về sau khoảng 100 năm trước khi người Tây Ban Nha tới có thêm tộc Huilliche, một nhánh người Mapuche tới từ đất liền và ở bờ Đông của đảo, những người này làm ruộng và đánh cá.
Như đã viết trong bài Rìu Việt ở Nam Mỹ Châu, tộc thổ dân Mapuche ruột thịt với Cổ Việt Đông Nam Á, đã nhờ có thiên nhiên hùng vĩ, hiểm trở với rặng Andes giống như rặng Trường Sơn của Việt Nam, là tộc duy nhất bất khuất đã kháng cự lại được đế quốc Inca và người Tây Ban Nha thực dân. Họ đã kháng cự lại người Tây Ban Nha hơn ba trăm năm. Họ là tộc thổ dân Mỹ châu duy nhất không bị đánh bại bởi thực dân da trắng. Mapuche có mang dòng máu và văn hóa cổ Việt (xem bài viết Rìu Việt ở Nam Mỹ) nên giống người Việt đã bất khuất kháng cự lại giặc Tầu và người Pháp. Người Mapuche sống rải rác xuống tới vùng đồng cỏ Patagonia và đến tận vùng Cận Nam Cực của Nam Mỹ châu.
Một người Mapuche giống hệt người Việt Nam.
-Thần Thọai.
Chiloe có rất nhiều thần thoại và truyền thuyết của Chonos và Mapuche.
Theo thần thoại Chiloe, nguồn gốc tạo sinh ra quần đảo này do trận chiến ác liệt giữa hai con Rắn Đất Ten Ten Vilu (Ten là Đất, Vilu là Rắn) và Rắn Nước Co Co Vilu (Co là Nước). Lưu ý là các tộc nước thường có thần tổ là một loài rắn như Lạc Long Quân (Âu Cơ-Lạc Long Quân là Chim-Rắn, Tiên Rồng).
-Pincoya
Vị nữ thần tối cao của Chiloe là Pincoya, nữ thần biển. Thần có tóc tơ vàng (blond) buông dài, đẹp tuyệt trần, đầy gợi cảm và nhân ái.
Nữ thần Biển Pincoya (ảnh của tác giả).
Nàng khỏa thân và mượt mà biểu tượng cho sự sung mãn của các loài sống ở biển. Theo một truyền thuyết thì nàng là con của Hải Vương Millalobo với một người đẹp trần gian Huenchula. Có em gái là Sirena chilota (một thứ người cá) và em trai là Pincoy (và cũng là chồng nàng). Ba người thường đưa các thủy thủ bị chết đắm lên chiếc thuyền ma Caleuche (xem dưới).
-Trauco
Trauco (ảnh của tác giả)
Trauco là nhân vật thần thoại sống trong rừng ở Chiloe có ma lực khủng khiếp quyến rũ phái nữ trẻ và trung niên. Theo truyền thuyết thì vợ Trauco là Fiura là mộ mụ phù thủy rất xấu xí (vì thế trauco đi tìm phái nữ trẻ đẹp). Trauco luôn luôn cầm một cái rìu đá để chặt cây rừng. Cây rìu biểu tượng cho tính cường dương của hắn (ăn khớp với Việt ngữ bổ, búa là b…). Không một người nữ nào mà hắn chú ý tới thóat khỏi sự quyến rũ tới ăn nằm với hắn. Phái nam ở Chiloe rất sợ Trauco vì ánh mắt chết người của hắn. Đàn bà độc thân mà mang bầu thường được cho là do Trauco. Điều này giúp cho đàn bàn bà con gái chửa hoang không bị… thị phi…
-Invunche (Tây Ban Nha ngữ) hay imbunche
Quỉ giữ cửa hang phù thủy invunche (ảnh của tác giả).
Theo truyền thuyết Invunche là một bé trai bị bắt cóc hay bị cha mẹ bán cho phù thủy hay pháp sư. Tên này biến đứa trẻ thành một quái nhân mọc đầy lông, bị bẻ chân, người bị vặn ra sau, lưỡi chẻ đôi như lưỡi rắn…
Lão dùng invunche làm quái vật gác của hang của lão.
- Thuyền ma Caleuche
Đây là một huyền thoại phổ thông của Chiloe.
Thuyền ma Caleuche (ảnh của tác giả).
Theo truyền thuyết Caleuche là một chiếc thuyền ma khổng lồ thả buồm trong vùng biển Chiloe về đêm. Thuyền rực rỡ ánh đèn, rộn rã tiếng cuời, đang tưng bừng trong buổi dạ tiệc. Thuyền chợt hiện, chợt chìm sâu xuống nước biến mất. Những người bị chết vì đắm thuyền tầu được ba chị em Nữ Thần Pincoya đưa lên tầu. Người chết khi lên con tầu này sẽ hiện trở lại sống như lúc còn sống. Thủy thủ đoàn của con tầu ma là những ngư phủ hay thủy thủ bị bắt cóc làm nô lệ và bị biến thành những invunche.
…….
-Trang trại canh tác.
Thổ dân ở đây cũng như các vùng núi Andes có món ăn no bụng chính là khoai mà chúng ta gọi sai là khoai Tây. Có hàng trăm loại khoai.
Khoai ở đây cũng như sò hến bán theo đơn vị thùng gọi là almud (ảnh của tác giả).
Nhiều giống khoai gọi là Tây hiện nay trồng trên khắp thế giới có nguồn gốc bản địa tại đây.
Về gia súc ở đây có loại gà Mapuche đẻ trứng mầu xanh lam. Như đã nói trong bài Rìu Viêt ở Nam Mỹ và Đa Đảo, trong cuộc khai quật tại El Arenal ở bờ biển đảo Mocha của Chile, các xương gà được tìm thấy cùng với xương người. Khảo cứu DNA xương gà El Arenal này cho thấy chúng liên hệ với với gà ở Đa Đảo. Chúng cũng gần tương hợp (match) giống với DNA của gà Rapa nui ở đảo Easter. Gà không phải là loài có bản quán tại châu Mỹ mà nguồn gốc xa thẳm từ Đông Nam Á, tại đây chúng được thuần hóa thành gia cầm. Gà mái Mapuche đẻ trứng mầu xanh lam là loài gà tiền Tây Ban Nha họ hàng với gà ở vùng nhiệt đới châu Á (www.allempires.net/polynesians-in-the-america…).
Gà mái Mapuche đẻ trứng mầu xanh lam là loài gà tiền Tây Ban Nha họ hàng với gà ở vùng nhiệt đới châu Á.
…….
Sau khi viếng thăm công viên văn hóa thổ dân xong, chúng tôi dùng cơm trưa tại đây.
Thức ăn Chiloe gồm có các món của thổ dân Chonos và Huilliches. Món nổi tiếng là món curanto, paila marina (canh hải sản) và pulmay. Món ăn có nhiều hải sản, thịt và khoai. Thức ăn nấu bằng lò đất và thịt nướng asado (barbecues).
Món ăn no bụng của thổ dân là khoai. Khoai luộc nghiền ra làm bánh như bánh đúc khoai của chúng ta gọi là chapalele.
Dĩ nhiên không thể không có món cá hồi ahumado vì như đã nói ở trên Puerto Montt là thủ đô cá Hồi của thế giới.
Cá hồi xông khói và nướng bắng củi gỗ thơm.
Cá hồi nướng củi thơm và bánh đúc khoai chapalele (ảnh của tác giả).
Cá hồi Thái Bình Dương ở đây nướng thật ngon, chưa bao giờ tôi dùng món cá hồi ngon như vậy.
Rươu táo Chicha là loại rượu thông dụng ở Chiloe. Rượu vang Chile cũng rất nổi tiếng. Chile là quốc gia sản xuất rượu vang đứng hàng thứ 4 trên thế giới.
Chúng tôi trở về, vừa lúc tầu sửa soạn rời bến. Tối nay tầu bắt đầu đi qua vùng fjord của Chile.
(còn tiếp).
