THÁM DU NAM CỰC
Du ký
(Phần 1).
Nguyễn Xuân Quang
Đi Nam Cực nổi tiếng là gặp nhiều rủi ro và nguy hiểm.
Đây quả là một chuyến đi đầy mạo hiểm và phải có máu hải hồ, có chút ít can đảm. Một chuyến du lịch đầy thám hiểm. Một chuyến thám du Nam Cực. Đúng với cái tên Antartica Explorer.
Đi Nam Cực còn nguy hiểm hơn Bắc Cực mà chúng tôi đã đi. Vì thế chúng tôi để chuyến đi Nam Cực về phía cuối trong danh sách các nơi muốn đi ngao du. Ưu tiên đi trước là những nơi khác tương đối dễ dàng, thoải mái và ít nguy hiểm hơn. Đi những nơi khác vài khi chỉ gặp những nhân tai như vì tình hình chính trị bạo loạn, bất ổn, vì luật rừng ở một số quốc gia còn độc tài, vì tệ trạng xã hội… Đi Nam Cực nguy hiểm hơn vì thiên tai bất ngờ. Hên xui may rủi tùy theo tính khí của trời đất.
Vì tính cách đầy mạo hiểm chúng tôi phải lên kế hoạch và sửa soạn thật kỹ. Hoạch định gần một năm trước.
Phải chọn đi vào mùa hè nắng ấm ở Nam Cực (lúc này nhiệt độ trung bình ở bờ lục địa khoảng 41-59 độ F hay 5-15 độ C. Mùa đông nhiệt độ trong nội địa trung bình khoảng từ -112 tới -130 độ F hay -80 tới -90 độ C.
Mùa hè, tuyết biển tan không phải dùng tầu phá đá băng (ice breaker).
Đi thám du Nam Cực có vài cách. Thông thường nhất là đường tuần du biển (oceanic cruise), bằng máy bay và bằng tầu ngầm (trước đây, tôi muốn đi bằng tầu ngầm vào mùa đông băng tuyết do cơ quan du lịch Nga tổ chức, dĩ nhiên bà xã không chịu đi vì sợ… tầu Nga ọp ẹp quá, chỉ sợ không trồi lên mặt nước trở lại được!). Ngay vào mùa nắng ấm, lác đác cũng chỉ có vài ‘tua’ đi Nam Cực.
Đi tuần du biển có hai ngả. Một ngả khởi hành lên tầu đi từ tỉnh Valparaiso của Chile đi xuống, qua mũi Horn (Cabo de Hornos, Cape Horn), qua hải đạo Drake (Drake passage) để qua Đại Tây Dương đi ngược lên tới bến cuối cùng là thủ đô Buenos Aires của Argentina.
Lộ trình khởi hành từ cảng Valparaiso, Chile.
Ngả thứ nhì đi ngược lại.
Chúng tôi chọn ngả đi từ Valparaiso đi xuống. Ngả này được cho là “thuận buồm xuôi gió” hơn là đi ngược lên. Lộ trình thám du Nam Cực cũng thay đổi tùy theo tính cách mạo hiểm và tài chính. Ít nguy hiểm hơn, ít tốn tiền hơn hết là chỉ đi vòng qua Mũi Horn qua hải đạo Drake (Drake passage) mà không đi xuống quần đảo Nam Cực, không đi qua những ngóc ngách, qua những con đường hẻm fjord tức những khe, rạch biển băng hà cũ giờ đã tan đầy bất trắc (nhưng dĩ nhiên ngoạn mục hơn) và không đổ bộ lên Nam Cực (riêng tiền đổ bộ tốn thêm 3.900 Mỹ kim một người).
Chúng tôi chọn con đường dài đi qua quần đảo Nam Cực.
Lộ trình đi giữa quần đảo Nam Cực.
Du lịch Nam Cực hiện nay được Hiệp Ước Quốc Tế giới hạn và kiểm soát chặt chẽ (đây là một lý do số lần viếng thăm bị giới hạn). Vì đi luồn lách vào các khe rạch biển băng tan fjord nên chỉ có những tầu nhỏ mới được phép đi vào (fjord là những băng hà cũ ở giữa hai rặng núi, hai vách núi tan ra và có nước biển vào). Tầu nhỏ nên độ rủi ro nguy hiểm càng tăng cao trước những thiên tai cuồng nộ ở Nam Cực. Tầu đi vào các vùng này bắt buộc phải dùng nguyên liệu sạch như diesel ít gây ra ô nhiễm môi trường.
Vì tầu nhỏ và dễ gặp sóng to gió lớn, bão tố nên phải chọn phòng ở thật tốt. Lần đi Bắc Cực năm rồi, chúng tôi gặp hai trận bão phải bỏ hai bến là Warnemunde để ghé Berlin, Đức và Christiana ở Na Uy. Mặc dầu thuyền trưởng đã né tránh tâm bão nhưng chúng tôi cũng đã nếm thế nào là “lắc lư con tầu đi” trong dông bão biển. Nằm “Rock and Roll”, trong phòng như nằm trong một chiếc thùng phuy lăn long lóc mà phía ngoài sóng gió đập vào hai bên tầu như có người cầm búa tạ đập vào hai bên thùng phuy nghe muốn long óc luôn. Lúc đó, mới thấy những thuyền nhân boat people đi trên những con tầu nhỏ như chiếc lá tre giữa lòng đại dương quả thật là dũng cảm, sống chết vì hai chữ tự do.
Đi Bắc Cực gặp bão, tôi nghĩ bụng đi Nam Cực cũng khó lòng tránh khỏi.
Lần đi Bắc Cực chúng tôi đi tầu Princess, một tầu khá lớn chở được bốn năm ngàn người mà còn lắc lư con tầu đi, lần đi Nam Cực này với tầu nhỏ, nếu gặp dông bão thì có thể lắc lư mà con tầu… không đi. Phải sửa soạn kỹ và chuẩn bị tinh thần.
Vì thế phải chọn phòng ở ngay trọng tâm giữa tầu. Dĩ nhiên phải trả giá cao và phải nhanh tay mới còn phòng. Các phòng ở phía mũi và đuôi tầu khi gặp dông bão sẽ nhồi lên hụp xuống, nhấp nhô như lặn hụp. Phòng ở các tầng cao, gió lớn thổi tạt nghiêng qua, ngả lại, chao đảo. Các phòng ở tầng thấp gần các tầng có giải trí, du hí thì cả đêm được nghe đàn địch hát ca. Còn xuống tầng thấp nữa gần buồng máy thì phải nghe tiếng máy chạy ngày đêm…
Cuối cùng các điều kiện đều được vừa ý, chúng tôi quyết định lên đường. Trả tiền xong, một thời gia sau chúng tôi mới khám phá ra chuyến đi vừa ý này của mình xuống tới Nam Cực nhằm vào dịp tết Nhâm Thìn. Thế là chúng tôi sẽ ăn một cái Tết Nam Cực. Một cái Tết Trắng (xem Hình Tiêu Biểu Tháng 2, thơ Tết Trắng nam Cực). Một cái tết xa nhà, xa mãi tận chóp cuối địa cầu, ở rốn địa cầu, ở cuống địa cầu.
Trước khi lên đường chúng tôi lo giỗ tết trước để tổ tiên ông bà không buồn lòng và phù hộ cho.
Như đã nói ở trên, khởi hành chuyến thám du từ cảngValparaiso của Chile. Tại sao lại khởi hành tại Valparaiso?
Valparaiso là một trong những hải cảng quan trọng và một trung tâm văn hóa ở vùng Tây Nam Thái Bình Dương của Chile.
Hải cảng Valparaiso nhìn từ trên đồi cao.
Mặc dầu Santiago hiện là thủ đô chính thức của Chile nhưng Valparaiso là nơi Quốc Hội Chile đã được thành lập vào năm 1990. Năm 2003, Quốc Hội Chile tuyên bố Valparaiso là Thủ Đô Văn Hóa của Chile và là nơi tọa lạc của Bộ Văn Hóa.
Quốc Hội Chile (ảnh của tác giả).
Vào hậu bán thế kỷ 19,Valparaiso giữ một vai trò địa lý chính trị quan trọng. Đây là nơi dừng chân bắt buộc của tất cả tầu bè đi giữa Đại Tây Dương và Thái Bình Dương băng qua eo biển Magellan và Mũi Horn. Valparaiso đóng góp một quan trọng đặc biệt trong sự hỗ trợ và tiếp tế cho phong trào Tìm Vàng ở California (California Gold Rush), 1848-1868 vì đây là một hải cảng lớn. Đây chính là lý do chuyến thám du Nam Cực này đã dùng cảng này làm nơi khởi hành.
Valparaiso suy đồi, tàn tạ sau khi có kênh đào Panama, thuyền tầu xuyên Thái Bình Dương-Đại Tây Dương không còn phải đi qua Mũi Horn nữa, không cần phải ghé lại Valparaiso. Vài năm gần đây Valporaiso vươn dậy. Các tuần du biển thám hiểm Nam Cực đã đóng góp không nhỏ vào sự vực dậy cho Valporaiso.
Chúng tôi đã tới Valparaiso lần trước trong chuyến đi thăm Chile-Brazil-Argentina nên lần này chúng tôi lấy chuyến máy bay từ Los Angeles tới Valparaiso vào sáng sớm để chỉ lấy tua đi thăm lại thành phố này thêm một lần nữa, rồi chiều lên tầu ngay mà không cần ở lại chơi thành phố này lâu hơn.
Valparaiso ở miền trung Chile, cách thủ đô Santiago 120 dậm về hướng Tây Bắc.
Valparaiso thường hay bị động đất. Ở Chile động đất mỗi ngày, chỉ khác là cường độ mạnh hay yếu mà thôi. Tiên đoán là có thể sẽ có động đất tới 9.5 xẩy ra ở Chile.
Lần trước khi chúng tôi vừa rời Valparaiso, vượt qua rặng núi Andes tới vùng hồ Bariloche của Argentina thì trận động đất 8.8 ngày 27 tháng hai năm 2010 xẩy ra. Valparaiso cũng bị thiệt hại trong trận động đất này.
Valparaiso đã từng là Hòn Ngọc Thái Bình Dương với những kiến trúc độc đáo, không phải chỉ là của Tây Ban Nha mà còn pha trộn nhiều nét đặc thù của kiến trúc Âu châu khác như Pháp, Đức, Anh… Chính nhờ cái độc đào này mà Valparaiso được cho là Địa Điểm Di Sản Thế Giới năm 2003. Sau đây là một vài kiến trúc độc đáo của Valparaiso.
Một tòa nhà cổ ở công trường Sotomayor (ảnh của tác giả).
Một biệt thự cổ (ảnh của tác giả).
Một ngôi nhà thường dân cổ (ảnh của tác giả).
Dĩ nhiên ngày nay Valporaiso cũng có những kiến trúc tân kỳ, những nhóm rừng bê tông chọc trời. Đặc biệt là còn giữ lối kiến trúc “tân cổ giao duyên:
Kiến trúc tân cổ giao duyên: một tòa cao ốc tân kỳ xây trong lòng một tòa nhà cổ (ảnh của tác giả).
Thành phố xây trên sườn đồi nhìn xuống Thái Bình Dương.
Khu dân cư đầy màu sắc trên sườn đồi cao (ảnh của tác giả).
Những con đường hẹp cả ngàn bậc cấp lên núi và những con hẻm lát đá cuội như một thứ mê cung. Ở những con hẻm triển lãm đầy nhựng graffiti chữ và tranh. Ngoài những graffiti làm ngứa mắt, ở đây có nhiều tác phẩm graffiti rất mát mắt.
Một con hẻm có graffiti tranh vẽ, tác giả đang chỉ vào tên Valparaiso (ảnh Michelle Mai Nguyễn).
Nàng tiên và chim bói cá (ảnh của tác giả).
Con chim bói cá của nàng tiên trong bức tranh graffiti này cùng loài với con chim bói cá trên cọc nhọn cuộc đời của nhà thơ Du Tủ Lê trong bài Khúc Thụy Du.
Chim đa đa? (ảnh của tác giả).
Trên nắp cống, thùng rác cũng có nghệ thuật.
Một tác phẩm hội họa trên nắp cống (ảnh của tác giả)
Hội họa trên thùng rác (ảnh của tác giả).
Ở đây còn giữ lại được một hệ thống xe cáp (funicular elevators) độc đáo, tiếng Tây Ban Nha gọi là ascensores.
Xe cáp thang máy.
Độc đáo vì có độ dốc dựng đứng và được xếp vào danh sách 100 báu vật lịch sử có nguy cơ tuyệt chủng nhất.
Valparaiso đã vang bóng một thời, đã huy hoàng vào một thời vàng son, lúc đó được mệnh danh là một Tiểu San Francisco (giống như San Franciso là một cảng lớn quan trọng, thành phố trên sườn đồi, có đủ các khu phố của các sắc dân di cư Âu châu như đồi Ý Italia Hills, cửa ngõ của thời đổ xô đi tìm vàng Gold Rush ở California. Cái tên Cựu Kim Sơn là Núi Vàng Cũ…).
Người Tây Ban Nha là người đầu tiên đến đây vào năm 1536 trên con tầu Santiaguillo. Đây là lý do thủ đô hiện nay có tên làSantiago. Diego de Almagro được coi là người Âu châu đầu tiên khám phá raChile. Ông cho chiếc tầu Santiaguillo chở người và vật liệu cho cuộc thám hiểm của mình dưới quyền điểu khiển của Juan de Saaveda sinh quán ở Valparaiso de Amiba tạiCuenca, Tây Ban Nha. Ông này đã lấy tên quê quán của mìnhValparaisođặt cho nơi này.
Vào thời vàng son, các di dân Âu châu ùa tới Valparaiso. Họ đem theo văn hóa, kiến trúc, ẩm thực của quê hương họ.
Những cộng đồng di dân lớn đến từ Anh, Đức và Ý tạo dựng nên những vùng riêng rẽ của dân tộc họ. Ngày nay những vùng này được bảo tồn thành Khu Lịch Sử Quốc Gia hay ‘Zonas Tipicas’.
Thổ dân đến đây sống đầu tiên có lẽ là người Pincunches. Tài liệu khác lại cho rằng người Changos du mục đánh cá giữa Caldera vàConcepcionlà những người đầu tiên. Tôi đã truy tìm ra sự liên hệ của tộc thổ dân Mapuche sống ở Chile nhất là vùngPatagonia với người cổ Việt Đông Nam Á. Tại Bảo Tàng Viện Fonck ở đây, tôi đã tìm thấy Cây Rìu Việt của Bách Việt. Người Mapuche giống như người Đa Đảo (Polynesia) gọi rìu thờ giống rìu Việt là toki. Rìu toki củaMaori,New Zealandgọi là wahaika giống như rìu toki của người Mapuche và rìu Việt Đông Sơn (xem Rìu Việt Ở Nam Mỹ Châu).
Ngoài ra trong bảo tàng viện này tồi cững tìm thấy cây rìu tia chớp hay búa rìu thiên lôi hình chữ Y, rìu nhà trời, rìu phán xét mà những người thuyền trưởng trên trống đồng âm dương Ngọc Lũ I cầm ở tay phải (xem Ý Nghĩa Hình Người, Giải Đọc Trống Đồng Nòng Nọc, Âm Dương Đông Nam Á)
Rìu chữ Y thấy ở các đảo Thái Bình Dương như Fiji, đa đảo (ảnh của tác giả).
Người thuyền trưởng ngồi ở mũi thuyền tay cầm rìu sấm sét, phán xét hình chữ Y thấy trên trống đồng âm dương Ngọc Lũ I.
Bảo Tàng Viện Fonck lưu trữ nhưng tài liệu về thổ dân Nam Mỹ đặc biệt là ở đảo Easter, nằm trực diện ở ngoài khơi Valparaiso, nơi có những tượng hình người đặc biệt gọi là Moai của người Rapa Nui. Trước bảo tàng viện có một tượng Moai chính gốc mang từ đảo Easter về.
Tượng Moai đem từ đảo Easter về.
Ngày nay đã có những bằng cứ chứng minh là người Rapa Nui có gốc từ Đa Đảo đến đảo Easter.
Có dịp tôi sẽ viết về thổ dân Rapa Nui ở đảo Easter này.
……
Buổi chiều chúng tôi lên tầu.
Chiếc tầu Ms Veendam thuộc cỡ nhỏ chỉ chở được hơn một ngàn du khách và vài trăm thủy thủ đoàn (cỡ nhỏ mới được phép đi vào các con hẻm băng hà). Cũng hơi yên tâm là vì nhỏ nên tầu có trang bị hệ thống cân bằng.
Tiện đây xin nhẩy ra lề bài viết nhắc lại một chút về ngôn ngữ học. Tầu có tên là Ms Veendam, Nàng Veendam. Tầu thuyền có giống cái. Anh ngữ Ship, tầu thuyền, có giống cái thường dùng đại danh từ she. Một lần một du khách hỏi một viên thuyền trưởng tại sao ship lại có giống cái. Ông thuyền trưởng này trả lời là thủy thủ coi thuyền như một người đẹp và sống chết với thuyền tầu của mình. Dĩ nhiên thủy thủy thủ thường mơ tới đàn bà, sống trong tuởng tượng với cả những nàng người cá. Thật ra ông ta không hiểu Dịch và Việt ngữ. Thuyền tầu có giống cái là theo nòng nọc, âm dương, theo Dịch.
Thuyền tầu ruột thịt với nước, theo Dịch, nước có một khuôn mặt thuần âm, thái âm nên ship có giống cái. Theo s=g (như sừng = gừng, củ gừng có tên gọi theo hình dáng giống sừng), shi- = ghe. Ghe nguyên thủy làm bằng cách khoét ra từ một thân cây tức thuyền độc mộc (dug-out). Ghe có hình cái khe nên biểu tượng cho bộ phận sinh dục nữ như thấy qua câu ca dao:
Khôn thì ăn cháo, ăn chè,
Dại thì ăn đếch, ăn đác, ăn ghe, ăn đồ.
(ca dao).
Điều này cũng cho thấy ghe, ship có giống cái. Theo gh=k, ghe = khe, ke, kẽ chỉ bộ phận sinh dục nữ.
Theo chuyển hóa k= gh như ké = ghé, kê = ghế (cái đòn kê để ngồi là dạng nguyên thủy của cái ghế ngày nay), ta có ke = ghe. Ghe là ke là kẽ, là khe. Ghe chỉ bộ phận sinh dục nữ nên ta có từ “ghế” tiếng nói trại đi của từ “gái”. Con ghế có ghe. Phi Luật Tân Tagalog ngữ “gay” là ghe biến âm với “gái”, theo g=c, gay = cây. Rõ ràng ghe, “gay” là thuyền độc mộc khoét từ một khúc cây và liên hệ đến gái, bộ phận sinh dục nữ. Nếu muốn chửi rủa ai thì đem biếu ba chén chè và hai quả cau. Ba chè nói lái lại là “ghe bà”. Cho ăn ba chè là cho ăn “ghe bà”. Hai quả cau biểu tượng hai trái “nang” (cổ ngữ Việt Mường nang là cau như mo nang; nang cũng có nghĩa là trứng) của phái nam (Tiếng Việt Huyền Diệu).
Từ cổ của ghe là nốc, ngày nay chỉ thuyền nhỏ, còn dùng ở miền bắc Trung Việt:
Ăn thì cúi chốc, kéo nốc thì than.
(Tục ngữ).
Ăn thì cắm đầu xuống ăn, còn kéo thuyền thì than.
Nguyên thủy nốc cũng làm từ một thân cây khoét rỗng. Nốc liên hệ với Anh ngữ “nog” (cái chốt bằng khúc cây) “log” (thân cây). Nốc là ghe cũng có nghĩa là bộ phận sinh dục nữ. Theo n=l, nốc = lốc, lốc cũng chỉ bộ phận sinh dục như thấy qua câu ca dao:
Cô lô cô lốc,
Một nghìn ghính ốc đổ vào lồn cô.
Thật ra phải viết là “cô lô cô nốc” mới đúng. Từ hiện kim “lốc” là dạng nam hóa của nốc (giống như lõ của nõ) vô nghĩa. Như thế nguyên thủy nốc là thuyền độc mộc.
Cổ ngữ Việt cũng có từ “dốc”, đốc chỉ thuyền. Trong Từ Điển Việt Bồ La có từ “dốc” chỉ cơ quan sinh dục đàn bà. Theo n=d như này = đây, ta có nốc = dốc, đốc. Đốc cũng chỉ cơ quan sinh dục đàn bà như thấy qua từ “mồng đốc” chỉ hạt tình (clitoris). Mồng đốc là cái mồng thịt ở cái đốc, cái nốc phái nữ.
Như thế ta thấy một nhóm chỉ bộ phận sinh dục nữ qua các từ có nghĩa là ghe, nốc liên lạc với nước mang tính thái âm, thuần âm.
Điều rất thú vị là không những các từ cổ Việt chỉ bộ phận sinh dục nữ còn có nghĩa là ghe, nốc mà trong ngôn ngữ của người Ainu (Hà Di), thổ dân sống ở Nhật Bản có từ chỉ bộ phận sinh dục nữ cũng có nghĩa là ghe, nốc. Ainu ngữ “chip” chỉ ghe, thuyền. Ta thấy rất rõ “chip” liên hệ với Anh ngữ “ship” (ghe thuyền, theo c=s). Ngoài ra Ainu ngữ “chip” cũng dùng như một tiếng lóng chỉ âm đạo: “chip, a slang word for the vagina” (Rev. John Batchelor, Aini-English-Japanese Dictionary, Tokyo, 1905). Người cổ Việt đã gặp người Ainu “trong phòng the” cách đây hàng mấy ngàn năm. Nên biết là cái nốc, cái độc mộc có thể đi khắp bốn biển sang tới tận Madagascar (ngày nay thuyền độc mộc còn dùng nhiều ở đảo này, ngôn ngữ Magdagascar liên hệ với tiếng Mã-Nam Dương và Nam Á) thì thuyền độc mộc hay cái “nốc” của phái nữ cổ Việt sang tới đất Nhật Bản cũng là chuyện không có gì đáng ngạc nhiên cả.
Việt ngữ nốc (thuyền nhỏ) ruột thịt với nác là nước (nốc cũng có nghĩa là uống như nốc cạn ly tượu). Nước là thái âm, nòng, nữ có giống cái nên tầu thuyền có giống cái.
Còn Dam liên hệ với Hòa Lan. Tầu này của Hòa Lan, cùng hãng có tầu Ansterdam, Roterdam… Dam liên hệ với Anh ngữ dam, Việt ngữ đầm. Hòa Lan là vùng đất thấp Pay-Bas, đầm lầy.
Khoảng 5 giờ tầu nhổ neo với một party ra khơi.
(còn nữa).
